ଉଦକାନ୍ତମୁପାନୀଯ ମତ୍ସ୍ଯଂ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ମନୁଃ। ଅଲିଞ୍ଜରେ ପ୍ରାକ୍ଷିପତ୍ତଂ ଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁସଦୃଶପ୍ରଭମ୍
ମନୁ ବିବସ୍ବତ ମାଛକୁ ଜଳର କୂଳକୁ ନେଇ, ଚାନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ପାତ୍ରରେ ରଖିଲେ।
ସ ତତ୍ର ଵଵୃଧେ ରାଜନ୍ମତ୍ସ୍ଯଃ ପରମସତ୍କୃତଃ। ପୁତ୍ରଵତ୍ସ୍ଵୀକରୋତ୍ତସ୍ମୈ ମନୁର୍ଭାଵଂ ଵିଶେଷତଃ
ସେଠାରେ, ରାଜା, ମାଛ ଅତି ଭଲ ଦେଖାଶୁଣା ପାଇ ଅତିକ୍ରମ ଭାବରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା; ମନୁ ତାହାକୁ ନିଜ ପୁଅ ପରି ବିଶେଷ ଆଦର ଦେଲେ।
ଅଥ କାଲେନ ମହତା ସ ମତ୍ସ୍ଯଃ ସୁମହାନଭୂତ୍। ଅଲିଞ୍ଜରଜଲେ ଚୈଵ ନାସୌ ସମଭଵତ୍କିଲ
ଏହିପରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସେ ମାଛଟି ବହୁତ ବଡ଼ ହେଇଗଲା, ଏବଂ ଆଳିଞ୍ଜର ପାଣିରେ ରହିପାରିଲା ନାହିଁ।
ଅଥ ମତ୍ସ୍ଯୋ ମନୁଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନରେଵାଭ୍ଯଭାଷତ। ଭଗଵନ୍ସାଧୁ ମେଽଦ୍ଯାନ୍ଯତ୍ସ୍ଥାନଂ ସଂପ୍ରତିପାଦଯ
ତାପରେ, ମାଛଟି ମନୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ପୁଣି ଏକଥା କହିଲା: 'ଭଗବନ୍, ଦୟାକରି ଆଜି ଆମ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନ ଦିଅ।'
ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯାଲିଞ୍ଜରାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ମନୁଃ। ତଂ ମତ୍ସ୍ଯମନଯଦ୍ଵାପୀଂ ମହତୀଂ ସ ମନୁସ୍ତଦା
ତାହାପରେ, ମନୁ ଭଗବାନ ଆଳିଞ୍ଜରରୁ ମାଛଟିକୁ ଉଠାଇ, ବଡ଼ ଏକ ଝିଅରେ ନେଇଗଲେ।
ତତ୍ରତଂ ପ୍ରାକ୍ଷିପଚ୍ଚାପି ମନୁଃ ପରପୁରଂଜଯ। ଅଥାଵର୍ଧତ ମତ୍ସ୍ଯଃ ସ ପୁନର୍ଵର୍ଷଗଣାନ୍ବହୂନ୍
ସେଠି, ମନୁ ମାଛଟିକୁ ଝିଅରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଏବଂ ଅନେକ ବର୍ଷ ଦେଇ, ମାଛଟି ପୁଣି ବଡ଼ ହେଇଗଲା।
ଦ୍ଵିଯୋଜନାଯତା ଵାପୀ ଵିସ୍ତୃତାଚାପି ଯୋଜନମ୍। ତସ୍ଯାଂ ନାସୌ ସମଭଵନ୍ମତ୍ସ୍ଯୋ ରାଜୀଵଲୋଚନ
ଝିଅଟି ଦୁଇ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଏକ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଥିଲା, ତଥାପି, ରାଜୀବଲୋଚନ, ସେଠି ମାଛଟି ରହିପାରିଲା ନାହିଁ।
ଵିଚେଷ୍ଟିତୁଂ ଚ କୌନ୍ତେଯ ମତ୍ସ୍ଯୋ ଵାପ୍ଯାଂ ଵିଶାଂପତେ। ମନୁଂ ମତ୍ସ୍ଯସ୍ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନରେଵାଭ୍ଯଭାଷତ
କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ମାଛଟି ଝିଅରେ ଚଳାଚଳ କରିପାରିଲା ନାହିଁ; ତେଣୁ, ମନୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ମାଛଟି ପୁଣି କହିଲା।
ନଯ ମାଂ ଭଗଵନ୍ସାଧୋ ସମୁଦ୍ରମହିଷୀଂ ପ୍ରିଯାମ୍। ଗଙ୍ଗାଂ ନାଂତ୍ରାପି ଶକ୍ତୋସ୍ମି ଵସ୍ତୁଂ ମତିମତାଂଵର
