ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ରାଜେନଦ୍ରସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟସ୍ତମୂଚିଵାନ୍। ନିଵର୍ତଯ ରଥଂ ଶୀଘ୍ରଂ ପଶ୍ଯ ଚୈତାନ୍ନିପାତିତାନ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ରାଜା ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, 'ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ଫେରାଇଦେଅ, ଏହିମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପଡ଼ିଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖ।'
ଏଵମୁକ୍ତୋ ରଥଂ ତତ୍ର ମାତଲିଃ ପର୍ଯଵର୍ତଯତ୍
ମାତଳି ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେଠାରେ ରଥକୁ ଫେରାଇଲେ।
ତତୋ ମତ୍ଵା ରଣେ ଭଗ୍ନଂ ଦାନଵାଃ ପ୍ରତିହର୍ଷିତାଃ। ଵିଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ମହାରାଜ ସ୍ଵରେଣ ମହତା ମୁହୁଃ
ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଗଲା ବୋଲି ଭାବି, ଦାନବମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ବଡ଼ ସ୍ୱରରେ ବାରମ୍ବାର ଚିତ୍କାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ହେ ମହାରାଜ।
ଅଭଗ୍ନଃ କୈଶ୍ଚିଦପ୍ଯେଷ ପାଣ୍ଡଵୋ ରଣମୂର୍ଧନି। ଅସ୍ମାଭିଃ ସମରେ ଭଗ୍ନ ଇତ୍ଯେଵଂ ସଂଘଶସ୍ତଦା
କେହି କହିଲେ, 'ଏହି ପାଣ୍ଡବ ଯୁଦ୍ଧର ମୁଣ୍ଡରେ ହାରିନାହାନ୍ତି; ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲୁ'—ଏଭଳି ସମସ୍ତେ ସେ ସମୟରେ କହିଲେ।
ତତୋହଂ ଦେଵଦେଵାଯ ରୁଦ୍ରାଯାଵ୍ଯକ୍ତମୂର୍ତଯେ। ପ୍ରଯତଃ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ନମସ୍କୃତ୍ଯ ମହାତ୍ମନେ'। ଯତ୍ତଦ୍ରୌଦ୍ରମିତି ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵାମିତ୍ରଵିନାଶନମ୍
ତାପରେ ମୁଁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ନମସ୍କାର କଲି; ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମି, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର—
ଯତ୍ତଦ୍ରୌଦ୍ରମିତି ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵାମିତ୍ରଵିନାଶନମ୍। `ମହତ୍ପାଶୁପତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତମ୍
ଯାହାକୁ 'ରୌଦ୍ର' ବୋଲି ପରିଚିତ, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା, ବଡ଼, ଦିବ୍ୟ ପାଶୁପତା ଅସ୍ତ୍ର, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ—
ତତୋଽପଶ୍ଯଂ ତ୍ରିଶିରସଂ ପୁରୁଷଂ ନଵଲୋଚନମ୍। ତ୍ରିମୁଖଂ ଷଙ୍ଭୁଜଂ ଦୀପ୍ତମର୍କଜ୍ଵଲନମୂର୍ଧଜମ୍। ଲେଲିହାନୈର୍ମହାନାଗୈଃ କୃତଚିହ୍ନମମିତ୍ରହନ୍
ତାପରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ତିନିଟି ମୁଣ୍ଡ ଓ ନଅଟି ଆଖି ଥିବା ଏକ ପୁରୁଷ, ତିନୋଟି ମୁହଁ, ଛଅଟି ହାତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ମୁଣ୍ଡରେ ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ଵାଳା, ବଡ଼ ବଡ଼ ସାପ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା।
