ଅତ୍ରୈଵ ଚ ସରସ୍ଵତ୍ଯା ଗୀତଂ ପରପୁରଂଜଯ। ପୃଷ୍ଟଯା ମୁନିନା ଵୀର ଶୃଣୁ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯେଣ ଧୀମତା
ଏଠି ମଧ୍ୟ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କର ଗୀତ ଅଛି, ଯାହା ଧୀର ଗରୁଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ; ଶତ୍ରୁ ଦଳ ଜିତିଥିବା ବୀର, ଏହାକୁ ଶୁଣ।
କିଂନ ଶ୍ରେଯଃ ପୁରୁଷସ୍ଯେହ ଭଦ୍ରେ କଥଂ କୁର୍ଵନ୍ନ ଚ୍ଯଵତେ ସ୍ଵଧର୍ମାତ୍। ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗି ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ଶିଷ୍ଟୋ ନ ଚ୍ଯଵେଯଂ ସ୍ଵଧର୍ମାତ୍
ଏଠି ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ସତ୍ୟରେ କଣ ଭଲ? କିପରି କରିଲେ ନିଜ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବା ନାହିଁ? ମୋତେ ସବୁ କଥା କୁହ, ଶୋଭାମୟ ଶରୀରବତୀ, ଯେପରି ତୁମେ ଶିଖାଇଲେ, ମୁଁ ନିଜ ଧର୍ମରୁ ହଟିବି ନାହିଁ।
କଥଂ ଚାଗ୍ନିଂ ଜୁହୁଯାଂ ପୂଜଯେ ଵା କସ୍ମିନ୍କାଲେ କେନ ଧର୍ମୋ ନ ନଶ୍ଯେତ୍। ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସୁଭଗେ ପ୍ରବ୍ରଵୀହି ଯଥା ଲୋକାନ୍ଵିରଜାଃ ସଂଚରେଯମ୍
କିପରି ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରିବି, କିପରି ପୂଜା କରିବି, କେଉଁ ସମୟରେ, କେଉଁ ପଦ୍ଧତିରେ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେବା ନାହିଁ? ଶୁଭା, ଏହି ସବୁ କଥା କୁହ, ଯେପରି ମୁଁ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ଚାଲିପାରିବି।
ଏଵଂ ପୃଷ୍ଟା ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତେନ ତେନ ଶୁଶ୍ରୂଷୁଣା ଚୋତ୍ତମବୁଦ୍ଦିଯୁକ୍ତମ୍। ତାର୍କ୍ଷ୍ଯଂ ଵିପ୍ରଂ ଧର୍ମଯୁକ୍ତଂ ହିତଂ ଚ ସରସ୍ଵତୀ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ବଭାଷେ
ଏପରି ଭାବରେ ପ୍ରେମ ଭରିତ ଓ ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ତାର୍କ୍ଷ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ସରସ୍ୱତୀ ଧର୍ମ ଓ ଉପକାରୀ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯୋ ବ୍ରହ୍ମ ଜାନାତି ଯଥୋପଦେଶଂ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯନିତ୍ଯଃ ଶୁଚିରପ୍ରମତ୍ତଃ। ସ ଵୈ ପୁରୋ ଦେଵଲୋକସ୍ଯ ଗନ୍ତା ସହାମରୈଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ପ୍ରୀତିଯୋଗମ୍
ଯିଏ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ଜାଣିଛି, ସେ ସଦା ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲଗି ରହେ, ଶୁଚି ଓ ସଚେତନ ଅଟୁଟ ରହେ; ସେ ଦେବମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଦେବଲୋକକୁ ଯିବେ, ଅମରମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ମିଳିବ।
ତତ୍ର ସ୍ମ ରମ୍ଯା ଵିପୁଲା ଵିଶୋକାଃ ସୁପୁଷ୍ପିତାଃ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯଃ ସୁପୁଣ୍ଯାଃ। ଅକର୍ଦମା ମୀନଵତ୍ଯଃ ସୁତୀର୍ଥା ହିରଣ୍ମଯୈରାଵୃତାଃ ପୁଣ୍ଡରୀକୈଃ
ସେଠି ଅନେକ ରମ୍ୟ, ବିଶାଳ, ଦୁଃଖ ନଥିବା, ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ପବିତ୍ର ଝିଲି ଅଛି; ମାଟି ନଥିବା, ମାଛରେ ଭରିଥିବା, ଭଲ ତୀର ଥିବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ତାସାଂ ତୀରେଷ୍ଵାସତେ ପୁଣ୍ଯଭାଜୋ ମହୀଯମାନାଃ ପୃଥଗପ୍ସରୋଭିଃ। ସୁପୁଣ୍ଯଗନ୍ଧାଭିରଲଂକୃତାଭି- ର୍ହିରଣ୍ଯଵର୍ଣାଭିରତୀଵ ହୃଷ୍ଟାଃ
ସେହି ନଦୀର କୂଳରେ ନିର୍ମଳ ମନ୍ତ୍ରୀ ଲୋକମାନେ ବସିଥାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଅପ୍ସରାମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଆଦର କରନ୍ତି । ସେମାନେ ଖୁସିରେ ହିରା ରଙ୍ଗର ହୋଇ, ମନୋହର ଗନ୍ଧର ମାଳା ପିନ୍ଧି ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ଅଟୁଥାନ୍ତି ।
ପରଂ ଲୋକଂ ଗୋପ୍ରଦାସ୍ତ୍ଵାପ୍ନୁଵନ୍ତି ଦତ୍ତ୍ଵାଽନଡ୍ଵାହଂ ସୂର୍ଯଲୋକଂ ଵ୍ରଜନ୍ତି। ଵାସୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ଚାନ୍ଦ୍ରମସଂ ତୁ ଲୋକଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ହିରଣ୍ଯମମରତ୍ଵମେତି
ଏକ ଗାଈ ଦାନ କଲେ ଉଚ୍ଚତମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଏକ ବଳଦ ଦାନ କଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯିବା ହୁଏ; ପୋଷାକ ଦାନ କଲେ ଚନ୍ଦ୍ର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ମିଳେ; ସୋନା ଦାନ କଲେ ଅମରତ୍ୱ ପାଇଯାଏ ।
ଧେନୁଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସୁପ୍ରମାଂ ସାଧୁଦୋହାଂ କଲ୍ଯାଣଵତ୍ସାମପଲାଯିନୀଂ ଚ। ଯାଵନ୍ତି ରୋମାଣି ଭଵନ୍ତି ତସ୍ଯା- ସ୍ତାଵଦ୍ଵର୍ଷାଣ୍ଯାସତେ ଦେଵଲୋକେ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଅତି ଭଲ ଦୁଧ ଦେଇଥିବା, ଭଲ ଦୁଃଖି ଥିବା, ଭଲ ଛାଣି ଥିବା ଏବଂ ଏହି ଗାଈ ଅପରିଚାଳିତ ନୁହେଁ, ଏମିତି ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେ ଗାଈର ଗା ଉପରେ ଯେତେ ଚୁଲ ଅଛି, ସେତେ ବର୍ଷ ଦେବଲୋକରେ ବସିଥାଏ ।
ଅନଡ୍ଵାହଂ ସୁଵ୍ରତଂ ଯୋ ଦଦାତି ହଲସ୍ଯ ଵୋଢାରମନନ୍ତଵୀର୍ଯମ୍। ଧୁରଂଧରଂ ବଲଵନ୍ତଂ ଯୁଵାନଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଲୋକାନ୍ଦଶଧେନୁଦସ୍ଯ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ର ଥିବା, ହାଲ ଉଠାଇପାରିବା, ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଥିବା, ଯୁବା ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳଦ ଦାନ କରେ, ସେ ଦଶଟି ଗାଈ ଦାନ କରିଥିବା ଲୋକର ସମାନ ଲୋକ ପାଇଯାଏ ।
ଦଦାତି ଯୋ ଵୈ କପିଲାଂ ସଚୈଲାଂ କାଂସ୍ଯୋପଦୋହାଂ ଦ୍ରଵିଣୈରୁତ୍ତରୀଯୈଃ। ତୈସ୍ତୈର୍ଗୁଣୈଃ କାମଦୁହାଽଥ ଭୂତ୍ଵା ନରଂ ପ୍ରଦାତାରମୁପୈତି ନାକୈଃ
ଯେଉଁଜଣେ ଏକ କପିଳା ଗାଁଠି, ତାଙ୍କର ଚାଦର ସହିତ, କାଂସର ଭାଡ଼ରେ ଦୁଧ ଦେଇଥିବା, ଧନ ଓ ଉତ୍ତରୀୟ ପୋଶାକ ସହିତ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ କରୁଥିବା ଗାଁଠି ଏପରି ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଦାତାକୁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯାଇ ସମ୍ମାନିତ କରେ।
ଯାଵନ୍ତି ରୋମାଣି ଭଵନ୍ତି ଧେନ୍ଵା- ସ୍ତାଵତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ଗୋପ୍ରଦାନେ। ପୁତ୍ରାଂସଚ୍ ପୌତ୍ରାଂଶ୍ଚ କୁଲଂ ଚ ସର୍ଵ- ମାସପ୍ତମଂ ତାରଯତେ ପରତ୍ର
ଗାଁଠିରେ ଯେତେ ଟି ରୋମ ଅଛି, ଗୋ-ଦାନ କରିବାରେ ସେତେ ଫଳ ମିଳେ; ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଦାତା ତାଙ୍କର ପୁଅ, ପୁଅର ପୁଅ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁଳକୁ ସପ୍ତମ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରଲୋକରେ ଉଦ୍ଧାର କରିଥାନ୍ତି।
ସଦକ୍ଷିଣାଂ କାଞ୍ଚନଚାରୁଶୃଙ୍ଗୀଂ କାଂସ୍ଯୋପଦୋହାଂ ଦ୍ରଵିଣୈରୁତ୍ତରୀଯୈଃ। ଧେନୁଂ ତିଲାନାଂ ଦଦତୋ ଦ୍ଵିଜାଯ ଲୋକା ଵସୂନାଂ ସୁଲଭା ଭଵନ୍ତି
ଯେଉଁଜଣେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଶ୍ରୀଙ୍ଗ ଥିବା, କାଂସର ଭାଡ଼ରେ ଦୁଧ ଦେଇଥିବା, ଧନ ଓ ଉତ୍ତରୀୟ ପୋଶାକ ସହିତ, ତିଳ ଭରି ଗାଁଠି ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ବସୁମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ସହଜରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି।
ସ୍ଵକର୍ମଭିର୍ଦାନଵସଂନିରୁଦ୍ଧେ ତୀଵ୍ରାନ୍ଧକାରେ ନରକେ ପତନ୍ତମ୍। ମହାର୍ଣଵେ ନୌରିଵ ଵାତଯୁକ୍ତା ଦାନଂ ଗଵାଂ ତାରଯତେ ପରତ୍ର
ନିଜ କର୍ମରେ ଦାନ ନ ହେବାରୁ ଯେତେବେଳେ ଏକ ଜଣେ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧାର ନରକରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି, ତେବେ ଗୋ-ଦାନ ଏକ ବଡ଼ ସାଗରରେ ବାୟୁ ଚାଲିଥିବା ନୌକା ପରି, ତାଙ୍କୁ ପରଲୋକରେ ଉଦ୍ଧାର କରିଥାନ୍ତି।
ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଦେଯାଂ ତୁ ଦଦାତି କନ୍ଯାଂ ଭୂମିପ୍ରଦାନଂ ଚ କରୋତି ଵିପ୍ରେ। ଦଦାତି ଦାନଂ ଵିଧିନା ଚ ଯଶ୍ଚ ସ ଲୋକମାପ୍ନୋତି ପୁରଂଦରସ୍ଯ
ଯେଉଁଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଜନ୍ୟା ଦେଇଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଜମି ଦାନ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ବିଧିମତ ଭାବରେ ଦାନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ପୁରନ୍ଦରଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଯଃ ସପ୍ତଵର୍ଷାଣି ଜୁହୋତି ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ହଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଗ୍ନୌ ନିଯତଃ ସାଧୁଶୀଲଃ। ସପ୍ତାଵରାନ୍ସପ୍ତପୂର୍ଵାନ୍ପୁନାତି ପିତାମହାନାତ୍ମନା କର୍ମଭିଃ ସ୍ଵୈଃ
ଯେଉଁଜଣେ ସାତ ବର୍ଷ ଧରି ନିୟମିତ ଭାବରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହବି ଦେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଭଲ ଚରିତ୍ର ରଖିଥାନ୍ତି, ସେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାତ ପୂର୍ବ ପିତାମହଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।
କିମଗ୍ନିହୋତ୍ରସ୍ଯ ଵ୍ରତଂ ପୁରାଣ- ମାଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ପୃଚ୍ତଶ୍ଚାରୁରୂପେ। ତ୍ଵଯାଽନୁଶିଷ୍ଟୋଽହମିହାଦ୍ଯ ଵିଦ୍ଯାଂ ଯଦଗ୍ନିହୋତ୍ରସ୍ଯ ଵ୍ରତଂ ପୁରାଣମ୍
ଏହି ପୁରାତନ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ବ୍ରତ କଣ, ମୋତେ କହିବାକୁ ଦୟା କର। ତୁମେ ଆଜି ମୋତେ ଶିଖାଇଲେ, ମୁଁ ଏହି ପୁରାତନ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ନ ଚାଶୁଚିର୍ନାପ୍ଯନିର୍ଣିକ୍ତପାଣି- ର୍ନାବ୍ରହ୍ମଵିଜ୍ଜୁହୁଯାନ୍ନାଵିପଶ୍ଚିତ୍। ବୁଭୁତ୍ସଵଃ ଶୁଚିକାମା ହି ଦେଵା ନାଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାଦ୍ଧି ହଵିର୍ଜୁଷନ୍ତି
ଯେଉଁଜଣେ ଅଶୁଚି, ହାତ ପକାଇନାହାନ୍ତି, ବେଦ ଜାଣିନାହାନ୍ତି କିମ୍ବା ଅବିବେକୀ, ସେ ହବି ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ଦେବତାମାନେ ଶୁଚିତା ଚାହନ୍ତି, ଏବଂ ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ଥିଲେ ହବି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନାଶ୍ରୋତ୍ରିଯଂ ଦେଵହଵ୍ଯେ ନିଯୁଞ୍ଜ୍ଯା- ନ୍ମୋଘଂ ପୁରା ସିଞ୍ଚତି ତାଦୃଶୋ ହି। ଅପୂର୍ଣମଶ୍ରୋତ୍ରିଯମାହ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ନ ଵୈ ତାଦୃଗ୍ଜୁହୁଯାଦଗ୍ନିହୋତ୍ରମ୍
ଯେଉଁଠି ବେଦ ଜଣାନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏପରି ହୋମ ଅପରିଗଣିତ ହୋଇଯାଏ। ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ କହିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ବେଦ ଅନୁଷ୍ଠାନ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଆଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ରଯେ ଵୈ କୃଶାନୁଂ ଜୁହ୍ଵତି ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାଃ ସତ୍ଯଵ୍ରତା ହୁତଶିଷ୍ଟାଶିନଶ୍ଚ। ଗଵାଂ ଲୋକଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯଗନ୍ଧଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଦେଵଂ ପରମଂ ଚାପି ସତ୍ଯମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସତ୍ୟବ୍ରତ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି ଏବଂ ହୋମର ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ଗାଁର ଗନ୍ଧ ଭରା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ଏବଂ ପରମ ଦେବତା ଓ ସତ୍ୟକୁ ଦେଖନ୍ତି।
କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଭୂତାଂ ପରଲୋକଭାଵେ କର୍ମୋଦଯେ ବୁଦ୍ଦିମଭିପ୍ରଵିଷ୍ଟାମ୍। ପ୍ରଜ୍ଞାଂ ଚ ଦେଵୀଂ ସୁଭଗେ ଵିମୃଶ୍ଯ ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ କା ହ୍ଯସି ଚାରୁରୂପେ
ଓ ସୁନ୍ଦରୀ, ଯେତେବେଳେ କର୍ମର ଫଳ ଆସେ, ଏବଂ ଚିତ୍ତରେ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଆସିଥାଏ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି—ତୁମେ କିଏ?
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରାଦହମଭ୍ଯାଗତାଽସ୍ମି ଵିପ୍ରର୍ଷଭାଣାଂ ସଂଶଯଚ୍ଛେଦନାଯ। ତ୍ଵତ୍ସଂଯୋଗାଦହମେତଦବ୍ରୁଵଂ ଭାଵେ ସ୍ଥିତା ତଥ୍ଯମର୍ଥଂ ଯଥାଵତ୍
ମୁଁ ଆଗ୍ନିହୋତ୍ରରୁ ଆସିଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ। ତୁମ ସାଙ୍ଗରେ ମୁଁ ଏହି କଥା କହିଛି, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହି।
ନ ହି ତ୍ଵଯା ସଦୃଶୀ କାଚିଦସ୍ତି ଵିଭ୍ରାଜସେ ହ୍ଯତିମାତ୍ରଂ ଯଥା ଶ୍ରୀଃ। ରୂପଂ ଚ ତେ ଦିଵ୍ଯମନନ୍ତକାନ୍ତି ପ୍ରଜ୍ଞାଂ ଚ ଦେଵୀଂ ସୁଭଗେ ବିଭର୍ଷି
ତୁମେ ପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ; ତୁମେ ଅତି ଅଲୋକିକ ଭାବରେ ଚମକୁଛ, ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଚମକେ। ତୁମର ରୂପ ଦେବତା ଭଳି, ଅନନ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଅଧିକାରୀ; ଏବଂ ତୁମେ ଦେବୀ ସମାନ ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରୁଛ, ଭାଗ୍ୟଶାଳି।
ଶ୍ରେଷ୍ଠାନି ଯାନି ଦ୍ଵିପଦାଂଵରିଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞେଷୁ ଵିଦ୍ଵନ୍ନୁପପାଦଯନ୍ତି। ତୈରେଵ ଚାହଂ ସଂପ୍ରଵୃଦ୍ଧା ଭଵାମି ଚାପ୍ଯାଯିତା ରୂପଵତୀ ଚ ଵିପ୍ର
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦାନ ଏବଂ ଯଜ୍ଞରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଲାଭ କରନ୍ତି, ସେହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୋଷିତ ହେଉଛି ଏବଂ ରୂପବତୀ ହେଉଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଯଚ୍ଚାପି ପାତ୍ରମୁପଯୁଜ୍ଯତେ ହ ଵାନସ୍ପତ୍ଯମାଯସଂ ପାର୍ଥିଵଂ ଵା। ଦିଵ୍ଯେନ ରୂପେଣ ପ୍ରଜ୍ଞଯା ଚ ତେନୈଵ ସିଦ୍ଧିରିତି ଵିଦ୍ଧି ଵିଦ୍ଵନ୍
ଯେଉଁ ପାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ — କାଠ, ଧାତୁ କିମ୍ବା ମାଟିର — ଏହି ପାତ୍ର କେଉଁଠି ଥିବା ନାହିଁ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜଣେଇବା ଉଚିତ୍, ଏହାର ଫଳ ଶୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ବୁଝିବାରେ ଆସେ, ପାତ୍ରରେ ନୁହେଁ।
ପରଂ ପୁରାଣଂ ତମହଂ ନ ଵେଦ୍ମି
ମୁଁ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁରାଣ ଜଣେଇ ନାହିଁ।
ତଂ ଵୈ ପରଂ ଵେଦଵିଦଃ ପ୍ରପନ୍ନାଃ ପରଂ ପରେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଥିତଂ ପୁରାଣମ୍। ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଦାନଵ୍ରତପୁଣ୍ଯଯୋଗୈ- ସ୍ତପୋଧନା ଵୀତଶୋକା ଵିମୁକ୍ତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଜଣନ୍ତି, ଅଧ୍ୟୟନ, ଦାନ, ବ୍ରତ ଓ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିବେଶିତ, ତପସ୍ୟାରେ ନିରତ, ଦୁଃଖ ହୀନ ଓ ମୁକ୍ତ — ସେମାନେ ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁରାଣ ଉତ୍କୃଷ୍ଟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯାଥ ମଧ୍ଯେ ଵେତସଃ ପୁଣ୍ଯଗନ୍ଧଃ ସହସ୍ରଶାଖୋ ଵିପୁଲୋ ଵିଭାତି। ତସ୍ଯ ମୂଲାତ୍ସରିତଃ ପ୍ରସ୍ରଵନ୍ତି ମଧୂଦକପ୍ରସ୍ରଵଣାଃ ସୁପୁଣ୍ଯାଃ
ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଗନ୍ଧ ଥିବା ବେତସ ଗଛ, ହଜାର ଶାଖା ଓ ବିଶାଳ ଆକାରରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହାର ମୂଳରୁ ପବିତ୍ର ମଧୁ ମିଶ୍ରିତ ଜଳ ଝରିବାରେ।
ଶାଖାଂଶାଖାଂ ମହାନଦ୍ଯଃ ସଂଯାନ୍ତି ସିକତାଶଯାଃ। ଧାନାପୂପା ମାଂସଶାକାଃ ସଦାପାଯସକର୍ଦମାଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶାଖାକୁ ବଡ଼ ନଦୀମାନେ ବାଳୁ ଭରା ତଳ ନେଇ ଯୋଗ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସେଠାରେ ଚାଉଳ, ପିଠା, ମାଂସ, ଶାକ, ମିଠା ପାନୀୟ ଓ ଚାଉଳର କାଦା ସବୁ ସମୟ ମିଳେ।
ଯସ୍ମିନ୍ନଗ୍ନିମୁଖା ଦେଵାଃ ସେନ୍ଦ୍ରାଃ ସହମରୁଦ୍ଗଣାଃ। ଈଜିରେ କ୍ରତୁଭିଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୈସ୍ତତ୍ପଦଂ ପରମଂ ମୁନେ
ଏହି ସ୍ଥାନରେ, ମୁନି, ଅଗ୍ନି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବମାନେ ମାରୁତ ଦଳ ସହିତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।