'ଭଗବନ୍, ଦୟାକରି ମୋତେ ମୋର ପ୍ରିୟା ରାଣୀ ସମୁଦ୍ରକୁ ନେଇଯାଅ; ମୁଁ ଗଙ୍ଗାରେ ମଧ୍ୟ ରହିପାରିବି ନାହିଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ନିଦେଶେ ହି ମଯା ତୁଭ୍ଯଂ ସ୍ଥାତଵ୍ଯମନସୂଯତା। ଵୃଦ୍ଧିର୍ହି ପରମା ପ୍ରାପ୍ତା ତ୍ଵତ୍କୃତେ ହି ମଯାଽନଘ
'ମୁଁ ତୁମର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଯେଉଁଠାରେ ରହିବାକୁ ପଡ଼େ, ଅସନ୍ତୋଷ ନାହିଁ; ତୁମ ଦୟାରେ, ଅପରାଧ ନାହିଁ, ମୁଁ ସର୍ବାଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି।'
ଏଵମୁକ୍ତୋ ମନୁର୍ମତ୍ସ୍ଯମନଯଦ୍ଭଗଵାନ୍ଵଶୀ। ନଦୀଂ ଗଙ୍ଗାଂ ତତ୍ରଚୈନଂ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାକ୍ଷିପଦେଵ ଚ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମନୁ ଭଗବାନ ଏବଂ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ମାଛଟିକୁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ନେଇଗଲେ ଏବଂ ସେଠି ନିଜେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସ ତତ୍ର ଵଵୃଧେ ମତ୍ସ୍ଯଃ କଂଚିତ୍ରାଲମରିଂଦମ। ଗତଃ ପୁନର୍ମନୁଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମତ୍ସ୍ଯୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଠି, ମାଛଟି କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ହେଲା, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିଥିବା; ତଥାପି, ପୁଣି ମନୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ମାଛଟି ଏହି କଥା କହିଲା।
ଗଙ୍ଗାଯାଂ ହି ନ ଶକ୍ନୋମି ବୃହତ୍ତ୍ଵାଚ୍ଚେଷ୍ଟିତୁଂ ପ୍ରଭୋ। ସମୁଦ୍ରଂ ନଯ ମାମାଶୁ ପ୍ରସୀଦ ଭଗଵନ୍ନିତି
'ଗଙ୍ଗାରେ ମୁଁ ମୋର ବଡ଼ ଆକାର ଦ୍ୱାରା ଚଳାଚଳ କରିପାରିବି ନାହିଁ, ପ୍ରଭୁ; ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ସମୁଦ୍ରକୁ ନେଇଯାଅ, ଭଗବନ୍।'
ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଗଙ୍ଗାସଲିଲାତ୍ତତୋ ମତ୍ସ୍ଯଂ ମନୁଃ ସ୍ଵଯମ୍। ସମୁଦ୍ରମନଯତ୍ପାର୍ତ ତତ୍ରଚୈନମଵାସୃଜତ୍
ତାପରେ, ମନୁ ନିଜେ ଗଙ୍ଗାର ପାଣିରୁ ମାଛଟିକୁ ଉଠାଇ, ପାର୍ଥ, ସମୁଦ୍ରକୁ ନେଇଗଲେ ଏବଂ ସେଠି ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସୁମହାନପି ମତ୍ସ୍ଯସ୍ତୁ ସ ମନୋର୍ନଯତସ୍ତଦା। ଆସୀଦ୍ଯଥେଷ୍ଟହାର୍ଯଶ୍ଚ ସ୍ପର୍ଶଗନ୍ଧସୁଖଶ୍ଚ ଵୈ
ମାଛଟି ବହୁତ ବଡ଼ ଥିଲା, ତଥାପି ମନୁ ତାହାକୁ ନେଇଯାଇଥିବାବେଳେ, ମାଛଟି ଚାହିଁଥିବା ପରି ହେଇଗଲା—ଉଠାଇବାରେ ସହଜ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଗନ୍ଧରେ ମଧୁର।
ଯଦା ସମୁଦ୍ରେ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ତଃ ସ ମତ୍ସ୍ଯୋ ନନୁନା ତଦା। ତତ ଏନମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ମଯମାନ ଇଵାବ୍ରଵୀତ୍
ଯେତେବେଳେ ମନୁ ସମୁଦ୍ରରେ ମାଛଟିକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ସେତେବେଳେ ମାଛଟି ହସୁଥିବା ପରି ଏହି କଥା କହିଲା।