ଵିଭୀସ୍ତତସ୍ତଦସ୍ତ୍ରଂ ତୁ ଘୋରଂ ରୌଦ୍ରଂ ସନାତନମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗାଣ୍ଡୀଵସଂଯୋଗମାନୀଯ ଭରତର୍ଷଭ
ସେ ଭୟଙ୍କର, ରୌଦ୍ର, ଚିରନ୍ତନ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖି, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ ସହିତ ଯୋଗ କରିଲି।
ନମସ୍କୃତ୍ଵା ତ୍ରିନେତ୍ରାଯ ଶର୍ଵାଯାମିତତେଜସେ। ମୁକ୍ତଵାନ୍ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ପରାଭାଵାଯ ଭାରତ
ତିନି ଆଖି ଥିବା, ଅପାର ତେଜ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶର୍ବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମୁଁ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦାନବମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ ହରାଇବା ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଦେଲି, ହେ ଭାରତ।
ମୁକ୍ତମାତ୍ରେ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ରୂପାଣ୍ଯାସନ୍ସହସ୍ରଶଃ। ମୃଗାଣାମଥ ସିଂହାନାଂ ଵ୍ଯାଗ୍ରାଣାଂ ଚ ଵିଶାଂପତେ
ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିବା ସହିତ, ହଜାର ହଜାର ରୂପ ଦେଖାଦେଲା—ହରିଣ, ସିଂହ ଓ ବାଘ, ହେ ନରପତି।
ଋକ୍ଷାଣାଂ ମହିଷାଣାଂ ଚ ପନ୍ନଗାନାଂ ତଥା ଗଵାମ୍। ଶରଭାଣାଂ ଗଜାନାଂ ଚ ଵାନରାଣାଂ ଚ ସଙ୍ଘଶଃ। ଋଷଭାଣାଂ ଵରାହାଣାଂ ମାର୍ଜାରାଣାଂ ତଥୈଵ ଚ
ଭାଲୁ, ମହିଷ, ସାପ, ଗାଈ, ଶରଭ, ହାତୀ, ବାନରମାନେ ଦଳେ ଦଳେ, ବୃଷ, ଜଙ୍ଗଳ ଶୁଅ, ବିଲେଇ ଏମିତି ଅନେକ ରୂପ।
ସାଲାଵୃକାଣାଂ ପ୍ରେତାନାଂ ଭୁରୁଣ୍ଡାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଗୃଧ୍ରାଣାଂ ଗରୁଡାନାଂ ଚ ଚମରାଣାଂ ତଥୈଵ ଚ
ସାଳ ଓ ଓଲା, ପେତାତ୍ମା, ଭୁରୁଣ୍ଡ, ଗୃଧ୍ର, ଗରୁଡ଼, ଚମର ଏମିତି ସମସ୍ତ ରୂପରେ।
ଦେଵାନାଂ ଚ ଋଷୀଣାଂ ରଚ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ। ପିଶାଚାନାଂ ସଯକ୍ଷାଣାଂ ତଥୈଵ ଚ ସୁରଦ୍ଵିଷାମ୍
ଦେବତା, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ ଓ ଯକ୍ଷ, ଏମିତି ଦେବଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଗୁହ୍ଯକାନାଂ ଚ ସଂଗ୍ରାମେ ନୈର୍ଋତାନାଂ ତଥୈଵ ଚ। ଝଷାଣାଂ ଗଜଵକ୍ରାଣାମୁଲୂକାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଗୁହ୍ୟକ, ନୈୃତ, ମାଛ, ଗଜବକ୍ର, ଉଲୁ ଏମିତି ଅନେକ ରୂପ।
ମୀନଵାଜିସରୂପାଣାଂ ନାନାଶସ୍ତ୍ରାସିପାଣିନାମ୍। ତଥୈଵ ଯାତୁଧାନାନାଂ ଗଦାମୁଦ୍ଗରଧାରିଣାମ୍
ମାଛ ଓ ଘୋଡ଼ା ରୂପ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ତଳୱାର ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଏମିତି ଗଦା ଓ ମୁସଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଯାତୁଧାନମାନେ।
ଏତୈସ୍ଚାନ୍ଯୈଶ୍ଚ ବହୁଭିର୍ନାନାରୂପଧରୈସ୍ତଦା। ସର୍ଵମାସୀଜ୍ଜଗଦ୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତସ୍ମିନ୍ନସ୍ତ୍ରେ ଵିସର୍ଜିତେ
