ଏଵମୁକ୍ତୋ ମନୁର୍ମତ୍ସ୍ଯମନଯଦ୍ଭଗଵାନ୍ଵଶୀ। ନଦୀଂ ଗଙ୍ଗାଂ ତତ୍ରଚୈନଂ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାକ୍ଷିପଦେଵ ଚ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମନୁ ଭଗବାନ ଏବଂ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ମାଛଟିକୁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ନେଇଗଲେ ଏବଂ ସେଠି ନିଜେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସ ତତ୍ର ଵଵୃଧେ ମତ୍ସ୍ଯଃ କଂଚିତ୍ରାଲମରିଂଦମ। ଗତଃ ପୁନର୍ମନୁଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମତ୍ସ୍ଯୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଠି, ମାଛଟି କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ହେଲା, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିଥିବା; ତଥାପି, ପୁଣି ମନୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ମାଛଟି ଏହି କଥା କହିଲା।
ଗଙ୍ଗାଯାଂ ହି ନ ଶକ୍ନୋମି ବୃହତ୍ତ୍ଵାଚ୍ଚେଷ୍ଟିତୁଂ ପ୍ରଭୋ। ସମୁଦ୍ରଂ ନଯ ମାମାଶୁ ପ୍ରସୀଦ ଭଗଵନ୍ନିତି
'ଗଙ୍ଗାରେ ମୁଁ ମୋର ବଡ଼ ଆକାର ଦ୍ୱାରା ଚଳାଚଳ କରିପାରିବି ନାହିଁ, ପ୍ରଭୁ; ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ସମୁଦ୍ରକୁ ନେଇଯାଅ, ଭଗବନ୍।'
ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଗଙ୍ଗାସଲିଲାତ୍ତତୋ ମତ୍ସ୍ଯଂ ମନୁଃ ସ୍ଵଯମ୍। ସମୁଦ୍ରମନଯତ୍ପାର୍ତ ତତ୍ରଚୈନମଵାସୃଜତ୍
ତାପରେ, ମନୁ ନିଜେ ଗଙ୍ଗାର ପାଣିରୁ ମାଛଟିକୁ ଉଠାଇ, ପାର୍ଥ, ସମୁଦ୍ରକୁ ନେଇଗଲେ ଏବଂ ସେଠି ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସୁମହାନପି ମତ୍ସ୍ଯସ୍ତୁ ସ ମନୋର୍ନଯତସ୍ତଦା। ଆସୀଦ୍ଯଥେଷ୍ଟହାର୍ଯଶ୍ଚ ସ୍ପର୍ଶଗନ୍ଧସୁଖଶ୍ଚ ଵୈ
ମାଛଟି ବହୁତ ବଡ଼ ଥିଲା, ତଥାପି ମନୁ ତାହାକୁ ନେଇଯାଇଥିବାବେଳେ, ମାଛଟି ଚାହିଁଥିବା ପରି ହେଇଗଲା—ଉଠାଇବାରେ ସହଜ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଗନ୍ଧରେ ମଧୁର।
ଯଦା ସମୁଦ୍ରେ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ତଃ ସ ମତ୍ସ୍ଯୋ ନନୁନା ତଦା। ତତ ଏନମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ମଯମାନ ଇଵାବ୍ରଵୀତ୍
ଯେତେବେଳେ ମନୁ ସମୁଦ୍ରରେ ମାଛଟିକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ସେତେବେଳେ ମାଛଟି ହସୁଥିବା ପରି ଏହି କଥା କହିଲା।
ଭଗଵନ୍ହି କୃତା ରକ୍ଷା ତ୍ଵଯା ସର୍ଵା ଵିଶେଷତଃ। ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ତୁ ଯତ୍କାର୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ତଚ୍ଛ୍ରୂଯତାଂ ମମ
'ଭଗବନ୍, ତୁମେ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରିଛ; ଏବେ, ଯାହା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ତାହା ମୋଠାରୁ ଶୁଣ, କାଳ ଆସିଗଲା।'
ଅଚିରାଦ୍ଭଗଵନ୍ବୌମମିଦଂ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍। ସର୍ଵମେଵ ମହାଭାଗ ପ୍ରଲଯଂ ଵୈ ଗମିଷ୍ଯତି
'ଶୀଘ୍ର, ଭଗବନ୍, ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁଠାରେ ଚଳାଇଥିବା ଓ ଅଚଳ ସବୁ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷ, ବିନାଶ ହେବାକୁ ଯାଉଛି।'
ସଂପ୍ରକ୍ଷାଲନକାଲୋଽଯଂଲୋକାନାଂ ସମୁପସ୍ଥିତଃ। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ବୋଧଯାମ୍ଯଦ୍ଯଯତ୍ତେ ହିତମନୁତ୍ତମମ୍
'ବିଶ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଧୋଇଦେଇବାର ସମୟ ଆସିଛି; ତେଣୁ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଉପଦେଶ ଦେଉଛି।'
ତ୍ରସାନାଂ ସ୍ତାଵରାଣାଂ ଚ ଯଚ୍ଚେଙ୍ଗଂ ଯଚ୍ଚ ନେଙ୍ଗତି। ତସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ କାଲଃ ପରମଦାରୁଣଃ
'ଯେଉଁଠାରେ ଚଳାଇଥିବା ଓ ଅଚଳ ସବୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସମୟ ଆସିଛି—ଏହା ବହୁତ ଭୟଙ୍କର।'
ନୌଶ୍ଚ କାରଯିତଵ୍ଯା ତେ ଦୃଢା ଯୁକ୍ତଵଟାରକା। ତତ୍ର ସପ୍ତର୍ଷିଭିଃ ସାର୍ଧମାରୁହେଥା ମହାମୁନେ
ତୁମେ ଏକ ଦୃଢ଼ ନୌକା ତିଆରି କରିବାକୁ ପଡିବ, ଯାହାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରସି ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବରେ ବାନ୍ଧିବା। ଏହି ନୌକାରେ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ଚଢିବାକୁ ପଡିବ, ମହାମୁନି।
ବୀଜାନି ଚୈଵ ସର୍ଵାଣି ଯଥୋକ୍ତାନି ମଯା ପୁରା। ତସ୍ଯାମାରୋହଯେର୍ନାଵି ସୁସଂଗୁପ୍ତାନି ଭାଗଶଃ
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଦେଖାଇଛି, ସେହି ସମସ୍ତ ବୀଜଗୁଡିକୁ ଭଲଭାବରେ ଭାଗ କରି ଏହି ନୌକାରେ ରଖିବାକୁ ପଡିବ।
ନୌସ୍ଥଶ୍ଚ ମାଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷେଥାସ୍ତତୋ ମୁନିଜନପ୍ରିଯ। ଆଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଶୃଙ୍ଗୀ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତେନ ତାପସ
ନୌକାରେ ଆପଣ ମୋ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିବେ, ମୁନିଜନଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ମୁଁ ଶିଂଗ ଚିହ୍ନରେ ଆସିବି, ତାହା ଦେଖି ଆପଣ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରିବେ, ତାପସ।
ଏଵମେତତ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯମାପୃଷ୍ଟୋସି ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍। ତା ନ ଶକ୍ଯା ମହତ୍ଯୋ ଵୈ ଆପସ୍ତର୍ତୁଂ ମଯା ଵିନା। ନାତିଶଙ୍କ୍ଯମିଦଂ ଚାପି ଵଚନଂ ମେ ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ
ଏହି ଭଳି କାମ ଆପଣ କରିବାକୁ ପଡିବ; ଆପଣ ପଚାରିଥିବାରୁ, ମୁଁ ଏବେ ଯାଉଛି। ମୋ ବିନା ଏହି ବଡ଼ ଜଳରାଶି ଚାଲିପାରିବ ନାହିଁ। ମୋ କଥାରେ ଆପଣ ଶଙ୍କା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ପ୍ରଭୁ।
ଏଵଂ କରିଷ୍ଯ ଇତି ତଂ ସ ମତ୍ସ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଜଗ୍ମତୁଶ୍ଚ ଯଥାକାମମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍
‘ମୁଁ ଏହିପରି କରିବି,’ ମନୁ ମାଛକୁ କହିଲେ; ଏବଂ ଦୁଇଜଣେ ଏକାଠି ଅନୁମତି ଦେଇ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ତତୋ ମନୁର୍ମହାରାଜ ଯଥୋକ୍ତଂ ମତ୍ସ୍ଯକେନ ହ। ବୀଜାନ୍ଯାଦାଯ ସର୍ଵାଣି ସାଗରଂ ପୁପ୍ଲୁଵେ ତଦା। ନୌକଯା ଶୁଭଯାଵୀର ମହୋର୍ମିଣମରିଂଦମ
ତାପରେ, ମହାରାଜ, ମାଛ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ମନୁ ସମସ୍ତ ବୀଜ ନେଇ ଏକ ଶୁଭ୍ର ନୌକାରେ ବଡ଼ ତରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ସାଗର ଉପରେ ଯାତ୍ରା କଲେ, ଶତ୍ରୁଦଳନ।
ଚିନ୍ତଯାମାସ ଚ ମନୁସ୍ତଂ ମତ୍ସ୍ଯଂ ପୃଥିଵୀପତେ। ସଚ ତଚ୍ଚିନ୍ତିତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମତ୍ସ୍ଯଃ ପରପୁରଂଜଯ। ଶୃଙ୍ଗୀ ତତ୍ରାଜଗାଗାଶୁ ତଦା ଭରତସତ୍ତମ
ମନୁ ମାଛକୁ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ, ପୃଥିବୀର ଶାସକ; ମାଛ ମନୁଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଜାଣି, ଶିଂଗ ଚିହ୍ନରେ ଶୀଘ୍ର ଏଠାରେ ଆସିଗଲେ, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନୁଜଵ୍ଯାଘ୍ର ମନୁର୍ମତ୍ସ୍ଯଂ ଜଲାର୍ଣଵେ। ଶୃଙ୍ଗିଣଂ ତଂ ଯଥୋକ୍ତେନ ରୂପେଣାଦ୍ରିମିଵୋଚ୍ଛ୍ରିତମ୍
ଜଳରେ ମାଛକୁ ଦେଖି, ମନୁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ଏହି ଶିଂଗ ଚିହ୍ନରେ ଏବଂ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ନନା ହୋଇଥିଲା, ସେହି ରୂପରେ ପାହାଡ଼ ପରି ଉଚ୍ଚ ଦେଖିଲେ।
ଵଟାରକମଯଂ ପାଶମଥ ମତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ମୂର୍ଧନି। ମନୁର୍ମନୁଜଶାର୍ଦୂଲ ତସ୍ ଶୃଙ୍ଗେ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ତାପରେ, ମନୁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରସି ଦ୍ୱାରା ମାଛର ଶିଂଗରେ ବାନ୍ଧିଲେ।
ସଂଯତସ୍ତେନ ପାଶେନ ମତ୍ସ୍ଯଃ ପରପୁରଂଜଯ। ଵେଗେନ ମହତା ନାଵଂ ପ୍ରାକର୍ଷଲ୍ଲଵଣାମ୍ଭସି
ସେହି ରସିରେ ବାନ୍ଧାଯାଇ, ମାଛ, ଶତ୍ରୁଦଳନ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ନୌକାକୁ ଲୁଣ ଜଳରେ ତେଜରେ ଟାଣିଲେ।
ସ ତତାର ତଯା ନାଵା ସମୁଦ୍ରଂ ମନୁଜେଶ୍ଵର। ନୃତ୍ଯମାନମିଵୋର୍ମୀଭିର୍ଗର୍ଜମାନମିଵାମ୍ଭସା
ସେ ନୌକା ଦ୍ୱାରା, ମନୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା, ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ତରଙ୍ଗଗୁଡିକ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲା ଏବଂ ଜଳ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା।
କ୍ଷୋଭ୍ଯମାଣା ମହାଵାତୈଃ ସା ନୌସ୍ତସ୍ମିନ୍ମହୋଦଧୌ। ଘୂର୍ଣତେ ଚପଲେଵ ସ୍ରୀ ମତ୍ତା ପରପୁରଂଜଯ
ସେହି ବଡ଼ ସାଗରରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପବନରେ ନୌକା ଏକ ମଦାଳି ଅସ୍ଥିର ଜନାନୀ ପରି ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିଲା, ଶତ୍ରୁଦଳନ।
