ଚରମାଣସ୍ତୁ ସୋଽରଣ୍ଯେ ତୃଣଵୀରୁତ୍ସମାଵୃତେ। କୃଷ୍ଣାଜିନୋତ୍ତରାସଙ୍ଗଂ ଦଦର୍ଶ ମୁନିମନ୍ତିକେ
ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ତୃଣ ଓ ଗଛରେ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଘୁଡ଼ିବା ସମୟରେ, ନିଜ ନିକଟରେ କୃଷ୍ଣାମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ଏକ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ତେନ ହିଂସିତୋଽରଣ୍ଯେ ମନ୍ଯମାନେନ ଵୈ ମୃଗମ୍। ଵ୍ଯଥିତଃ କର୍ମ ତତ୍କୃତ୍ଵା ଶୋକୋପହତଚେତନଃ
ସେଠାରେ, ମୁନିଙ୍କୁ ମୃଗ ଭାବି ଅପରାଧ କରିଥିଲେ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପରେ, ଦୁଃଖରେ ଭରି ମନ ଶୋକରେ ଅନ୍ଧା ହେଇଗଲା।
ଜଗାମ ହେହଯାନାଂ ଵୈ ସକାଶଂ ପ୍ରଥିତାତ୍ମନାମ୍। ରାଜ୍ଞାଂ ରାଜୀଵନେତ୍ରୋସୌ କୁମାରଃ ପୃଥିଵୀପତେ
ଏହି ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ ଥିବା ପ୍ରିନ୍ସ, ହେହୟ ବଂଶର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ହେ ଭୂମିର ଶାସକ।
ତେଷାଂ ଚ ତଦ୍ଯଥାଵୃତ୍ତଂ କଥଯାମାସ ଵୈ ତଦା। `ସ କୁମାରୋ ମହୀପାଲୋ ହେହଯାନାଂ ମହୀଭୃତାମ୍
ସେହି ପ୍ରିନ୍ସ, ହେହୟ ବଂଶର ଭୂମିପତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ଘଟଣା କିପରି ଘଟିଥିଲା, ସଠିକ୍ ଭାବେ କହିଦେଲେ।
ତଂ ଚାପି ହିଂସିତଂ ତାତ ମୁନିଂ ମୂଲଫଲାଶିନମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ତେ ତତ୍ର ବଭୂଵୁର୍ଦୀନମାନସାଃ
ମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ଅପକାର ହେବା ଦେଖି ଓ ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖିତ ମନ ହେଇଗଲେ।
କସ୍ଯାଯମିତି ତେ ସର୍ଵେ ମାର୍ଗମାଣାସ୍ତତସ୍ତତଃ। ଜଗ୍ମୁଶ୍ଚାରିଷ୍ଟନାମ୍ନୋଽଥ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମମଞ୍ଜସା
ଏହି କାହାର ଘଟଣା ତାଲା ଖୋଜିବାକୁ ସମସ୍ତେ ଏଉଁଠି ସେଉଁଠି ଖୋଜି, ପରେ ସିଧା ଅରିଷ୍ଟ ନାମକ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ତେଽଭିଵାଦ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ତଂ ମୁନିଂ ସଂଶିତଵ୍ରତମ୍। ତସ୍ଥୁଃ ସର୍ଵେ ସ ତୁ ମୁନିସ୍ତେଷାଂ ପୂଜାମଥାହରତ୍
ସମସ୍ତେ ମହାତ୍ମା, ଦୃଢ଼ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଲେ।
ତେ ତମୂଚୁର୍ମହାତ୍ମାନଂ ନ ଵଯଂ ସକ୍ରିଯାଂ ମୁନେ। ତ୍ଵତ୍ତୋଽର୍ହାଃ କର୍ମଦୋଷେଣ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ହିଂସିତୋ ହି ନଃ
ସେମାନେ ମହାତ୍ମା ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁନି, ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ଆତିଥ୍ୟ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, କାରଣ ଆମର କାର୍ଯ୍ୟର ଦୋଷରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅପକାର ହୋଇଛି।"
ତାନବ୍ରଵୀତ୍ସ ଵିପ୍ରର୍ଷିଃ କଥଂ ଵୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ହତଃ। କ୍ଵ ଚାସୌ ବ୍ରୂତ ସହିତାଃ ପଶ୍ଯଧ୍ଵଂ ମେ ରତପୋବଲମ୍
ସେ ବିପ୍ର ଋଷି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "କିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆପଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲେ? ସେ କେଉଁଠି? ସମସ୍ତେ ଏକସାଥି କହନ୍ତୁ, ମୋର ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ଦେଖନ୍ତୁ।"
ତେ ତୁ ତତ୍ସର୍ଵମଖିଲମାଖ୍ଯାଯାସ୍ମୈ ଯଥାତଥମ୍। ନାପଶ୍ଯଂସ୍ତମୃଷିଂ ତତ୍ର ଗତାସୁଂ ତେ ସମାଗତାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ସଠିକ୍ ଭାବେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ; ପରେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଏକସାଥି ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଚାଲିଯାଇଥିଲା।
ଅନ୍ଵେଷମାଣାଃ ସଵ୍ରୀଡାଃ ସୁପ୍ତଵଦ୍ଗତମାନସାଃ। ତାନବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ରମୁନିସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯଃ ପରପୁରଂଜଯଃ
ଖୋଜିବା, ଲଜ୍ଜିତ ଓ ମନ ନିଦ୍ରା ଭଳି ଅସ୍ଥିର ହେଇ, ସେଠାରେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ ମୁନି, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିଥିବା, ସେମାନେ ପାଖକୁ କହିଲେ।
ସ୍ଯାଦଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସୋଽଥଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଯୋ ଵିନାଶିତଃ। ପୁତ୍ରୋ ହ୍ଯଯଂ ମମ ନୃପାସ୍ତପୋବଲସମନ୍ଵିତଃ
"ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯେଉଁକି ଆପଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେ ହୋଇପାରେ ମୋର ପୁତ୍ର, ହେ ରାଜାମାନେ, ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପନ୍ନ।"
ତେ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ତମୃଷିଂ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତାଃ। ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯମିତି ଵୈ ତେ ବ୍ରୁଵାଣା ମହୀପତେ
ସେମାନେ ଏହି ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡିଗଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, 'ରାଜା, ଏହା ଏକ ବଡ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!'
ମୃତୋ ହ୍ଯଯମିତୋ ଦୃଷ୍ଟଃ କଥଂ ଜୀଵିତମାପ୍ତଵାନ୍। କିମେତତ୍ତପସୋ ଵୀର୍ଯଂ ଯେନାଯଂ ଜୀଵିତଃ ପୁନଃ। ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମହେ ଵିପ୍ର ଯଦି ଶ୍ରୋତଵ୍ଯମିତ୍ଯୁତ
ଏଠାରେ ମୃତ ଦେଖାଯାଇଥିବା ଏହି ଲୋକ କିପରି ପୁନଃ ଜୀବନ ପାଇଲେ? ଏହା କି ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଯେଉଁଥିରେ ଏହି ଜୀବନ ଫେରିଛି? ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯଦି ଏହା କହିବା ଯୋଗ୍ୟ।
ସ ତାନୁଵାଚ ନାସ୍ମାକଂ ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରଭଵତେ ନୃପାଃ। କାରଣଂ ଚ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ହେତୁଯୋଗଂ ସମାସତଃ। `ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରଭଵତେ ଯେନ ନାସ୍ମାକଂ ନୃପସତ୍ତମାଃ
ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ରାଜାମାନେ, ଆମ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁର ଶକ୍ତି କାମ କରେନାହିଁ। ଏହାର କାରଣ ଏବଂ ଯୋଗାଯୋଗ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବୁଝାଇବି—କିପାଇଁ ଆମ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ କାମ କରେନାହିଁ, ରାଜାମାନେ।'