ଏମିତି ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିବା ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।
ତ୍ରିଶିରୋଭିଶ୍ଚତୁର୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରୈଶ୍ଚତୁରାସ୍ଯୈଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜୈଃ। ଅନେକରୂପସଂଯୁକ୍ତୈର୍ମାଂସମେଦୋଵସାସ୍ତିଭିଃ
ତିନି ମୁଣ୍ଡ, ଚାରି ଦାନ୍ତ, ଚାରି ମୁହଁ, ଚାରି ହାତ ଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ମାଂସ, ମେଦ, ଚର୍ବି ଓ ହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି।
ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଵଧ୍ଯମାନାସ୍ତେ ଦାନଵା ଯେ ସମାଗତାଃ। ଅର୍କଜ୍ଵଲନତେଜୋଭିର୍ଵଜ୍ରାଶନିସମପ୍ରଭୈଃ
ଏମି ଦାନବମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜ ଓ ବଜ୍ର ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସମାନ ପ୍ରଭା ଦ୍ୱାରା, ବାରମ୍ବାର ମାରାଯାଉଥିଲେ।
ଅଦ୍ରିସାରମଯୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈର୍ବାଣୈରପି ନିବର୍ହଣୈଃ। ନ୍ଯହନଂ ଦାନଵାନ୍ସର୍ଵାନ୍ମୁହୂର୍ତେନୈଵ ଭାରତ
ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି କଠିନ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଦାନବମାନେକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଅସ୍ତ କରିଦେଲି, ଭାରତ।
ଗାଣ୍ଡୀଵାସ୍ତ୍ରପ୍ରଣୁନ୍ନାଂସ୍ତାନ୍ଗତାସୂନ୍ନଭସଶ୍ଚ୍ଯୁତାନ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽହଂ ପ୍ରାଣମଂ ଭୂଯସ୍ତ୍ରିପୁରଘ୍ନାଯ ଵେଧସେ
ଗାଣ୍ଡୀବ ଅସ୍ତ୍ରର ପ୍ରଭାବରେ ଆକାଶରୁ ମୃତ ଦାନବମାନେ ପଡ଼ିଯିବାକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ତ୍ରିପୁର ନାଶକ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୁନି ଶିର ନମାଇଲି।
ତଥା ରୌଦ୍ରାସ୍ତ୍ରନିଷ୍ପିଷ୍ଟାନ୍ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତାନ୍। ନିଶାମ୍ଯ ପରମଂ ହର୍ଷମଗମଦ୍ଦେଵସାରଥିଃ
ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ସଜିତ ଦାନବମାନେ, ରୌଦ୍ର ଅସ୍ତ୍ରରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ଦେବତାଙ୍କ ରଥୀ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲା।
ତଦସହ୍ଯଂ କୃତଂ କର୍ମ ଦେଵୈରପି ଦୁରାସଦମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଂ ପୂଜଯାମାସ ମାତଲିଃ ଶକ୍ରସାରଥିଃ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ ଏବଂ କଠିନ, ଦେଖି ଶକ୍ରଙ୍କ ରଥୀ ମାତଳି ମୋତେ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଉଚାଚ ଵଚନଂ ଚେଦଂପ୍ରୀଯମାଣଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। `ହତାଂସ୍ତାନ୍ଦାନଵାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମଯା ସଙ୍ଖ୍ଯେ ସହସ୍ରଶଃ
ଅଞ୍ଜଳି ମୁଡି ଆନନ୍ଦରେ, ସେ କହିଲେ— 'ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ହଜାର ଦାନବମାନେକୁ ହତ କରିଥିବା ଦେଖି...'