ନୈଵ ଭୂମିର୍ନ ଚ ଦିଶଃ ପ୍ରଦିଶୋ ଵା ଚକାଶିରେ। ସର୍ଵଂ ସଲିଲମେଵାସୀତ୍ଖଂ ଦ୍ଯୌଶ୍ଚ ନରପୁଙ୍ଗଵ
ନ ଭୂମି, ନ ଦିଶା, ନ ଉପଦିଶା ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ସବୁଠି ଜଳ ଥିଲା, ଏବଂ ଆକାଶ ମାତ୍ର, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏଵଂଭୂତେ ତଦା ଲୋକେ ସଂକୁଲେ ଭରତର୍ଷଭ। ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ମନୁର୍ମତ୍ସ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏଭଳି ବିଶ୍ୱରେ, ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭିଡ଼ ଏବଂ ଅସ୍ଥିରତା ମଧ୍ୟରେ, ସପ୍ତ ଋଷି, ମନୁ ଏବଂ ମାଛ ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ।
ଏଵଂ ବହୂନ୍ଵର୍ଷଗଣାଂସ୍ତାଂ ନାଵଂ ସୋଽଥ ମତ୍ସ୍ଯକଃ। ଚକର୍ଷାତନ୍ଦ୍ରିତୋ ରାଜଂସ୍ତସ୍ମିନ୍ସଲିଲସଂଚଯେ
ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି, ରାଜା, ମାଛ ଅବିରତ ଏହି ନୌକାକୁ ଜଳରାଶି ମଧ୍ୟରେ ଟାଣିଥିଲେ।
ତତୋ ହିମଵତଃ ଶୃଙ୍ଗଂ ଯତ୍ପରଂ ଭରତର୍ଷଭ। ତତ୍ରାକର୍ଷତ୍ତତୋ ନାଵଂ ସ ମତ୍ସ୍ଯଃ କୁରୁନନ୍ଦନ
ତାପରେ, ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାଛ ନୌକାକୁ ହିମାଳୟର ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ଶିଂଗକୁ ଟାଣିଦେଲେ।
ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍ତଦା ମତ୍ସ୍ଯସ୍ତାନୃଷୀନ୍ପ୍ରହସଞ୍ଶନୈଃ। ଅସ୍ମିନ୍ହିମଵତଃ ଶୃଙ୍ଗେ ନାଵଂ ବଧ୍ନୀତ ମାଚିରମ୍
ଏବେ ମାଛ ହସି ହସି ଋଷିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ଏହି ହିମାଳୟର ଶିଂଗରେ ନୌକାକୁ ଶୀଘ୍ର ବାନ୍ଧିଦିଅ।’
ସା ବଦ୍ଧା ତତ୍ର ତୈସ୍ତୂର୍ଣମୃଷିଭିର୍ଭରତର୍ଷଭ। ନୌର୍ମତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୃଙ୍ଗେ ହିମଵତସ୍ତଦା
ତାପରେ, ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଋଷିମାନେ ମାଛର କଥା ଶୁଣି ଶୀଘ୍ର ନୌକାକୁ ହିମାଳୟର ଶିଂଗରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ତଚ୍ଚ ନୌବନ୍ଧନଂ ନାମ ଶୃଙ୍ଗଂ ହିମଵତଃ ପରମ୍। ଖ୍ଯାତମଦ୍ଯାପି କୌନ୍ତେଯ ତଦ୍ଵିଦ୍ଧି ଭରତର୍ଷଭ
ହିମାଳୟର ଏହି ଶୃଙ୍ଗକୁ 'ନଉବନ୍ଧନ' ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, କୌନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଏହି ନାମ ଆଜିଯାଏ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି କଥା ଜାଣି ରଖ, ବରତବଂଶୀ।
ଅଥାବ୍ରଵୀଦନିମିଷସ୍ତାନୃଷୀନ୍ସହିତସ୍ତଦା। ଅହଂ ପ୍ରଜାପତିର୍ବ୍ରହ୍ମା ମତ୍ପରଂ ନାଧିଗମ୍ଯତେ। ମତ୍ସ୍ଯରୂପେଣ ଯୂଯଂ ଚ ମଯାଽସ୍ମାନ୍ମୋକ୍ଷିତା ଭଯାତ୍
ତାପରେ ନିମିଷ ନାମକ ଜଗା ରୁଷିମାନେ ସହିତ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା। ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା କେହି ପାରିବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ମାଛ ରୂପେ ତୁମମାନେକୁ ଏହି ଭୟରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଛି।'