ନୌଶ୍ଚ କାରଯିତଵ୍ଯା ତେ ଦୃଢା ଯୁକ୍ତଵଟାରକା। ତତ୍ର ସପ୍ତର୍ଷିଭିଃ ସାର୍ଧମାରୁହେଥା ମହାମୁନେ
ତୁମେ ଏକ ଦୃଢ଼ ନୌକା ତିଆରି କରିବାକୁ ପଡିବ, ଯାହାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରସି ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବରେ ବାନ୍ଧିବା। ଏହି ନୌକାରେ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ଚଢିବାକୁ ପଡିବ, ମହାମୁନି।
ବୀଜାନି ଚୈଵ ସର୍ଵାଣି ଯଥୋକ୍ତାନି ମଯା ପୁରା। ତସ୍ଯାମାରୋହଯେର୍ନାଵି ସୁସଂଗୁପ୍ତାନି ଭାଗଶଃ
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଦେଖାଇଛି, ସେହି ସମସ୍ତ ବୀଜଗୁଡିକୁ ଭଲଭାବରେ ଭାଗ କରି ଏହି ନୌକାରେ ରଖିବାକୁ ପଡିବ।
ନୌସ୍ଥଶ୍ଚ ମାଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷେଥାସ୍ତତୋ ମୁନିଜନପ୍ରିଯ। ଆଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଶୃଙ୍ଗୀ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତେନ ତାପସ
ନୌକାରେ ଆପଣ ମୋ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିବେ, ମୁନିଜନଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ମୁଁ ଶିଂଗ ଚିହ୍ନରେ ଆସିବି, ତାହା ଦେଖି ଆପଣ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରିବେ, ତାପସ।
ଏଵମେତତ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯମାପୃଷ୍ଟୋସି ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍। ତା ନ ଶକ୍ଯା ମହତ୍ଯୋ ଵୈ ଆପସ୍ତର୍ତୁଂ ମଯା ଵିନା। ନାତିଶଙ୍କ୍ଯମିଦଂ ଚାପି ଵଚନଂ ମେ ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ
ଏହି ଭଳି କାମ ଆପଣ କରିବାକୁ ପଡିବ; ଆପଣ ପଚାରିଥିବାରୁ, ମୁଁ ଏବେ ଯାଉଛି। ମୋ ବିନା ଏହି ବଡ଼ ଜଳରାଶି ଚାଲିପାରିବ ନାହିଁ। ମୋ କଥାରେ ଆପଣ ଶଙ୍କା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ପ୍ରଭୁ।
ଏଵଂ କରିଷ୍ଯ ଇତି ତଂ ସ ମତ୍ସ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଜଗ୍ମତୁଶ୍ଚ ଯଥାକାମମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍
‘ମୁଁ ଏହିପରି କରିବି,’ ମନୁ ମାଛକୁ କହିଲେ; ଏବଂ ଦୁଇଜଣେ ଏକାଠି ଅନୁମତି ଦେଇ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ତତୋ ମନୁର୍ମହାରାଜ ଯଥୋକ୍ତଂ ମତ୍ସ୍ଯକେନ ହ। ବୀଜାନ୍ଯାଦାଯ ସର୍ଵାଣି ସାଗରଂ ପୁପ୍ଲୁଵେ ତଦା। ନୌକଯା ଶୁଭଯାଵୀର ମହୋର୍ମିଣମରିଂଦମ
ତାପରେ, ମହାରାଜ, ମାଛ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ମନୁ ସମସ୍ତ ବୀଜ ନେଇ ଏକ ଶୁଭ୍ର ନୌକାରେ ବଡ଼ ତରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ସାଗର ଉପରେ ଯାତ୍ରା କଲେ, ଶତ୍ରୁଦଳନ।
ଚିନ୍ତଯାମାସ ଚ ମନୁସ୍ତଂ ମତ୍ସ୍ଯଂ ପୃଥିଵୀପତେ। ସଚ ତଚ୍ଚିନ୍ତିତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମତ୍ସ୍ଯଃ ପରପୁରଂଜଯ। ଶୃଙ୍ଗୀ ତତ୍ରାଜଗାଗାଶୁ ତଦା ଭରତସତ୍ତମ
ମନୁ ମାଛକୁ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ, ପୃଥିବୀର ଶାସକ; ମାଛ ମନୁଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଜାଣି, ଶିଂଗ ଚିହ୍ନରେ ଶୀଘ୍ର ଏଠାରେ ଆସିଗଲେ, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନୁଜଵ୍ଯାଘ୍ର ମନୁର୍ମତ୍ସ୍ଯଂ ଜଲାର୍ଣଵେ। ଶୃଙ୍ଗିଣଂ ତଂ ଯଥୋକ୍ତେନ ରୂପେଣାଦ୍ରିମିଵୋଚ୍ଛ୍ରିତମ୍
ଜଳରେ ମାଛକୁ ଦେଖି, ମନୁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ଏହି ଶିଂଗ ଚିହ୍ନରେ ଏବଂ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ନନା ହୋଇଥିଲା, ସେହି ରୂପରେ ପାହାଡ଼ ପରି ଉଚ୍ଚ ଦେଖିଲେ।
ଵଟାରକମଯଂ ପାଶମଥ ମତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ମୂର୍ଧନି। ମନୁର୍ମନୁଜଶାର୍ଦୂଲ ତସ୍ ଶୃଙ୍ଗେ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ତାପରେ, ମନୁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରସି ଦ୍ୱାରା ମାଛର ଶିଂଗରେ ବାନ୍ଧିଲେ।
ସଂଯତସ୍ତେନ ପାଶେନ ମତ୍ସ୍ଯଃ ପରପୁରଂଜଯ। ଵେଗେନ ମହତା ନାଵଂ ପ୍ରାକର୍ଷଲ୍ଲଵଣାମ୍ଭସି
ସେହି ରସିରେ ବାନ୍ଧାଯାଇ, ମାଛ, ଶତ୍ରୁଦଳନ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ନୌକାକୁ ଲୁଣ ଜଳରେ ତେଜରେ ଟାଣିଲେ।
ସ ତତାର ତଯା ନାଵା ସମୁଦ୍ରଂ ମନୁଜେଶ୍ଵର। ନୃତ୍ଯମାନମିଵୋର୍ମୀଭିର୍ଗର୍ଜମାନମିଵାମ୍ଭସା
ସେ ନୌକା ଦ୍ୱାରା, ମନୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା, ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ତରଙ୍ଗଗୁଡିକ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲା ଏବଂ ଜଳ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା।
କ୍ଷୋଭ୍ଯମାଣା ମହାଵାତୈଃ ସା ନୌସ୍ତସ୍ମିନ୍ମହୋଦଧୌ। ଘୂର୍ଣତେ ଚପଲେଵ ସ୍ରୀ ମତ୍ତା ପରପୁରଂଜଯ
ସେହି ବଡ଼ ସାଗରରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପବନରେ ନୌକା ଏକ ମଦାଳି ଅସ୍ଥିର ଜନାନୀ ପରି ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିଲା, ଶତ୍ରୁଦଳନ।
ନୈଵ ଭୂମିର୍ନ ଚ ଦିଶଃ ପ୍ରଦିଶୋ ଵା ଚକାଶିରେ। ସର୍ଵଂ ସଲିଲମେଵାସୀତ୍ଖଂ ଦ୍ଯୌଶ୍ଚ ନରପୁଙ୍ଗଵ
ନ ଭୂମି, ନ ଦିଶା, ନ ଉପଦିଶା ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ସବୁଠି ଜଳ ଥିଲା, ଏବଂ ଆକାଶ ମାତ୍ର, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏଵଂଭୂତେ ତଦା ଲୋକେ ସଂକୁଲେ ଭରତର୍ଷଭ। ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ମନୁର୍ମତ୍ସ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏଭଳି ବିଶ୍ୱରେ, ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭିଡ଼ ଏବଂ ଅସ୍ଥିରତା ମଧ୍ୟରେ, ସପ୍ତ ଋଷି, ମନୁ ଏବଂ ମାଛ ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ।
ଏଵଂ ବହୂନ୍ଵର୍ଷଗଣାଂସ୍ତାଂ ନାଵଂ ସୋଽଥ ମତ୍ସ୍ଯକଃ। ଚକର୍ଷାତନ୍ଦ୍ରିତୋ ରାଜଂସ୍ତସ୍ମିନ୍ସଲିଲସଂଚଯେ
ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି, ରାଜା, ମାଛ ଅବିରତ ଏହି ନୌକାକୁ ଜଳରାଶି ମଧ୍ୟରେ ଟାଣିଥିଲେ।
ତତୋ ହିମଵତଃ ଶୃଙ୍ଗଂ ଯତ୍ପରଂ ଭରତର୍ଷଭ। ତତ୍ରାକର୍ଷତ୍ତତୋ ନାଵଂ ସ ମତ୍ସ୍ଯଃ କୁରୁନନ୍ଦନ
ତାପରେ, ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାଛ ନୌକାକୁ ହିମାଳୟର ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ଶିଂଗକୁ ଟାଣିଦେଲେ।
ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍ତଦା ମତ୍ସ୍ଯସ୍ତାନୃଷୀନ୍ପ୍ରହସଞ୍ଶନୈଃ। ଅସ୍ମିନ୍ହିମଵତଃ ଶୃଙ୍ଗେ ନାଵଂ ବଧ୍ନୀତ ମାଚିରମ୍
ଏବେ ମାଛ ହସି ହସି ଋଷିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ଏହି ହିମାଳୟର ଶିଂଗରେ ନୌକାକୁ ଶୀଘ୍ର ବାନ୍ଧିଦିଅ।’
ସା ବଦ୍ଧା ତତ୍ର ତୈସ୍ତୂର୍ଣମୃଷିଭିର୍ଭରତର୍ଷଭ। ନୌର୍ମତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୃଙ୍ଗେ ହିମଵତସ୍ତଦା
ତାପରେ, ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଋଷିମାନେ ମାଛର କଥା ଶୁଣି ଶୀଘ୍ର ନୌକାକୁ ହିମାଳୟର ଶିଂଗରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ତଚ୍ଚ ନୌବନ୍ଧନଂ ନାମ ଶୃଙ୍ଗଂ ହିମଵତଃ ପରମ୍। ଖ୍ଯାତମଦ୍ଯାପି କୌନ୍ତେଯ ତଦ୍ଵିଦ୍ଧି ଭରତର୍ଷଭ
ହିମାଳୟର ଏହି ଶୃଙ୍ଗକୁ 'ନଉବନ୍ଧନ' ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, କୌନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଏହି ନାମ ଆଜିଯାଏ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି କଥା ଜାଣି ରଖ, ବରତବଂଶୀ।
ଅଥାବ୍ରଵୀଦନିମିଷସ୍ତାନୃଷୀନ୍ସହିତସ୍ତଦା। ଅହଂ ପ୍ରଜାପତିର୍ବ୍ରହ୍ମା ମତ୍ପରଂ ନାଧିଗମ୍ଯତେ। ମତ୍ସ୍ଯରୂପେଣ ଯୂଯଂ ଚ ମଯାଽସ୍ମାନ୍ମୋକ୍ଷିତା ଭଯାତ୍
ତାପରେ ନିମିଷ ନାମକ ଜଗା ରୁଷିମାନେ ସହିତ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା। ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା କେହି ପାରିବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ମାଛ ରୂପେ ତୁମମାନେକୁ ଏହି ଭୟରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଛି।'
ମନୁନା ଚ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ସଦେଵାସୁରମାନୁପାଃ। ସ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯାଃ ସର୍ଵଲୋକାଶ୍ଚଯଚ୍ଚେଙ୍ଗଂ ଯଚ୍ଚା ନେଙ୍ଗତି
ମନୁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା—ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ସୃଷ୍ଟି ହେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଯାହା ଚଳିଥାଏ ଓ ଅଚଳ ଅଛି।
ତପସା ଚାପି ତୀଵ୍ରେଣ ପ୍ରତିଭାଽସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି। ମତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ପ୍ରଜାସର୍ଗେ ନ ଚ ମୋହଂ ଗମିଷ୍ଯତି। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ମତ୍ସ୍ଯଃ କ୍ଷଣେନାଦର୍ଶନଂ ଗତଃ
ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିବେ; ମୋର କୃପାରେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟିରେ ସେ ଭ୍ରମରେ ପଡିବେ ନାହିଁ। ଏଭଳି କହି ମାଛ ମୁଁତା ହେଲା।
ସ୍ରଷ୍ଟୁକାମଃ ପ୍ରଜାଶ୍ଚାପି ମନୁର୍ଵୈଵସ୍ଵତଃ ସ୍ଵଯମ୍। ପ୍ରମୂଢୋଽଭୂତ୍ପ୍ରଜାସର୍ଗେ ତପସ୍ତେପେ ମହତ୍ତତଃ
ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ବୈବସ୍ବତ ମନୁ ନିଜେ ଅସ୍ତିର ହେଇଗଲେ ଓ ବଡ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତପସା ମହତା ଯୁକ୍ତଃ ସୋଽଥ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ। ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଜା ମନୁଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଯଥାଵଦ୍ଭରତର୍ଷଭ
ବଡ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ, ମନୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ବରତବଂଶୀ।
ଇତ୍ଯେତନ୍ମାତ୍ସ୍ଯକଂ ନାମ ପୁରାଣଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍। ଆଖ୍ଯାନମିଦମାଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵପାପହରଂ ମଯା
ଏହି ମାଛ ନାମକ ପୁରାଣର କଥା ଏଠି ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ କହାଯାଇଛି; ଏହି ଆଖ୍ୟାନ ମୁଁ କହିଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ।
ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ମନୋଶ୍ଚରିତମାଦିତଃ। ସ ସୁଖୀ ସର୍ଵପୂର୍ଣାର୍ଥଃ ସର୍ଵଲୋକମିଯାନ୍ନରଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଦିନେ ଦିନେ ମନୁଙ୍କର ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭରୁ ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ, ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ଲାଭ କରେ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ତତଃ ସ ପୁନରେଵାଥ ମାର୍କଣ୍ଡେଯଂ ତପସ୍ଵିନମ୍। ପପ୍ରଚ୍ଛ ଵିନଯୋପେତୋ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ତାପରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବଡ ଭଦ୍ରତା ସହିତ ତପସ୍ବୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ନୈକେ ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତାସ୍ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟା ମହାମୁନେ। ନ ଚାପୀହ ସମଃ କଶ୍ଚିଦାଯୁଷ୍ମାନ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ତଵ
ମହାମୁନି, ତୁମେ ଅନେକ ଯୁଗ ସହସ୍ରର ଶେଷ ଦେଖିଛ, ଏଠି କେହି ତୁମର ଆୟୁରେ ସମାନ ନୁହେଁ।
ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ମହାତ୍ମାନଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପରମେଷ୍ଠିନମ୍। ନ ତେଽସ୍ତି ସଦୃଶଃ କଶ୍ଚିଦାଯୁଷା ବ୍ରହ୍ମସତ୍ତମ
ବ୍ରହ୍ମା, ପରମେଷ୍ଠୀ ଭଳି ମହାତ୍ମା ଛଡି, ତୁମର ଆୟୁରେ ସମାନ କେହି ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଥାଽନ୍ତରିକ୍ଷେ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ଦେଵଦାନଵଵର୍ଜିତେ। ତ୍ଵମେଵ ପ୍ରଲଯେ ଵିପ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣମୁପତିଷ୍ଠସେ
ଏହି ଲୋକରେ, ଦେବ ଓ ଦାନବ ନ ଥିବା ସମୟରେ, ପ୍ରଳୟବେଳାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଏକା ଥିଲେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସେବା କରିଥିଲେ।