ସୁରାସୁରୈରସହ୍ଯଂ ହି କର୍ମ ଯତ୍ସାଧିତଂ ତ୍ଵଯା। ନ ହ୍ଯେତତ୍ସଂଯୁଗେ କର୍ତୁମପି ଶକ୍ତଃ ସୁରେଶ୍ଵରଃ। `ଧ୍ରୁଵଂ ଧନଞ୍ଜଯ ପ୍ରୀତସ୍ତ୍ଵଯି ଶକ୍ରଃ ପୁରାର୍ଦନ
‘ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ ସାଧନ କରିଛ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ନିଶ୍ଚିତ ଧନଞ୍ଜୟ, ଶକ୍ର ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ।'
ସୁରାସୁରୈରଵଧ୍ଯଂ ହି ପୁରମେତତ୍ଖଗଂ ମହତ୍। ତ୍ଵଯା ଵିମଥିତଂ ଵୀର ସ୍ଵଵୀର୍ଯତପସୋ ବଲାତ୍
‘ଏହି ବଡ଼ ଖଗାକାର ପୁର, ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ପାଇଁ ଅଜୟ, ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଏହାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲା।'
ଵିଦ୍ଵସ୍ତେ ଖପୁରେ ତସ୍ମିନ୍ଦାନଵେଷୁ ହତେଷୁ ଚ। ଵିନଦନ୍ତ୍ଯଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵା ନିଷ୍ପେତୁର୍ନଗରାଦ୍ବହିଃ
ଖଗପୁର ଭଙ୍ଗ ହେବା ଓ ଦାନବମାନେ ମୃତ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ସହରରୁ ବାହାରିଲେ।
ପ୍ରକୀର୍ଣକେଶ୍ଯୋ ଵ୍ଯଥିତାଃ କୁରର୍ଯ ଇଵ ଦୁଃଖିତାଃ। ପେତୁଃ ପୁତ୍ରାନ୍ପିତୃନ୍ଭ୍ରାତୄଞ୍ଶୋଚମାନା ମହୀତଲେ
ବିକଳ ଚୁଲ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିତ, କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି, ସେମାନେ ପୁତ୍ର, ପିତା ଓ ଭାଇମାନେ ପାଇଁ ବିଳାପ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ରୁଦତ୍ଯୋ ଦୀନକଣ୍ଠ୍ଯସ୍ତୁ ନିନଦନ୍ତ୍ଯୋ ହତେଶ୍ଵରାଃ। ଉରାଂସି ପାଣିଭିର୍ଘ୍ନନ୍ତ୍ଯୋ ଵିସ୍ରସ୍ତସ୍ରଗ୍ଵିଭୂଷଣାଃ
ଦୁଃଖରେ ଦୁର୍ବଳ କଣ୍ଠରେ କାନ୍ଦି, ହତ ପତିମାନେ ପାଇଁ ବିଳାପ କରି, ହାତରେ ଛାତି ମାରି, ଖସିଯାଇଥିବା ମାଳା ଓ ଭୂଷଣ ସହିତ—
ତଚ୍ଛୋକଯୁକ୍ତମଶ୍ରୀକଂ ଦୁଃଖଦୈନ୍ଯସମାହତମ୍। ନ ବଭୌ ଦାନଵପୁରଂ ହତତ୍ଵିଟ୍କଂ ହତେଶ୍ଵରମ୍
ଶୋକରେ ଭରିତ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହୀନ, ଦୁଃଖ ଓ ଦୟାରେ ଆବୃତ, ହତ ପତି ଓ ହତ ତେଜରେ, ଦାନବପୁର ଆରେ ଚମକିଲା ନାହିଁ।
ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରାକାରଂ ହୃତନାଗମିଵ ହ୍ରଦମ୍। ଶୁଷ୍କଵୃକ୍ଷମିଵାରଣ୍ଯମଦୃଶ୍ଯମଭଵତ୍ପୁରମ୍
ଗନ୍ଧର୍ବପୁର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସେହି ସହର, ନାଗ ହୀନ ହ୍ରଦ ପରି, ଶୁଷ୍କ ଗଛ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ପରି, ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା।