କଥଂ ସମଭଵଦ୍ଭେଦସ୍ତେଷାମକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣାମ୍। ତଚ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧଂ କଥଂ ଵୃତ୍ତଂ ଭୂତାନ୍ତକରଣଂ ମହତ୍
ଏମିତି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଭେଦ କିପରି ହେଲା? ଏବଂ ସେ ମହାସଂହାରକ ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ଘଟିଗଲା?
ପିତାମହାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଦୈଵେନାଵିଷ୍ଟଚେତସାମ୍। କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନୈତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଯଥା ଵୃତ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। `ଇଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ ଶ୍ରୋତୁଂ ଭଗଵନ୍କୁଶଲୋ ହ୍ଯସି
ସମସ୍ତ ପିତାମହମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ମନ ହରାଇଥିଲେ; ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା କିପରି ହେଲା, ତାହା ମୋତେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କହନ୍ତୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ମୁଁ ସତ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଭଗବାନ, କାରଣ ଆପଣ ଏହି ବିଷୟରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନସ୍ତଦା। ଶଶାସ ଶିଷ୍ଯମାସୀନଂ ଵୈଶଂପାଯନମନ୍ତିକେ
ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ସେତିବେଳେ ନିକଟରେ ବସିଥିବା ନିଜ ଶିଷ୍ୟ ବୈଶମ୍ପାୟନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
କୁରୂଣାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ଯଥା ଭେଦୋଽଭଵତ୍ପୁରା। ତଦସ୍ମୈ ସର୍ଵମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଯନ୍ମତ୍ତଃ ଶ୍ରୁତଵାନସି
ପୁରୁଣା କାଳରେ କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଭେଦ କିପରି ହେଲା, ଯେପରି ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣିଛ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କୁ କହ।
ଗୁରୋର୍ଵଚନମାଜ୍ଞାଯ ସ ତୁ ଵିପ୍ରର୍ଷଭସ୍ତଦା। ଆଚଚକ୍ଷେ ତତଃ ସର୍ଵମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍
ଗୁରୁଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ ପୁରାତନ ଇତିହାସ ଏଠାରେ କହିଲେ।
ରାଜ୍ଞେ ତସ୍ମୈ ସଦସ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପାର୍ଥିଵେଭ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଭେଦଂ ସର୍ଵଵିନାଶଂ ଚ କୁରୁପାଣ୍ଡଵଯୋସ୍ତଦା
ସେ ରାଜା, ସଭ୍ୟମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ, କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ବିଭେଦ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନାଶ ଉପରେ କଥା କହିଲେ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ଯଥା ଵୀରା ଭ୍ରାତରଃ ପଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ଵିରୋଧମନ୍ଵଗଚ୍ଛନ୍ତ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୈର୍ଦୁରାତ୍ମଭିଃ
ହେ ରାଜା, ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ଭାଇମାନେ କିପରି ଦୁଷ୍ଟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ବିରୋଧରେ ପଡ଼ିଲେ, ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଗୁରଵେ ପ୍ରାଙ୍ନମସ୍କୃତ୍ଯ ମନୋବୁଦ୍ଧିସମାଧିଭିଃ। ସଂପୂଜ୍ଯ ଚ ଦ୍ଵିଜାନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତଥାନ୍ଯାନ୍ଵିଦୁଷୋ ଜନାନ୍
ଗୁରୁଙ୍କୁ ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ପ୍ରଣାମ କରି, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେଇ,
ମହର୍ଷେର୍ଵିଶ୍ରୁତସ୍ଯେହ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଧୀମତଃ। ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମତଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵ୍ଯାସସ୍ଯାମିତତେଜସଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ୟାସ ମହାର୍ଷିଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମତ ମୁଁ ଏଠାରେ କହିବି।
