ସଂପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ନଗେନ୍ଦ୍ରଵର୍ଯମ୍ ।।]
ସେ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଚାହିଲେ।
ସମାପ୍ତକର୍ମା ସହିତଃ ସୁହୃଦ୍ଭି- ର୍ଜିତ୍ଵା ସପତ୍ନାନ୍ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ରାଜ୍ଯମ୍। ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର ଭୂଯସ୍ତପସେ ଜିତାତ୍ମା ଦ୍ରଷ୍ଟା ତଵାସ୍ମୀତି ମତିଂ ଚକାର
ସେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜିତି ରାଜ୍ୟ ଫେରି ପାଇ, ଶୈଳେଶ୍ୱର, ତପସ୍ଵି ଶମ୍ଭଳିତ ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—'ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବି।'
ଵୃତଶ୍ଚ ସର୍ଵୈରନୁଜୈର୍ଦ୍ଵିଜୈଶ୍ଚ ତେନୈଵ ମାର୍ଗେଣ ପୁନର୍ନିଵୃତ୍ତଃ। ଉଵାହ ଚୈନାନ୍ଗଣଶସ୍ତଥୈଵ ଘଟୋତ୍କଚଃ ପର୍ଵତନିର୍ଝରେଷୁ
ସମସ୍ତ ଭାଇ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ସେ ଏହି ରାସ୍ତାରେ ପୁଣି ଫେରିଲେ। ଘଟୋତ୍କଚ ମଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଝରଣା ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନଙ୍କୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ।
ତାନ୍ପ୍ରସ୍ଥିତାନ୍ପ୍ରୀତମନା ମହର୍ଷିଃ ପିତେଵ ପୁତ୍ରାନନୁଶିଷ୍ଯ ସର୍ଵାନ୍। ସ ଲୋମଶୋ ଦିଵମେଵୋର୍ଜିତଶ୍ରୀ- ର୍ଜଗାମ ତେଷାଂ ଵିଜଯଂ ତଦୋକ୍ତ୍ଵା
ମହାର୍ଷି ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ, ପିତା ଯେପରି ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପଦେଶ କଲେ। ଲୋମଶ ଦେବତାମାନେ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ବିଜୟ ଘୋଷଣା କରି ବିଦାୟ ନେଲେ।
ତେନାର୍ଷ୍ଟିଷେଣେନ ତଥାନୁଶିଷ୍ଟା- ସ୍ତୀର୍ତାନି ରମ୍ଯାଣି ତପୋଵନାନି। ମହାନ୍ତି ଚାନ୍ଯାନି ସରାଂସି ପାର୍ଥାଃ କସଂପଶ୍ଯମାନାଃ ପ୍ରଯଯୁର୍ନରାଗ୍ର୍ଯାଃ
ଋଷିଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇ, ପାର୍ଥମାନେ ଆନନ୍ଦମୟ ତପୋବନ ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ସରୋବର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି, ଅନେକ ଶୋଭାମୟ ସ୍ଥାନ ଦେଖି, ସେମାନେ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ନଗୋତ୍ତମଂ ପ୍ରସ୍ରଵଣୈରୁପେତଂ ଦିଶାଂ ଗଜୈଃ କିନ୍ନରପକ୍ଷିଭିଶ୍ଚ। ସୁଖଂ ନିଵାସଂ ଜହତାଂ ହି ତେଷାଂ ନ ପ୍ରୀତିରାସୀଦ୍ଭରତର୍ଷଭାଣାମ୍
ସେମାନେ ଝରଣା ଭରିତ, ଦିଗ୍ଗଜ, କିନ୍ନର ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ରହୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହା ମଧୁର ବାସସ୍ଥାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭାରତବଂଶୀମାନେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ।
ତତସ୍ତୁ ତେଷାଂ ପୁନରେଵ ହର୍ଷଃ କୈଲାସମାଲୋକ୍ଯ ମହାନ୍ବଭୂଵ। କୁବେରକାନ୍ତଂ ଭରତର୍ଷଭାଣାଂ ମହୀଧରଂ ଵାରିଧରପ୍ରକାଶମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ କୈଳାଶ ପର୍ବତକୁ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଏହି ପର୍ବତ କୁବେରଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ମେଘମାଳା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଭାରତବଂଶୀମାନେ।
ସମୁଚ୍ଛ୍ରଯାନ୍ପର୍ଵତସଂନିରୋଧାନ୍ ଗୋଷ୍ଠାନ୍ହରୀଣାଂ ଗିରିଗହ୍ଵରାଣି। ବହୁପ୍ରକାରାଣି ସମୀକ୍ଷ୍ଯଵୀରାଃ ସ୍ଥଲାନି ନିମ୍ନାନି ଚ ତତ୍ର ତତ୍ର
ଶୂରମାନେ ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତ ଶୃଙ୍ଗ, ପର୍ବତ ଅବରୋଧ, ବନରେ ବନରେ ବାନର ଦଳ, ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମାଟି ଓ ତଳସ୍ଥଳ ଦେଖିଲେ।
ତଥୈଵ ଚାନ୍ଯାନି ମହାଵନାନି ମୃଗଦ୍ଵିଜାନେକପସେଵିତାନି। ଆଲୋକଯନ୍ତୋଽଭିଯଯୁଃ ପ୍ରତୀତା- ସ୍ତେ ଧନ୍ଵିନାଃ ଖଙ୍ଗଧରା ନରାଗ୍ର୍ଯାଃ
ସେମାନେ ଏଭଳି ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ମହାବନକୁ ମଧ୍ୟ ଯାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ବହୁ ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଅପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲେ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଧନୁଷ ଓ ତଳୱାର ଧାରଣ କରିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ।
ଵନାନି ରମ୍ଯାଣି ନଦୀଃ ସରାଂସି ଗୁହା ଗିରୀଣାଂ ଗିରିଗହ୍ଵରାଣି ଏତେ ନିଵାସାଃ ସତତଂ ବଭୂଵୁ- ର୍ନିଶାମୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନରର୍ଷଭାଣାମ୍
ସୁନ୍ଦର ବନ, ନଦୀ, ଝିଲିକ, ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଓ ଗଭୀର ଗର୍ଜନା—ଏହି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତିରାତିର ଶେଷରେ ବାସସ୍ଥାନ ହେଉଥିଲା।
ତେ ଦୁର୍ଗଵାସଂ ବହୁଧା ନିରୁଷ୍ଯ ଵ୍ଯତୀତ୍ଯ କୈଲାସମଚିନ୍ତ୍ଯରୂପମ୍। ଆସେଦୁରତ୍ଯର୍ଥମନୋରମଂ ତେ ତମାଶ୍ରମାଗ୍ର୍ଯଂ ଵୃଷପର୍ଵଣସ୍ତୁ
ବିଭିନ୍ନ ଦୁଃଖକଷ୍ଟ ସହି, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ରୂପ ଥିବା କୈଳାସ ପାହାଡ଼କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେମାନେ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସମେତ୍ଯ ରାଜ୍ଞା ଵୃଷପର୍ଵଣା ତେ ପ୍ରତ୍ଯର୍ଚିତାସ୍ତେନ ଚ ଵୀତମୋହାଃ। ଶଶଂସିରେ ଵିସ୍ତରଶଃ ପ୍ରଵାସଂ ଶିଵଂ ଯଥାଵଦ୍ଵୃଷପର୍ଵଣସ୍ତେ
ସେଠାରେ ବୃଷପର୍ବଣ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ମିଳି, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ, ମନରୁ ମୋହ ଦୂର ହେଲା। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ନିର୍ବାସନ ଘଟଣା ସଠିକ୍ ଭାବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଦେଲେ ଓ ତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କଲେ।
ସୁଖୋଷିତାସ୍ତସ୍ଯ ତ ଏକରାତ୍ରଂ ପୁଣ୍ଯାଶ୍ରମେ ଦେଵମହର୍ଷିଜୁଷ୍ଟେ। ଅଭ୍ଯାଯଯୁସ୍ତେ ବଦରୀଂ ଵିଶାଲାଂ ସୁଖେନ ଵୀରାଃ ପୁନରେଵ ଵାସମ୍
ସେମାନେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ, ଯେଉଁଠି ଦେବତା ଓ ମହାମୁନିମାନେ ବସିଥାନ୍ତି, ଏକ ରାତି ସୁଖରେ କାଟିଲେ। ତାପରେ ସେ ଶୂରବୀରମାନେ ଆଉଥରେ ଖୁସିରେ ବଡ଼ ବଦରୀକୁ ଯାଇଲେ।
ଊଷୁସ୍ତତସ୍ତତ୍ର ମହାନୁଭାଵା ନାରାଯଣସ୍ଥାନଗତାଃ ସମଗ୍ରାଃ। କୁବେରକାନ୍ତାଂ ନଲିନୀଂ ଵିଶୋକାଃ ସଂପଶ୍ଯମାନାଃ ସୁରସିଦ୍ଧଜୁଷ୍ଟାମ୍
ସେଠାରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରିୟ କରୁଥିବା କୁବେରଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ନଳିନୀ ଝିଲିକୁ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଦେଖିଲେ ଓ ସେଠାରେ ବସିଲେ।
ତାଂ ଚାଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଲିନୀଂ ଵିଶୋକାଃ ପାଣ୍ଡୋଃ ସୁତାଃ ସର୍ଵନରପ୍ରଧାନାଃ। ତେ ରେମିରେ ନନ୍ଦନଵାସମେତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଯୋ ଵୀତମଲା ଯଥୈଵ
ଏହି ଦୁଃଖହୀନ ନଳିନୀ ଝିଲିକୁ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନନ୍ଦନବନରେ ବସିଥିବା ପବିତ୍ର ଋଷିମାନେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ସେପରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ତତଃ କ୍ରମେଣୋପଯଯୁର୍ନୃଵୀରା ଯଥାଗତେନୈଵ ପଥା ସମଗ୍ରାଃ। ଵିହୃତ୍ଯ ମାସଂ ସୁଖିନୋ ବଦର୍ଯାଂ କିରାତରାଜ୍ଞୋ ଵିଷଯଂ ସୁବାହୋଃ
ତାପରେ, ସମୟକ୍ରମେ ସେମାନେ ଯେପଥରେ ଆସିଥିଲେ, ସେଇ ପଥରେ ଫେରି, ବଦରୀରେ ଏକ ମାସ ସୁଖରେ କାଟି, କିରାତ ରାଜା ସୁବାହୁଙ୍କ ଦେଶକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଚୀନାଂସ୍ତୁଷାରାନ୍ଦରଦାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ ଦେଶାନ୍କୁଲିନ୍ଦସ୍ଯ ଚ ଭୂରିରମ୍ଯାନ୍। ଅତୀତ୍ଯ ଦୁର୍ଗଂ ହିମଵତ୍ପ୍ରଦେଶଂ ପୁରଂ ସୁବାହୋର୍ଦଦୃଶୁର୍ନୃଵୀରାଃ
ସେମାନେ ଚୀନ, ତୁଷାର, ଦରଦ ଓ କୁଲିନ୍ଦ ଦେଶର ବହୁ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦୁଃସାଧ୍ୟ ହିମାଳୟ ପ୍ରଦେଶ ଦେଇ, ଶୂରବୀରମାନେ ସୁବାହୁଙ୍କ ସହରକୁ ଦେଖିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ତାନ୍ପାର୍ଥିଵ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରା- ନ୍ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ସୁବାହୁର୍ଵିଷଯେ ସମଗ୍ରାନ୍। ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯଯୌ ପ୍ରୀତିଯୁତଃ ସ ରାଜା ତଂ ଚାଭ୍ଯନନ୍ଦନ୍ଵୃଷଭାଃ କୁରୂଣାମ୍
ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପଉତାମାନେ ନିଜ ଦେଶକୁ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ସୁବାହୁ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ କରିବାକୁ ଯାଇଲେ, ଏବଂ କୁରୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ।
ସମେତ୍ଯ ରାଜ୍ଞା ତୁ ସୁବାହୁନା ତେ ସୁତୈର୍ଵିଶୋକପ୍ରମୁଖୈଶ୍ଚ ସର୍ଵେ। ସହେନଦ୍ରସେନୈଃ ପରିଚାରକୈଶ୍ଚ ପୌରୋଗଵୈର୍ଯେ ଚ ରମହାନସସ୍ଥାଃ
ସେଠାରେ ସେମାନେ ସୁବାହୁ ରାଜା, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ (ଯାହାର ମୁଖ୍ୟ ଥିଲେ ବିଶୋକ), ନଦ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହଚର, ପୂରୋହିତ ଓ ରାଜସଭାର ଅନ୍ୟ ଅଧିକାରୀମାନେ ସହିତ ମିଶିଲେ।
ସୁଖୋପିତାସ୍ତତ୍ରତ ଏକରାତ୍ରଂ ସୂତାନ୍ସମାଦାଯ ରଥାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍। ଘଟୋତ୍କଚଂ ସାନୁଚରଂ ଵିସୃଜ୍ଯ ତତୋଽଭ୍ଯଯୁର୍ଯାମୁନମଦ୍ରିରାଜମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଏକ ରାତି ସୁଖରେ କାଟି, ସମସ୍ତ ରଥ ଓ ରଥଚାଳକମାନେ ସହିତ ନେଇ, ଘଟୋଟ୍କଚ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି, ଯମୁନା ନଦୀ ପାଖରେ ଥିବା ପାହାଡ଼ର ରାଜାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଗିରୌ ପ୍ରସ୍ରଵଣୋପପନ୍ନ- ହିମୋତ୍ତରୀଯାରୁଣପାଣ୍ଡୁସାନୌ। ଵିଶାଖଯୂପଂ ସମୁପେତ୍ଯ ଚକ୍ରୁ- ସ୍ତଦା ନିଵାସଂ ପୁରୁଷପ୍ରଵୀରାଃ
ଏହି ପାହାଡ଼ରେ, ଯେଉଁଠି ଝରଣା ରହିଛି, ଏବଂ ଧଳା, ଲାଲ ଓ ହଳଦିଆ ଚୂଡ଼ା ଦେଖାଯାଏ, ସେମାନେ ବିଶାଖୟୂପ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ନିଜ ବାସସ୍ଥାନ କଲେ।
ଵରାହନାନାମୃଗପକ୍ଷିଜୁଷ୍ଟଂ ମହାଵନଂ ଚୈତ୍ରରଥପ୍ରକାଶମ୍। ଶିଵେନ ଯାତ୍ଵା ମୃଗଯାପ୍ରଧାନାଃ ସଂଵତ୍ସରଂ ତତ୍ରଵନେ ଵିଜହ୍ରୁଃ
ବନ୍ୟଶୁଅ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ରହୁଥିବା, ଚୈତ୍ରରଥ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ବଡ଼ ବନରେ, ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ଯାଇ, ଶିକାରରେ ପ୍ରବୀଣ ସେମାନେ ଏଠାରେ ଏକ ବର୍ଷ ଆନନ୍ଦରେ କାଟିଲେ।
ତତ୍ରାସସାଦାତିବଲଂ ଭୁଜଙ୍ଗଂ କ୍ଷୁଧାର୍ଦିତଂ ମୃତ୍ଯୁମିଵୋଗ୍ରରୂପମ୍। ଵୃକୋଦରଃ ପର୍ଵତକନ୍ଦରାଯାଂ ଵିଷାଦମୋହଵ୍ଯଥିତାନ୍ତରାତ୍ମା
ସେଠାରେ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ, ବଢ଼ିଆ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକ ସାପ, ଯାହା ଭୋକରେ କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ମୃତ୍ୟୁ ସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା, ଭୀମଙ୍କୁ ଧରିଲା। ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖ, ମୋହ ଓ ବେଦନାରେ ଭରିଗଲା।
ଦ୍ଵୀପୋଽଭଵଦ୍ଯତ୍ର ଵୃକୋଦରସ୍ଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରିଷ୍ଠଃ। ଅମୋକ୍ଷଯଦ୍ଯସ୍ତମନନ୍ତତେଜା ଗ୍ରାହେଣ ସଂଵେଷ୍ଟିତସର୍ଵଗାତ୍ରମ୍
ଏଠାରେ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱୀପ ସମାନ ହେଲେ, କାରଣ ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାପ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ବେଢ଼ି ଧରିଥିଲା ଓ ଛାଡ଼ୁନଥିଲା।
ତେ ଦ୍ଵାଦଶଂ ଵର୍ଷମଥୋପଯାନ୍ତଂ ଵନେ ଵିହୁର୍ତୁଂ କୁରଵଃ ପ୍ରତୀତାଃ। ତସ୍ମାଦ୍ଵନାଚ୍ଚୈତ୍ରରଥପ୍ରକାଶା- ଚ୍ଛ୍ରିଯା ଜ୍ଵଲନ୍ତସ୍ତପସା ଚ ଯୁକ୍ତାଃ
ଏଭଳି ଭାବେ, ନିର୍ବାସନର ବାରଷ ଆସିବା ସମୟରେ, କୌରବମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଓ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ଚୈତ୍ରରଥ ସଦୃଶ ଏହି ବନକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତତଶ୍ଚ ଯାତ୍ଵା ମରୁଧନ୍ଵପାର୍ଶ୍ଵଂ ସଦା ଧନୁର୍ଵେଦରତିପ୍ରଧାନାଃ। ସରସ୍ଵତୀମେତ୍ଯ ନିଵାସକାମାଃ ସରସ୍ତତୋ ଦ୍ଵୈତଵନଂ ପ୍ରତୀଯୁଃ
ତାପରେ, ମାରୁ ମରୁଭୂମିର ପାର୍ଶ୍ୱ ଦେଇ, ସଦା ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ରତ ଥିବା ସେମାନେ, ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଆସି, ସେଠାରେ ବସିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ସେଠାରୁ ତାହାଁଠାରେ ଦ୍ୱୈତବନକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସମୀକ୍ଷ୍ ତାନ୍ଦ୍ଵୈତଵନେ ନିଵିଷ୍ଟା- ନ୍ନିଵାସିନସ୍ତତ୍ରତତୋଽଭିଜଗ୍ମୁଃ। ତପୋଦମାଚାରସମାଧିଯୁକ୍ତା- ସ୍ତୃଣୋଦପାତ୍ରାଵରଣାଶ୍ମକୁଟ୍ଟାଃ
ଦ୍ୱୈତ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ମୁନିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟା, ଶୃଙ୍ଗାର, ଧ୍ୟାନ ଓ ନିୟମରେ ଲିନ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଘାସ, ଜଳପାତ୍ର, ପତ୍ର ଓ ପଥରକୁ ଦୈନିକ ଜୀବନରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ।
ପ୍ଲକ୍ଷାକ୍ଷରୌହୀତକଵେତସାଶ୍ଚ ତଥା ବଦର୍ଯଃ ଖଦିରାଃ ଶିରୀଷାଃ। ବିଲ୍ଵେଙ୍ଗୁଦାଃ ପୀଲୁଶମୀକରୀରାଃ ସରସ୍ଵତୀତୀରରୁହା ବଭୂଵୁଃ
ସରସ୍ବତୀ ନଦୀର କୂଳରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ପିପଳ, ଅକ୍ଷ, ରୌହିଟା, ବେତ, ବେର, ଖଦିର, ଶିରୀଷ, ବିଲ୍ୱ, ଇଂଗୁଦ, ପିଲୁ, ଶମୀ ଓ କରୀର ଗଛ ଥିଲା।
ତାଂ ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵମହର୍ଷିକାନ୍ତା- ମାଵାସଭୂତାମିଵ ଦେଵତାନାମ୍। ସରସ୍ଵତୀଂ ପ୍ରୀତିଯୁତାଶ୍ଚରନ୍ତଃ ସୁଖଂ ଵିଜହ୍ରୁର୍ନରଦେଵପୁତ୍ରାଃ
ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ପ୍ରେମରେ ଭରିଥିବା ସରସ୍ବତୀ ନଦୀକୂଳକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସସ୍ଥଳ ଭଳି ମନେ କରି, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଥିଲେ।
କଥଂ ନାଗାଯୁତପ୍ରାଣୋ ଭୀମୋ ଭୀମପରାକ୍ରମଃ। ଭଯମାହାରଯତ୍ତୀଵ୍ରଂ ତସ୍ମାଦଜଗରାନ୍ମୁନେ
ଅନେକ ନାଗଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମାନ ଭୀମ, ଯାହାର ପ୍ରଭାବ ଭୟଙ୍କର, ସେ କିପରି ସେ ଅଜଗର ଠାରୁ ଭୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ମୁନି?