ଭଗଵନ୍ହି କୃତା ରକ୍ଷା ତ୍ଵଯା ସର୍ଵା ଵିଶେଷତଃ। ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ତୁ ଯତ୍କାର୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ତଚ୍ଛ୍ରୂଯତାଂ ମମ
'ଭଗବନ୍, ତୁମେ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରିଛ; ଏବେ, ଯାହା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ତାହା ମୋଠାରୁ ଶୁଣ, କାଳ ଆସିଗଲା।'
ଅଚିରାଦ୍ଭଗଵନ୍ବୌମମିଦଂ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍। ସର୍ଵମେଵ ମହାଭାଗ ପ୍ରଲଯଂ ଵୈ ଗମିଷ୍ଯତି
'ଶୀଘ୍ର, ଭଗବନ୍, ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁଠାରେ ଚଳାଇଥିବା ଓ ଅଚଳ ସବୁ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷ, ବିନାଶ ହେବାକୁ ଯାଉଛି।'
ସଂପ୍ରକ୍ଷାଲନକାଲୋଽଯଂଲୋକାନାଂ ସମୁପସ୍ଥିତଃ। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ବୋଧଯାମ୍ଯଦ୍ଯଯତ୍ତେ ହିତମନୁତ୍ତମମ୍
'ବିଶ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଧୋଇଦେଇବାର ସମୟ ଆସିଛି; ତେଣୁ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଉପଦେଶ ଦେଉଛି।'
ତ୍ରସାନାଂ ସ୍ତାଵରାଣାଂ ଚ ଯଚ୍ଚେଙ୍ଗଂ ଯଚ୍ଚ ନେଙ୍ଗତି। ତସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ କାଲଃ ପରମଦାରୁଣଃ
'ଯେଉଁଠାରେ ଚଳାଇଥିବା ଓ ଅଚଳ ସବୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସମୟ ଆସିଛି—ଏହା ବହୁତ ଭୟଙ୍କର।'
ନୌଶ୍ଚ କାରଯିତଵ୍ଯା ତେ ଦୃଢା ଯୁକ୍ତଵଟାରକା। ତତ୍ର ସପ୍ତର୍ଷିଭିଃ ସାର୍ଧମାରୁହେଥା ମହାମୁନେ
ତୁମେ ଏକ ଦୃଢ଼ ନୌକା ତିଆରି କରିବାକୁ ପଡିବ, ଯାହାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରସି ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବରେ ବାନ୍ଧିବା। ଏହି ନୌକାରେ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ଚଢିବାକୁ ପଡିବ, ମହାମୁନି।
ବୀଜାନି ଚୈଵ ସର୍ଵାଣି ଯଥୋକ୍ତାନି ମଯା ପୁରା। ତସ୍ଯାମାରୋହଯେର୍ନାଵି ସୁସଂଗୁପ୍ତାନି ଭାଗଶଃ
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଦେଖାଇଛି, ସେହି ସମସ୍ତ ବୀଜଗୁଡିକୁ ଭଲଭାବରେ ଭାଗ କରି ଏହି ନୌକାରେ ରଖିବାକୁ ପଡିବ।
ନୌସ୍ଥଶ୍ଚ ମାଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷେଥାସ୍ତତୋ ମୁନିଜନପ୍ରିଯ। ଆଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଶୃଙ୍ଗୀ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତେନ ତାପସ
ନୌକାରେ ଆପଣ ମୋ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିବେ, ମୁନିଜନଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ମୁଁ ଶିଂଗ ଚିହ୍ନରେ ଆସିବି, ତାହା ଦେଖି ଆପଣ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରିବେ, ତାପସ।
ଏଵମେତତ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯମାପୃଷ୍ଟୋସି ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍। ତା ନ ଶକ୍ଯା ମହତ୍ଯୋ ଵୈ ଆପସ୍ତର୍ତୁଂ ମଯା ଵିନା। ନାତିଶଙ୍କ୍ଯମିଦଂ ଚାପି ଵଚନଂ ମେ ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ
ଏହି ଭଳି କାମ ଆପଣ କରିବାକୁ ପଡିବ; ଆପଣ ପଚାରିଥିବାରୁ, ମୁଁ ଏବେ ଯାଉଛି। ମୋ ବିନା ଏହି ବଡ଼ ଜଳରାଶି ଚାଲିପାରିବ ନାହିଁ। ମୋ କଥାରେ ଆପଣ ଶଙ୍କା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ପ୍ରଭୁ।
ଏଵଂ କରିଷ୍ଯ ଇତି ତଂ ସ ମତ୍ସ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଜଗ୍ମତୁଶ୍ଚ ଯଥାକାମମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍
‘ମୁଁ ଏହିପରି କରିବି,’ ମନୁ ମାଛକୁ କହିଲେ; ଏବଂ ଦୁଇଜଣେ ଏକାଠି ଅନୁମତି ଦେଇ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ତତୋ ମନୁର୍ମହାରାଜ ଯଥୋକ୍ତଂ ମତ୍ସ୍ଯକେନ ହ। ବୀଜାନ୍ଯାଦାଯ ସର୍ଵାଣି ସାଗରଂ ପୁପ୍ଲୁଵେ ତଦା। ନୌକଯା ଶୁଭଯାଵୀର ମହୋର୍ମିଣମରିଂଦମ
ତାପରେ, ମହାରାଜ, ମାଛ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ମନୁ ସମସ୍ତ ବୀଜ ନେଇ ଏକ ଶୁଭ୍ର ନୌକାରେ ବଡ଼ ତରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ସାଗର ଉପରେ ଯାତ୍ରା କଲେ, ଶତ୍ରୁଦଳନ।
ଚିନ୍ତଯାମାସ ଚ ମନୁସ୍ତଂ ମତ୍ସ୍ଯଂ ପୃଥିଵୀପତେ। ସଚ ତଚ୍ଚିନ୍ତିତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମତ୍ସ୍ଯଃ ପରପୁରଂଜଯ। ଶୃଙ୍ଗୀ ତତ୍ରାଜଗାଗାଶୁ ତଦା ଭରତସତ୍ତମ
ମନୁ ମାଛକୁ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ, ପୃଥିବୀର ଶାସକ; ମାଛ ମନୁଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଜାଣି, ଶିଂଗ ଚିହ୍ନରେ ଶୀଘ୍ର ଏଠାରେ ଆସିଗଲେ, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନୁଜଵ୍ଯାଘ୍ର ମନୁର୍ମତ୍ସ୍ଯଂ ଜଲାର୍ଣଵେ। ଶୃଙ୍ଗିଣଂ ତଂ ଯଥୋକ୍ତେନ ରୂପେଣାଦ୍ରିମିଵୋଚ୍ଛ୍ରିତମ୍
ଜଳରେ ମାଛକୁ ଦେଖି, ମନୁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ଏହି ଶିଂଗ ଚିହ୍ନରେ ଏବଂ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ନନା ହୋଇଥିଲା, ସେହି ରୂପରେ ପାହାଡ଼ ପରି ଉଚ୍ଚ ଦେଖିଲେ।
ଵଟାରକମଯଂ ପାଶମଥ ମତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ମୂର୍ଧନି। ମନୁର୍ମନୁଜଶାର୍ଦୂଲ ତସ୍ ଶୃଙ୍ଗେ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ତାପରେ, ମନୁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରସି ଦ୍ୱାରା ମାଛର ଶିଂଗରେ ବାନ୍ଧିଲେ।
ସଂଯତସ୍ତେନ ପାଶେନ ମତ୍ସ୍ଯଃ ପରପୁରଂଜଯ। ଵେଗେନ ମହତା ନାଵଂ ପ୍ରାକର୍ଷଲ୍ଲଵଣାମ୍ଭସି
ସେହି ରସିରେ ବାନ୍ଧାଯାଇ, ମାଛ, ଶତ୍ରୁଦଳନ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ନୌକାକୁ ଲୁଣ ଜଳରେ ତେଜରେ ଟାଣିଲେ।