ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ତୁ କୌନ୍ତେଯୋ ବଭୂଵାସ୍ଵସ୍ତଚେତନଃ। ଅନିଷ୍ଟଦର୍ଶନାନ୍ଘୋରାନୁତ୍ପାତାନ୍ପରିଚିନ୍ତଯନ୍
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦୁଃଖିତ ଓ ଅଶାନ୍ତ ହେଇଗଲେ, ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ଦାରୁଣଂ ହ୍ଯଶିଵଂ ନାଦଂ ଶିଵା ଦକ୍ଷିଣତଃ ସ୍ଥିତା। ଦୀପ୍ତାଯାଂ ଦିଶି ଵିତ୍ରସ୍ତା ରୌତି ତସ୍ଯାଶ୍ରମସ୍ଯ ହ
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରୁ ଏକ ଦୁଃଖଦ ଓ ଅଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଆସିଲା, ଏଠାରେ ଏକ ଭୟଭୀତ ଶିଆଳ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପାଖରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦିଗରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲା।
ଏକପକ୍ଷାକ୍ଷିଚରଣା ଵର୍ତିକା ଘୋରଦର୍ଶନା। ରକ୍ତଂ ଵମନ୍ତୀ ଦଦୃଶେ ପ୍ରତ୍ଯାଦିତ୍ଯମଭାସୁରା
ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଏକ ପାଖ, ଏକ ଆଖି ଓ ଏକ ପାଦ ଥିବା ବଟେରା, ରକ୍ତ ଝାରୁଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିଗରେ ଚମକୁଥିବା ଦେଖାଗଲା।
ପ୍ରଵଵୌ ଚାନିଲୋ ରୂକ୍ଷଶ୍ଚଣ୍ଡଃ ସର୍କରକର୍ଷଣଃ। ଅପସଵ୍ଯାନି ସର୍ଵାଣି ମୃଗପକ୍ଷିରୁତାନି ଚ
ଏକ କଠିନ ଓ ତୀବ୍ର ପବନ ବହୁଥିଲା, ପଥର ଟାଣି ନେଉଥିଲା; ସମସ୍ତ ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀର ଚିତ୍କାର ବାମ ଦିଗରୁ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
ପୃଷ୍ଠତୋ ଵାଯସଃ କୃଷ୍ଣୋ ଯାହିଯାହୀତି ଵାଶତି। ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ସ୍ଫୁରତି ଚ ଦକ୍ଷିଣୋଽସ୍ଯ ଭୁଜସ୍ତଥା
ତାଙ୍କ ପଛରେ ଏକ କଳା କଉ ମୁହଁ ମୁହଁ 'ଯାଅ, ଯାଅ' ବୋଲି କାଉଥିଲା; ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ହାତ ମୁହଁ ମୁହଁ ଫଡ଼ିଯାଉଥିଲା।
ହୃଦଯଂ ଚରଣଶ୍ଚାପି ଵାମୋଽସ୍ଯ ପରିତପ୍ଯତି। ସଵ୍ଯସ୍ଯାକ୍ଷ୍ଣଓ ଵିକାରଶ୍ଚାପ୍ଯନିଷ୍ଟଃ ସମପଦ୍ଯତ
ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଓ ବାମ ପାଦ ଜ୍ୱଳନାରେ ପିଡ଼ିତ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ବାମ ଆଖିରେ ଏକ ଅଶୁଭ ବିକୃତି ଦେଖାଗଲା।
ଧର୍ମରାଜୋପି ମେଧାଵୀ ଶଙ୍କମାନୋ ମହଦ୍ଭଯମ୍। ଦ୍ରୌପଦୀଂ ପରିପପ୍ରଚ୍ଛ କ୍ଵ ଭୀମ ଇତି ଭାରତ
ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା, ବଡ଼ ଭୟ ଆଶଙ୍କା କରି, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ — 'ଭୀମ କେଉଁଠି?'
ଶଂସ ତସ୍ମୈ ପାଞ୍ଚାଲୀ ଚିରଯାତଂ ଵୃକୋଦରମ୍। ସ ପ୍ରତସ୍ଥେ ମହାବାହୁର୍ଧୌମ୍ଯେନ ସହିତୋ ନୃପଃ
ପାଞ୍ଚାଳୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ ବୃକୋଦର ବହୁ ଦିନ ହେଲା ଯାଇଛନ୍ତି; ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଧୌମ୍ୟ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଦ୍ରୌପଦ୍ଯା ରକ୍ଷଣଂ କାର୍ଯମିତ୍ଯୁଵାଚ ଧନଂଜଯମ୍। ନକୁଲଂ ସହଦେଵଂ ଚ ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ଦ୍ଵିଜାନ୍ପ୍ରତି
ସେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ କହିଲେ, ଏବଂ ନକୁଳ ଓ ସହଦେବଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଦେଶ କଲେ।
ସ ତସ୍ଯ ପଦମୁନ୍ନୀଯ ତସ୍ମାଦେଵାଶ୍ରମାତ୍ପ୍ରଭୁଃ। ମୃଗଯାମାସ କୌନ୍ତେଯୋ ଭୀମସେନଂ ମହାଵନେ
ସେ ଆଶ୍ରମରୁ ଭୀମଙ୍କର ପଥ ଚିହ୍ନି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ମହାବନରେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଯାଇଲେ।
ସ ପ୍ରାଚୀଂ ଦିଶମାସ୍ଥାଯ ମହତୋ ଗଜଯୂଥପାନ୍। ଦଦର୍ଶ ପୃଥିଵୀଂ ଚିହ୍ନୈର୍ଭୀମସ୍ଯ ପରିଚିହ୍ନିତାମ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ସେ ବଡ଼ ହାତୀ ଦଳ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଭୀମଙ୍କର ଚିହ୍ନରେ ଭୂମି ଚିହ୍ନିତ ଦେଖିଲେ।
ତତୋ ମୃଗସହସ୍ରାଣି ମୃଗେନଦ୍ରାଣାଂ ଶତାନି ଚ। ପତିତାନି ଵନେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାର୍ଗଂ ତସ୍ଯାଵିଶନ୍ନୃପଃ
ସେଠାରେ ହଜାର ହଜାର ମୃଗ ଓ ଶତ ଶତ ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ରାଜା ତାଙ୍କର ପଥରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଧାଵତସ୍ତସ୍ଯ ଵୀରସ୍ ମୃଗାର୍ଥଂ ଵାତରଂହସଃ। ଊରୁଵାତଵିନିର୍ଭଗ୍ନାନ୍ଦ୍ରୁମାନ୍ଵ୍ଯାଵର୍ଜିତାନ୍ପଥିଃ
ବୀର ଭୀମ ମୃଗ ଚେଷ୍ଟାରେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଦୌଡ଼ିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଉରୁ ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ପଥରୁ ସାଫ କରିଦେଖିଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ତୈସ୍ତଦା ଚିହ୍ନୈର୍ଦଦର୍ଶ ଗିରିଗହ୍ଵରେ। [ରୂକ୍ଷମାରୁତଭୂଯିଷ୍ଠେ ନିଷ୍ପତ୍ରଦ୍ରୁମସଂକୁଲେ
ସେ ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରି, ଏକ ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତୀବ୍ର ପବନ ବହୁଥିଲା ଓ ପତ୍ରହୀନ ଗଛ ଭିତରେ ଭରି ଥିଲା।
ଈରିଣେ ନିର୍ଜଲେ ଦେଶେ କଣ୍ଟକିଦ୍ରୁମସଂକୁଲେ। ଅଶ୍ମସ୍ଥାଣୁକ୍ଷୁପାକୀର୍ଣେ ସୁଦୁର୍ଗେ ଵିଷମୋତ୍କଟେ।] ଗୃହୀତଂ ଭୁଜଗେନ୍ଦ୍ରେଣ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟମନୁଜଂ ତଦା
ପାଣି ନଥିବା, କଣ୍ଟା ଓ ପଥରରେ ଭରିଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଏକ ଅଞ୍ଚଳରେ, ସେ ଦେଖିଲେ ଭାଇକୁ ଭୁଜଗେନ୍ଦ୍ର ବାନ୍ଧି ରଖିଛି, ସେ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଛି।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ତମାସାଦ୍ଯ ସର୍ପଭୋଗେନ ଵେଷ୍ଟିତମ୍। ଦଯିତଂ ଭ୍ରାତରଂ ଧୀମାନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଦୟାଳୁ ଭାଇକୁ ସାପର ଚକ୍ରରେ ବାନ୍ଧା ଦେଖି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
କୁନ୍ତୀମାତଃ କଥମିମାମାପଦଂ ତ୍ଵମଵାପ୍ତଵାନ୍। କଶ୍ଚାଯଂ ପର୍ଵତାଭୋଗପ୍ରତିମଃ ପନ୍ନଗୋତ୍ତମଃ
କୁନ୍ତୀଙ୍କର ପୁଅ, ତୁମେ କିପରି ଏହି ଦୁଃଖରେ ପଡିଲା? ଏବଂ ଏହି ପାହାଡ଼ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ସର୍ପ କିଏ?
ସ ଧର୍ମରାଜମାଲକ୍ଷ୍ଯ ଭ୍ରାତା ଭ୍ରତରମଗ୍ରଜମ୍। କଥଯାମାସ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଗ୍ରହଣାଦିଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଦେଖି, ଛୋଟ ଭାଇ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା, ଧରିବା ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, କହିଲେ।
[ଅଯମାର୍ଯ ମହାସତ୍ଵୋ ଭକ୍ଷାର୍ଥଂ ମାଂ ଗୃହୀତଵାନ୍। ନହୁଷୋ ନାମ ରାଜର୍ଷିଃ ପ୍ରାଣଵାନିଵ ସଂସ୍ଥିତଃ
ଏହି ମହାନ ଜୀବ ମୋତେ ଖାଇବା ପାଇଁ ଧରିଛନ୍ତି; ଏହାଙ୍କ ନାମ ନହୁଷ, ଏକ ରାଜା ଓ ଋଷି, ଏଠାରେ ଜୀବନ୍ତ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ମୁଚ୍ଯତାମଯମାଯୁଷ୍ମନ୍ଭ୍ରାତା ମେଽମିତଵିକ୍ରମଃ। ଵଯମାହାରମନ୍ଯଂ ତେ ଦାସ୍ଯାମଃ କ୍ଷୁନ୍ନିଵାରଣମ୍
ଏହି ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୋ ଭାଇଁକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ। ଆମେ ତୁମ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦେବୁ, ତୁମ ଭୋକ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ।
ମୁଚ୍ଯତାମଯମାଯୁଷ୍ମନ୍ଭ୍ରାତା ମେଽମିତଵିକ୍ରମଃ। ଗମ୍ଯତାଂ ନେହ ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ଶ୍ଵୋ ଭଵାନପି ମେ ଭଵେତ୍
ଏହି ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୋ ଭାଇଁକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ। ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ, ଏଠାରେ ରୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନାହିଁଲେ କାଲି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଶିକାର ହେବ।
ଵ୍ରତମେତନ୍ମହାବାହୋ ଵିଷଯଂ ମମ ଯୋ ବ୍ରଜେତ୍। ସ ମ ଭକ୍ଷୋ ଭଵେତ୍ତାତ ତ୍ଵଂ ଚାପି ଵିଷଯେ ମମ
ହେ ବଳଶାଳୀ, ଏହା ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା—ଯେଉଁଠି ମୋର ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ମୋର ଖାଦ୍ୟ ହୁଏ। ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଆସିଛ।
ଚିରେଣାଦ୍ଯ ମଯାଽଽହାରଃ ପ୍ରାପ୍ତୋଽଯମନୁଜସ୍ତଵ। ନାହମେନଂ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯାମି ନ ଚାନ୍ଯମଭିକାଙ୍କ୍ଷଯେ ।।]
ବହୁଦିନ ପରେ ଆଜି ମୋତେ ତୁମ ଛୋଟ ଭାଇ ଖାଦ୍ୟ ଭାବେ ମିଳିଛି; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ଦେଵୋ ଵା ଯଦି ଵା ଦୈତ୍ଯ ଉରଗୋ ଵା ଭଵାନ୍ଯଦି। ସତ୍ଯଂ ସର୍ପ ଵଚୋ ବ୍ରୂହି ପୃଚ୍ଛତି ତ୍ଵାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ତୁମେ ଦେବ, ଦାନବ କିମ୍ବା ସର୍ପ ଯେଉଁଠି ହୁଅ, ସତ୍ୟ କହ, ହେ ସର୍ପ; ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତୁମକୁ ପଚାରୁଛନ୍ତି।
କିମର୍ଥଂ ଚ ତ୍ଵଯା ଗ୍ରସ୍ତୋ ଭୀମସେନୋ ଭୁଜଂଗମ। କିମାହୃତ୍ଯଵିଦିତ୍ଵା ଵା ପ୍ରୀତିସ୍ତେ ସ୍ଯାଦ୍ଭୁଜଂଗମ। କିମାହାରଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି କଥଂ ମୁଞ୍ଚେଦ୍ଭଵାନିମମ୍
ହେ ସର୍ପ, କିଏ ଦୋଷରେ ତୁମେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଧରିଛ? ତୁମେ ଯଦି ଜାଣିନଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବ କି? କେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଉଁ, ଏବଂ କିପରି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବ?
ନହୁଷୋ ନାମ ରାଜାଽହମାସଂ ପୂର୍ଵସ୍ତଵାନଘ। ପ୍ରଥିତଃ ପଞ୍ଚମଃ ସୋମାଦାଯୋଃ ପୁତ୍ରୋ ନରାଧିପ
ମୁଁ ପୂର୍ବେ ନହୁଷ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଥିଲି, ସୋମଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ପୁଅ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
କ୍ରତୁଭିସ୍ତପସା ଚୈଵସ୍ଵାଧ୍ଯାଯେନ ଦମେନ ଚ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ତୋଽହଂଵିକର୍ମେଣ ଚ
ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ସଂଯମ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ନ୍ୟାୟ ମାର୍ଗରେ ଚାଲି, ମୁଁ ତିନି ଲୋକର ଅବିଚଳ ଶାସନ ପାଇଥିଲି।
ତଦୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଦର୍ପୋ ମାମଗମତ୍ତଦା। ସହସ୍ରଂ ହି ଦ୍ଵିଜାତୀନାମୁଵାହ ଶିଵିକାଂ ମମ
ସେଇ ସମ୍ପଦ ମିଳିବା ପରେ ମୋର ମନରେ ଅହଂକାର ଆସିଗଲା; ହଜାର ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋ ପାଳଙ୍କୁ ଉଠାଇଥିଲେ।
ଐଶ୍ଵର୍ଯମଦମତ୍ତୋଽହମଵମତ୍ଯ ତତୋ ଦ୍ଵିଜାନ୍। ଇମାମଗସ୍ତ୍ଯେନ ଦଶାମାନୀତ ଇତିମେ ସ୍ମୃତିଃ
ସେଇ ଶକ୍ତି ଓ ଅହଂକାରରେ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନୋଂକୁ ଅବମାନ କଲି; ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ମୋତେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଆଣିଛନ୍ତି—ଏହି ମୋର ସ୍ମୃତି।
ନ ତୁ ମାମଜହାତ୍ପ୍ରଜ୍ଞା ଯାଵଦନ୍ଵେତି ପାଣ୍ଡଵଃ। ତସ୍ଯୈଵାନୁଗ୍ରହାଦ୍ରାଜନ୍ନଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ହେ ପାଣ୍ଡବ, ତୁମେ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ବୁଦ୍ଧି କେବେ ହାରାଇନାହିଁ; ଏହା ମହାତ୍ମା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର କୃପା।