ଶୁଦ୍ଧାଚାରାଦନଲସାଃ ସାଧ୍ଯୋପାସନତତ୍ପରାଃ। ଶୁଦ୍ଧାନ୍ନାଃ ଶୁଦ୍ଧସଦନା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଵ୍ରତାନ୍ଵିତାଃ
ପବିତ୍ର ଆଚରଣ, ଅଳସତା ନଥିବା, ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପାସନାରେ ଲଗା, ପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ, ପବିତ୍ର ଘର, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ନିୟମ ପାଳନ କରିବା ଦ୍ୱାରା।
ସତ୍ଯମେଵାଭିଜାନୀମୋ ନାନୃତେ କୁର୍ମହେ ମନଃ। ସ୍ଵଧର୍ମମନୁତିଷ୍ଠାମସ୍ତସ୍ମାନ୍ମୃତ୍ଯୁଭଯଂ ନ ନଃ
ଆମେ ସତ୍ୟକୁ ମାନିବା, ମିଥ୍ୟାରେ ମନ ଲଗାଇନାହିଁ। ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବା; ଏହି କାରଣରୁ ଆମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରିନାହିଁ।
ଯଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ କୁଶଲଂ ତଦେଷାଂ କଥଯାମହେ। ତେଷାଂ ହି ଚରିତଂ ବ୍ରୂମସ୍ତସ୍ମାନ୍ମୃତ୍ଯୁଭଯଂ ନ ନଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା ଭଲ, ଆମେ ସେହି କଥା କହୁ। ସେମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ଆମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁ, ଏହି କାରଣରୁ ଆମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରିନାହିଁ।
ଅତିଥୀନନ୍ନପାନେନ ଭୃତ୍ଯାନତ୍ଯଶନେନ ଚ। ସଂଭୋଜ୍ଯ ଶେଷମଶ୍ନୀମସ୍ତସ୍ମାନ୍ମୃତ୍ଯୁଭଯଂ ନ ନଃ
ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଦେଇ, ଭୃତ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଭୋଜନ ଦେଇ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଆମେ ଖାଉ। ଏହି କାରଣରୁ ଆମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରିନାହିଁ।
କ୍ଷାନ୍ତା ଦାନ୍ତାଃ କ୍ଷମାଶୀଲାସ୍ତୀର୍ଥଦାନପରାଯଣାଃ। ପୁଣ୍ଯଦେଶନିଵାସାଚ୍ଚ ତସ୍ମାନ୍ମୃତ୍ଯୁଭଯଂ ନ ନଃ। ତେଜସ୍ଵିଦେଶଵାସାଚ୍ଚ ତସ୍ମାନ୍ମୃତ୍ଯୁଭଯଂ ନ ନଃ
ଆମେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, କ୍ଷମାଶୀଳ, ତୀର୍ଥରେ ଦାନ ଦେବାରେ ଲଗା, ପୁଣ୍ୟ ଦେଶରେ ବସିଥିବା; ଏହି କାରଣରୁ ଆମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରିନାହିଁ। ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେଶରେ ବସିଥିବାରୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରିନାହିଁ।
ଏତଦ୍ଵୈ ଲେଶମାତ୍ରଂ ଵଃ ସମାଖ୍ଯାତଂ ଵିମତ୍ସରାଃ। ଗଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ନ ପାପାଦ୍ଭଯମସ୍ତି ଵଃ
ଏହା ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଉପରେ ଇର୍ଷ୍ୟା ନ ରଖି ଅଳ୍ପ ଅଂଶ କହିଛି। ସମସ୍ତେ ଏକସାଥି ଯାଆନ୍ତୁ; ଆପଣମାନେ ପାପକୁ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ମହାମୁନିମ୍। ସ୍ଵଦେଶମଗମନ୍ହୃଷ୍ଟା ରାଜାନୋ ଭରତର୍ଷଭ
ସମସ୍ତେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ମହାମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିଗଲେ, ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଭୂଯ ଏଵ ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଆନାଂ ନିବୋଧ ମେ। ଵୈନ୍ଯୋ ନାମେହ ରାଜର୍ଷିରଶ୍ଵମେଧାଯ ଦୀକ୍ଷିତଃ
ଏବେ ଆମ ପାଖରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ମହିମା ଆଉ ଏକଥା ଶୁଣ। ଏଠାରେ ଏକ ରାଜା ଋଷି 'ବୈନ୍ୟ' ନାମରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷିତ ହେଉଥିଲେ।
ତମତ୍ରିର୍ଗନ୍ତୁମାରେବେ ଵିତ୍ତାର୍ଥମିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ଭୂଯୋଽର୍ଥଂ ନାନୁରୁଧ୍ଯତ୍ସ ଧର୍ମଵ୍ଯକ୍ତିନିଦର୍ଶନାତ୍
ଏହି ବୈନ୍ୟଙ୍କୁ ଅତ୍ରି ଧନ ପାଇଁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ—ଏହି କଥା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। କିନ୍ତୁ ଧର୍ମର ପ୍ରକାଶ ଦେଖି ସେ ଆଉ ଅନୁରୋଧ କରିଲେନାହିଁ।
ସ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ମହାତେଜା ଵନମେଵାନ୍ଵରୋଚଯତ୍। ଧର୍ମପତ୍ନୀଂ ସମାହୂଯ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚେଦମୁଵାଚ ହ
ସେ ଚିନ୍ତା କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଟ୍ରି ଅରଣ୍ୟକୁ ବାଛିଲେ, ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଓ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ଡାକି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମଃ ଫଲମତ୍ଯନ୍ତଂ ବହୁଲଂ ନିରୁପଦ୍ରଵମ୍। ଅରଣ୍ଯଗମନଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ରୋଚତାଂ ଵୋ ଗୁଣାଧିକମ୍
ଆମେ ଅତିରିକ୍ତ ଏବଂ ଅବିରତ ଫଳ ପାଇବା। ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା ଅରଣ୍ୟକୁ ଶୀଘ୍ର ଯିବା ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ଭଲ ଲାଗୁ।
ତଂ ଭାର୍ଯା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ ଧନମେଵାନୁରୁନ୍ଧତୀ। ଵୈନ୍ଯଂ ଗତ୍ଵା ମହାତ୍ମାନମର୍ଥଯସ୍ଵ ଧନଂ ବହୁଃ
ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, କେବଳ ଧନ ଚାହି, 'ବୈନ୍ୟ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ବହୁ ଧନ ଅନୁରୋଧ କର।'
ସ ତେ ଦାସ୍ଯତି ରାଜର୍ଷିର୍ଯଜମାନୋଽର୍ଥିନେ ଧନମ୍। ତତ ଆଦାଯ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଧନଂ ବହୁ
ସେ ରାଜା ଋଷି, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଅନୁରୋଧ କରିଥିବାକୁ ଧନ ଦେବେ। ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବହୁ ଧନ ଗ୍ରହଣ କରି,
ଭୃତ୍ଯାନ୍ସୁତାନ୍ସଂଵିଭଜ୍ଯ ତତୋ ଵ୍ରଜ ଯଥେପ୍ସିତମ୍। ଏଷ ଵୈ ପରମୋ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମଵିଦ୍ଭିରୁଦାହୃତଃ
ଭୃତ୍ୟ ଓ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ବଣ୍ଟି ଦେଇ, ପରେ ଇଚ୍ଛାମତ ଯିବା। ଏହି ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ, ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ଏହାକୁ ଗଣନା କରିଛନ୍ତି।
କଥିତୋ ମେ ମହାଭାଗେ ଗୌତମେନ ମହାତ୍ମନା। ଵୈନ୍ଯୋ ଧର୍ମାର୍ଥସଂଯୁକ୍ତଃ ସତ୍ଯଵ୍ରତସମନ୍ଵିତଃ
ମହାଭାଗେ, ଏହି କଥା ମୁଁ ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଛି; ବୈନ୍ୟ ଧର୍ମ ଓ ଧନରେ ଯୁକ୍ତ, ସତ୍ୟବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ।