ଅନ୍ଵେଷମାଣାଃ ସଵ୍ରୀଡାଃ ସୁପ୍ତଵଦ୍ଗତମାନସାଃ। ତାନବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ରମୁନିସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯଃ ପରପୁରଂଜଯଃ
ଖୋଜିବା, ଲଜ୍ଜିତ ଓ ମନ ନିଦ୍ରା ଭଳି ଅସ୍ଥିର ହେଇ, ସେଠାରେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ ମୁନି, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିଥିବା, ସେମାନେ ପାଖକୁ କହିଲେ।
ସ୍ଯାଦଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସୋଽଥଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଯୋ ଵିନାଶିତଃ। ପୁତ୍ରୋ ହ୍ଯଯଂ ମମ ନୃପାସ୍ତପୋବଲସମନ୍ଵିତଃ
"ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯେଉଁକି ଆପଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେ ହୋଇପାରେ ମୋର ପୁତ୍ର, ହେ ରାଜାମାନେ, ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପନ୍ନ।"
ତେ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ତମୃଷିଂ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତାଃ। ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯମିତି ଵୈ ତେ ବ୍ରୁଵାଣା ମହୀପତେ
ସେମାନେ ଏହି ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡିଗଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, 'ରାଜା, ଏହା ଏକ ବଡ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!'
ମୃତୋ ହ୍ଯଯମିତୋ ଦୃଷ୍ଟଃ କଥଂ ଜୀଵିତମାପ୍ତଵାନ୍। କିମେତତ୍ତପସୋ ଵୀର୍ଯଂ ଯେନାଯଂ ଜୀଵିତଃ ପୁନଃ। ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମହେ ଵିପ୍ର ଯଦି ଶ୍ରୋତଵ୍ଯମିତ୍ଯୁତ
ଏଠାରେ ମୃତ ଦେଖାଯାଇଥିବା ଏହି ଲୋକ କିପରି ପୁନଃ ଜୀବନ ପାଇଲେ? ଏହା କି ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଯେଉଁଥିରେ ଏହି ଜୀବନ ଫେରିଛି? ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯଦି ଏହା କହିବା ଯୋଗ୍ୟ।
ସ ତାନୁଵାଚ ନାସ୍ମାକଂ ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରଭଵତେ ନୃପାଃ। କାରଣଂ ଚ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ହେତୁଯୋଗଂ ସମାସତଃ। `ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରଭଵତେ ଯେନ ନାସ୍ମାକଂ ନୃପସତ୍ତମାଃ
ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ରାଜାମାନେ, ଆମ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁର ଶକ୍ତି କାମ କରେନାହିଁ। ଏହାର କାରଣ ଏବଂ ଯୋଗାଯୋଗ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବୁଝାଇବି—କିପାଇଁ ଆମ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ କାମ କରେନାହିଁ, ରାଜାମାନେ।'
ଶୁଦ୍ଧାଚାରାଦନଲସାଃ ସାଧ୍ଯୋପାସନତତ୍ପରାଃ। ଶୁଦ୍ଧାନ୍ନାଃ ଶୁଦ୍ଧସଦନା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଵ୍ରତାନ୍ଵିତାଃ
ପବିତ୍ର ଆଚରଣ, ଅଳସତା ନଥିବା, ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପାସନାରେ ଲଗା, ପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ, ପବିତ୍ର ଘର, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ନିୟମ ପାଳନ କରିବା ଦ୍ୱାରା।
ସତ୍ଯମେଵାଭିଜାନୀମୋ ନାନୃତେ କୁର୍ମହେ ମନଃ। ସ୍ଵଧର୍ମମନୁତିଷ୍ଠାମସ୍ତସ୍ମାନ୍ମୃତ୍ଯୁଭଯଂ ନ ନଃ
ଆମେ ସତ୍ୟକୁ ମାନିବା, ମିଥ୍ୟାରେ ମନ ଲଗାଇନାହିଁ। ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବା; ଏହି କାରଣରୁ ଆମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରିନାହିଁ।
ଯଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ କୁଶଲଂ ତଦେଷାଂ କଥଯାମହେ। ତେଷାଂ ହି ଚରିତଂ ବ୍ରୂମସ୍ତସ୍ମାନ୍ମୃତ୍ଯୁଭଯଂ ନ ନଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା ଭଲ, ଆମେ ସେହି କଥା କହୁ। ସେମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ଆମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁ, ଏହି କାରଣରୁ ଆମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରିନାହିଁ।
ଅତିଥୀନନ୍ନପାନେନ ଭୃତ୍ଯାନତ୍ଯଶନେନ ଚ। ସଂଭୋଜ୍ଯ ଶେଷମଶ୍ନୀମସ୍ତସ୍ମାନ୍ମୃତ୍ଯୁଭଯଂ ନ ନଃ
ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଦେଇ, ଭୃତ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଭୋଜନ ଦେଇ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଆମେ ଖାଉ। ଏହି କାରଣରୁ ଆମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରିନାହିଁ।
କ୍ଷାନ୍ତା ଦାନ୍ତାଃ କ୍ଷମାଶୀଲାସ୍ତୀର୍ଥଦାନପରାଯଣାଃ। ପୁଣ୍ଯଦେଶନିଵାସାଚ୍ଚ ତସ୍ମାନ୍ମୃତ୍ଯୁଭଯଂ ନ ନଃ। ତେଜସ୍ଵିଦେଶଵାସାଚ୍ଚ ତସ୍ମାନ୍ମୃତ୍ଯୁଭଯଂ ନ ନଃ
ଆମେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, କ୍ଷମାଶୀଳ, ତୀର୍ଥରେ ଦାନ ଦେବାରେ ଲଗା, ପୁଣ୍ୟ ଦେଶରେ ବସିଥିବା; ଏହି କାରଣରୁ ଆମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରିନାହିଁ। ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେଶରେ ବସିଥିବାରୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରିନାହିଁ।
ଏତଦ୍ଵୈ ଲେଶମାତ୍ରଂ ଵଃ ସମାଖ୍ଯାତଂ ଵିମତ୍ସରାଃ। ଗଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ନ ପାପାଦ୍ଭଯମସ୍ତି ଵଃ
ଏହା ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଉପରେ ଇର୍ଷ୍ୟା ନ ରଖି ଅଳ୍ପ ଅଂଶ କହିଛି। ସମସ୍ତେ ଏକସାଥି ଯାଆନ୍ତୁ; ଆପଣମାନେ ପାପକୁ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ମହାମୁନିମ୍। ସ୍ଵଦେଶମଗମନ୍ହୃଷ୍ଟା ରାଜାନୋ ଭରତର୍ଷଭ
ସମସ୍ତେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ମହାମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିଗଲେ, ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଭୂଯ ଏଵ ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଆନାଂ ନିବୋଧ ମେ। ଵୈନ୍ଯୋ ନାମେହ ରାଜର୍ଷିରଶ୍ଵମେଧାଯ ଦୀକ୍ଷିତଃ
ଏବେ ଆମ ପାଖରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ମହିମା ଆଉ ଏକଥା ଶୁଣ। ଏଠାରେ ଏକ ରାଜା ଋଷି 'ବୈନ୍ୟ' ନାମରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷିତ ହେଉଥିଲେ।
ତମତ୍ରିର୍ଗନ୍ତୁମାରେବେ ଵିତ୍ତାର୍ଥମିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ଭୂଯୋଽର୍ଥଂ ନାନୁରୁଧ୍ଯତ୍ସ ଧର୍ମଵ୍ଯକ୍ତିନିଦର୍ଶନାତ୍
ଏହି ବୈନ୍ୟଙ୍କୁ ଅତ୍ରି ଧନ ପାଇଁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ—ଏହି କଥା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। କିନ୍ତୁ ଧର୍ମର ପ୍ରକାଶ ଦେଖି ସେ ଆଉ ଅନୁରୋଧ କରିଲେନାହିଁ।
ସ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ମହାତେଜା ଵନମେଵାନ୍ଵରୋଚଯତ୍। ଧର୍ମପତ୍ନୀଂ ସମାହୂଯ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚେଦମୁଵାଚ ହ
ସେ ଚିନ୍ତା କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଟ୍ରି ଅରଣ୍ୟକୁ ବାଛିଲେ, ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଓ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ଡାକି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମଃ ଫଲମତ୍ଯନ୍ତଂ ବହୁଲଂ ନିରୁପଦ୍ରଵମ୍। ଅରଣ୍ଯଗମନଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ରୋଚତାଂ ଵୋ ଗୁଣାଧିକମ୍
ଆମେ ଅତିରିକ୍ତ ଏବଂ ଅବିରତ ଫଳ ପାଇବା। ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା ଅରଣ୍ୟକୁ ଶୀଘ୍ର ଯିବା ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ଭଲ ଲାଗୁ।
ତଂ ଭାର୍ଯା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ ଧନମେଵାନୁରୁନ୍ଧତୀ। ଵୈନ୍ଯଂ ଗତ୍ଵା ମହାତ୍ମାନମର୍ଥଯସ୍ଵ ଧନଂ ବହୁଃ
ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, କେବଳ ଧନ ଚାହି, 'ବୈନ୍ୟ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ବହୁ ଧନ ଅନୁରୋଧ କର।'
ସ ତେ ଦାସ୍ଯତି ରାଜର୍ଷିର୍ଯଜମାନୋଽର୍ଥିନେ ଧନମ୍। ତତ ଆଦାଯ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଧନଂ ବହୁ
ସେ ରାଜା ଋଷି, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଅନୁରୋଧ କରିଥିବାକୁ ଧନ ଦେବେ। ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବହୁ ଧନ ଗ୍ରହଣ କରି,
ଭୃତ୍ଯାନ୍ସୁତାନ୍ସଂଵିଭଜ୍ଯ ତତୋ ଵ୍ରଜ ଯଥେପ୍ସିତମ୍। ଏଷ ଵୈ ପରମୋ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମଵିଦ୍ଭିରୁଦାହୃତଃ
ଭୃତ୍ୟ ଓ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ବଣ୍ଟି ଦେଇ, ପରେ ଇଚ୍ଛାମତ ଯିବା। ଏହି ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ, ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ଏହାକୁ ଗଣନା କରିଛନ୍ତି।
କଥିତୋ ମେ ମହାଭାଗେ ଗୌତମେନ ମହାତ୍ମନା। ଵୈନ୍ଯୋ ଧର୍ମାର୍ଥସଂଯୁକ୍ତଃ ସତ୍ଯଵ୍ରତସମନ୍ଵିତଃ
ମହାଭାଗେ, ଏହି କଥା ମୁଁ ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଛି; ବୈନ୍ୟ ଧର୍ମ ଓ ଧନରେ ଯୁକ୍ତ, ସତ୍ୟବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ।
କିଂତ୍ଵସ୍ତି ତତ୍ର ଦ୍ଵେଷ୍ଟାରୋ ନିଵସନ୍ତି ହି ମେ ଦ୍ଵିଜାଃ। ଯଥା ମେ ଗୌତମଃ ପ୍ରାହ ତତୋ ନ ଵ୍ଯଵସାମ୍ଯହମ୍
କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ କିଛି ଲୋକ ମୋତେ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ମୋ ଘରେ ବସିଛନ୍ତି। ଗୌତମ ମୋତେ ଯେପରି ଏହା କହିଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ହେଇପାରିନି।
ତତ୍ର ସ୍ମ ଵାଚଂ କଲ୍ଯାଣୀଂ ଧର୍ମକାମାର୍ଥସଂହିତାମ୍। ମଯୋକ୍ତାମନ୍ଯଥା ବ୍ରୂଯୁସ୍ତତସ୍ତେ ଵୈ ନିରର୍ଥିକାମ୍
ସେଠାରେ ଯଦି ସେମାନେ ମୋ କହିଥିବା ଭଲ ଓ ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ସହିତ ମିଶିଥିବା କଥାକୁ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ କହିବେ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର କଥା ଅର୍ଥହୀନ ହେବ।
ଗମିଷ୍ଯାମି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞେ ରୋଚତେ ମେ ଵଚସ୍ତଵ। ଗାଶ୍ଚ ମେ ଦାସ୍ଯତେ ଵୈନ୍ଯଃ ପ୍ରଭୂତଂ ଚାର୍ଥସଂଚଯମ୍
ମୁଁ ଯିବି, ବଡ଼ ଜ୍ଞାନବତୀ, ତୁମର କଥା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗିଛି। ବୈନ୍ୟ ମୋତେ ଗାଁ ଓ ବହୁ ଧନ ଦେବେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗାମାଶୁ ଵୈନ୍ଯଯଜ୍ଞଂ ମହାତପାଃ। ଗତ୍ଵା ଚ ଯଜ୍ଞାଯତନମତ୍ରିସ୍ତୁଷ୍ଟାଵ ତଂ ନୃପମ୍
ଏପରି କହି ମହାତପସ୍ବୀ ଶୀଘ୍ର ବୈନ୍ୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଗଲେ। ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ପହଞ୍ଚି ଅତ୍ରି ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଵାକ୍ଯୈର୍ମଙ୍ଗଲସଂଯୁକ୍ତୈଃ ପୂଜଯାନୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ। ରାଜନ୍ଧନ୍ଯସ୍ତ୍ଵମୀଶଶ୍ଚ ଭୁଵି ତ୍ଵଂ ପ୍ରଥମୋ ନୃପଃ। ସ୍ତୁଵନ୍ତି ତ୍ଵାଂ ମୁନିଗଣାସ୍ତ୍ଵଦନ୍ଯୋ ନାସ୍ତି ଧର୍ମଵିତ୍
ମଙ୍ଗଳମୟ କଥାରେ ସମ୍ମାନ କରି ଅତ୍ରି କହିଲେ, 'ରାଜା, ତୁମେ ଧନୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଥମ ରାଜା ତୁମେ। ମୁନିମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଧର୍ମ ଜଣାଇବାରେ ତୁମ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।'
ତମବ୍ରଵୀଦୃଷିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵଚନଂ ଵୈ ମହାତପାଃ
ତାକୁ ର୷ି ରାଗରେ, ମହାତପସ୍ବୀ ଏକ କଥା କହିଲେ।
ମୈଵମତ୍ରେ ପୁନର୍ବ୍ରୂଯା ନ ତେ ପ୍ରଜ୍ଞା ସମାହିତା। ଅତ୍ର ନଃ ପ୍ରଥମୋ ଧାତା ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ଵୈ ପ୍ରଜାପତିଃ
'ଅତ୍ରି, ଏପରି ପୁନି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଏଠି ନିଶ୍ଚିତ ନାହିଁ। ଆମଠାରେ ପ୍ରଥମ ହେଉଛନ୍ତି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମହେନ୍ଦ୍ର, ପ୍ରଜାପତି।'
ଅଥାତ୍ରିରପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଗୌତମଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଅଯମେଵ ଵିଧାତା ଚ ତଥୈଵେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରଜାପତିଃ। ତ୍ଵମେଵ ମୁହ୍ଯସେ ମୋହାନ୍ନ ପ୍ରଜ୍ଞାନଂ ତଵାସ୍ତି ହ
ତାପରେ ରାଜା, ଅତ୍ରି ଗୌତମଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ସେଇ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର, ପ୍ରଜାପତି। ତୁମେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଛ; ତୁମର ସଠିକ ବୁଦ୍ଧି ନାହିଁ।'
ଜାନାମି ନାହଂ ମୁହ୍ଯାମି ତ୍ଵଂଵିଵକ୍ଷୁର୍ଵିମୁହ୍ଯସେ। ସ୍ତୌଷି ତ୍ଵଂ ଦର୍ଶନପ୍ରେପ୍ସୂ ରାଜାନଂ ଜନସଂସଦି
'ମୁଁ ଜାଣିଛି; ମୁଁ ଭ୍ରମିତ ନୁହେଁ। ତୁମେ କହିବାକୁ ଚାହିଁ, ଭ୍ରମିତ ହେଉଛ। ତୁମେ ରାଜାଙ୍କୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମ୍ମିଳନରେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଚାହିଁ।'
ନ ଵେତ୍ଥ ପରମଂ ଧର୍ମଂ ନ ଚାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ପ୍ରଯୋଜନମ୍। ବାଲସ୍ତ୍ଵମସି ମୂଢଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧଃ କେନାପି ହେତୁନା
'ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ଜାଣିନାହ; ଏଠି କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ। ତୁମେ ଶିଶୁ ଓ ମୂଢ଼, କିନ୍ତୁ କିଛି ଉପାୟରେ ବୃଦ୍ଧ ହେଉଛ।'