ଶ୍ରୋତୁଂ ପାତ୍ରଂ ଚ ରାଜଂସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ଯେମାଂ ଭାରତୀଂ କଥାମ୍। ଗୁରୋର୍ଵକ୍ତ୍ରପରିସ୍ପନ୍ଦୋ ମନଃ ପ୍ରୋତ୍ସାହତୀଵ ମେ
ହେ ରାଜା, ଆପଣ ଏହି ଭାରତ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖର ଶବ୍ଦ ମୋ ମନକୁ ବହୁତ ଉତ୍ସାହିତ କରେ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ଯଥା ଭେଦଃ କୁରୁପାଣ୍ଡଵଯୋରଭୂତ୍। ରାଜ୍ଯାର୍ଥେ ଦ୍ଯୂତସଂଭୂତୋ ଵନଵାସସ୍ତଥୈଵ ଚ
ହେ ରାଜା, କିପରି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଦ୍ୟୂତ ଖେଳରେ କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଭେଦ ହେଲା ଓ ସେମାନେ କିପରି ବନବାସକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିଲା, ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଯଥା ଚ ଯୁଦ୍ଧମଭଵତ୍ପୃଥିଵୀକ୍ଷଯକାରକମ୍। ତତ୍ତେଽହଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ପୃଚ୍ଛତେ ଭରତର୍ଷଭ
ଏବଂ କିପରି ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା ଯାହା ଭୂମିର ନାଶ ଆଣିଲା, ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ ଆପଣ ପଚାରିଥିବାରୁ ମୁଁ କହିବି, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ମୃତେ ପିତରି ତେ ଵୀରା ଵନାଦେତ୍ଯ ସ୍ଵମନ୍ଦିରମ୍। ନଚିରାଦେଵ ଵିଦ୍ଵାଂସୋ ଵେଦେ ଧନୁଷି ଚାଭଵନ୍
ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସେହି ବୀରମାନେ ବନରୁ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ ଓ ଶୀଘ୍ର ହିଁ ବେଦ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ।
ତାଂସ୍ତଥା ସତ୍ଵଵୀର୍ଯୌଜଃସଂପନ୍ନାନ୍ପୌରସଂମତାନ୍। ନାମୃଷ୍ଯନ୍କୁରଵୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାଞ୍ଶ୍ରୀଯଶୋଭୃତଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶୌର୍ୟ, ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଲୋକମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଓ ଶ୍ରୀ-ଯଶରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଦେଖି, କୁରୁମାନେ ସେମାନେକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ କ୍ରୂରଃ କର୍ଣଶ୍ଚ ସହସୌବଲଃ। ତେଷାଂ ନିଗ୍ରହନିର୍ଵାସାନ୍ଵିଵିଧାଂସ୍ତେ ସମାରଭନ୍
ତାପରେ କ୍ରୁର ଦୁର୍ୟୋଧନ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁବଳପୁତ୍ର ସହିତ ଏମିତି ଅନେକ ଚଳ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଦମନ ଓ ନିର୍ବାସନ କରିପାରିବେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ କ୍ରୂରଃ କୁଲିଙ୍ଗସ୍ଯ ମତେ ସ୍ଥିତଃ। ପାମ୍ଡଵାନ୍ଵିଵିଧୋପାଯୈ ରାଜ୍ଯହେତୋରପୀଡଯତ୍
ତାପରେ କ୍ରୁର ଦୁର୍ୟୋଧନ ଶକୁନିଙ୍କ ମତ ଅନୁସାରେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଦୁଃଖ ଦେଲେ।
ଦଦାଵଥ ଵିଷଂ ପାପୋ ଭୀମାଯ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଜଃ। ଜରଯାମାସ ତଦ୍ଵୀରଃ ସହାନ୍ନେନ ଵୃକୋଦରଃ
ତାପରେ ପାପୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଭୀମଙ୍କୁ ବିଷ ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ବୀର, ଭୀମ ନିଜ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ଏହାକୁ ହଜମ କରିଦେଲେ।
ପ୍ରମାଣକୋଟ୍ଯାଂ ସଂସୁପ୍ତଂ ପୁନର୍ବଦ୍ଧ୍ଵା ଵୃକୋଦରମ୍। ତୋଯେଷୁ ଭୀମଂ ଗଙ୍ଗାଯାଃ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯ ପୁରମାଵ୍ରଜତ୍
ଗଙ୍ଗା ନଦୀର କୂଳରେ ଭୀମ ଶୁଏଇଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ବାନ୍ଧି ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଫେଙ୍କିଲେ ଏବଂ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଯଦା ଵିବୁଦ୍ଧଃ କୌନ୍ତେଯସ୍ତଦା ସଂଛିଦ୍ଯ ବନ୍ଧନମ୍। ଉଦତିଷ୍ଠନ୍ମହାବାହୁର୍ଭୀମସେନୋ ଗତଵ୍ଯଥଃ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଜାଗିଉଠିଲେ, ସେ ବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ମହାବାହୁ ଭୀମସେନ କଷ୍ଟ ଛାଡ଼ି ଉଠିଗଲେ।
ଆଶୀଵିଷୈଃ କୃଷ୍ଣସର୍ପୈଃ ସୁପ୍ତଂ ଚୈନମଦଂଶଯତ୍। ସର୍ଵେଷ୍ଵେଵାଙ୍ଗଦେଶେଷୁ ନ ମମାର ସ ଶତ୍ରୁହା
ସେ ଶୁଏଇଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶରେ କଳା ଓ ବିଷାକ୍ତ ସାପ ଦ୍ୱାରା କଟାଇଲେ; ତଥାପି ସେ ଶତ୍ରୁହନ୍ତା ମରିଲେ ନାହିଁ।
ତେଷାଂ ତୁ ଵିପ୍ରକାରେଷୁ ତେଷୁ ତେଷୁ ମହାମତିଃ। ମୋକ୍ଷଣେ ପ୍ରତିକାରେ ଚ ଵିଦୁରୋଽଵହିତୋଽଭଵତ୍
ଏମିତି ଅନେକ ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ମହାମତି ବିଦୁର ସେମାନେଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଓ ପ୍ରତିକାର କରିବାରେ ସଚେତନ ଥିଲେ।
ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥୋ ଜୀଵଲୋକସ୍ଯ ଯଥା ଶକ୍ରଃ ସୁଖାଵହଃ। ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ତଥା ନିତ୍ଯଂ ଵିଦୁରୋଽପି ସୁଖାଵହଃ
ଯେପରି ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିବା ଜୀବମାନେଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ବିଦୁର ସଦା ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥିଲେ।
ଯଦା ତୁ ଵିଵିଧୋପାଯୈଃ ସଂଵୃତୈର୍ଵିଵୃତୈରପି। ନାଶକଦ୍ଵିନିହନ୍ତୁଂ ତାନ୍ଦୈଵଭାଵ୍ଯର୍ଥରକ୍ଷିତାନ୍
ତଥାପି ଗୁପ୍ତ ଓ ପ୍ରକାଶ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷିତ ସେମାନେକୁ ସେମାନେ ନଷ୍ଟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ସଚିଵୈର୍ଵୃଷଦୁଃଶାସନାଦିଭିଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ଜାତୁଷଂ ଗୃହମାଦିଶତ୍
ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରି, ବୃଷ, ଦୁଃଶାସନ ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ଲାକଡ଼ା ଘର ତିଆରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ତତ୍ର ତାନ୍ଵାସଯାମାସ ପାଣ୍ଡଵାନମିତୌଜସଃ।' ସୁତପ୍ରିଯୈଷୀ ତାନ୍ରାଜା ପାଣ୍ଡଵାନମ୍ବିକାସୁତଃ। ତତୋ ଵିଵାସଯାମାସ ରାଜ୍ଯଭୋଗବୁଭୁକ୍ଷଯା
ସେଠାରେ ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା, ନିଜ ପୁଅମାନଙ୍କର ଭଲ ଚାହିଁ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡବମାନେଂକୁ ସେଠାରେ ରହିବାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ; କିନ୍ତୁ ପରେ ରାଜ୍ୟର ଭୋଗ ଆଶାରେ ସେମାନେଂକୁ ଦେଶଛାଡ଼ କରିଦେଲେ।
ତେ ପ୍ରାତିଷ୍ଠନ୍ତ ସହିତା ନଗରାନ୍ନାଗସାହ୍ଵଯାତ୍। ପ୍ରସ୍ଥାନେ ଚାଭଵନ୍ମନ୍ତ୍ରୀ କ୍ଷତ୍ତା ତେଷାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ସେ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ମାଆ ସହିତ ହସ୍ତିନାପୁର ନଗର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ; ଯିବାବେଳେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁର ତାଙ୍କ ସହ ଥିଲେ।
ତେନ ମୁକ୍ତା ଜତୁଗୃହାନ୍ନିଶୀଥେ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ଵନମ୍। ତତଃ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ କୌନ୍ତେଯା ନଗରଂ ଵାରଣାଵତମ୍
ବିଦୁରଙ୍କ ଉପାୟରେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟରାତିରେ ଲାଖର ଘରୁ ଚୁପଚାପ ଉଠି ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଳାଇଗଲେ; ତାପରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରମାନେ ବାରଣାବତ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ନ୍ଯଵସନ୍ତ ମହାତ୍ମାନୋ ମାତ୍ରା ସହ ପରନ୍ତପାଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ଚାଜ୍ଞପ୍ତା ଉଷିତା ଜାତୁଷେ ଗୃହେ
ସେଠାରେ, ଶତ୍ରୁମାନେଂକୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ସେ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ମାଆ ସହିତ ବାସ କଲେ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେମାନେ ଲାଖର ଘରେ ରହିଥିଲେ।
ପୁରୋଚନାଦ୍ରକ୍ଷମାଣାଃ ସଂଵତ୍ସରମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ। ସୁରୁଙ୍ଗାଂ କାରଯିତ୍ଵା ତୁ ଵିଦୁରେଣ ପ୍ରଚୋଦିତାଃ
ପୁରୋଚନ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ତାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିଲେ; ବିଦୁରଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ସେମାନେ ଏକ ସୁରଙ୍ଗ ଖୋଦାଇଲେ।
ଆଦୀପ୍ଯ ଜାତୁଷଂ ଵେଶ୍ମ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଚୈଵ ପୁରୋଚନମ୍। ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ଭଯସଂଵିଗ୍ନା ମାତ୍ରା ସହ ପନ୍ତପାଃ
ଲାଖର ଘରକୁ ଆଗୁନ ଲଗାଇ, ପୁରୋଚନକୁ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇଦେଇ, ଶତ୍ରୁମାନେଂକୁ ଭୟ ଲାଗିଥିବା ସେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ମାଆ ସହିତ ପଳାଇଗଲେ।