ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଃ କୋମଲକଃ ଶ୍ଵସନୋ ମୌନଵେପଗଃ।' ଭୈରଵୋ ମୁଣ୍ଡଵେଦାଙ୍ଗଃ ପିଶଙ୍ଗଶ୍ଚୋଦପାରକଃ। ଋଷଭୋ ଵେଗଵାନ୍ନାଗଃ ପିଣ୍ଡାରକମହାହନୂ
ଅଷ୍ଟାବକ୍ର, କୋମଳକ, ଶ୍ୱସନ, ମୌନଭେପଗ, ଭୈରବ, ମୁଣ୍ଡବେଦାଙ୍ଗ, ପିଶଙ୍ଗ, ଉଦପାରକ, ଋଷଭ, ବେଗବାନ୍, ପିଣ୍ଡାରକ ଓ ମହାହନୁ।
ରକ୍ତାଙ୍ଗଃ ସର୍ଵସାରଙ୍ଗଃ ସମୃଦ୍ଧପଟଵାସକୌ। ଵରାହକୋ ଵୀରଣକଃ ସୁଚିତ୍ରଶ୍ଚିତ୍ରଵେଗିକଃ
ରକ୍ତାଙ୍ଗ, ସର୍ବସାରଙ୍ଗ, ସମୃଦ୍ଧପଟବାସ, ବରାହକ, ବୀରଣକ, ସୁଚିତ୍ର ଓ ଚିତ୍ରବେଗିକ।
ପରାଶରସ୍ତରୁଣକୋ ମଣିଃ ସ୍କନ୍ଧସ୍ତଥାଽଽରୁଣିଃ। ଇତି ନାଗା ମଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍କୀର୍ତିତାଃ କୀର୍ତିଵର୍ଧନାଃ
ପରାଶର, ତରୁଣକ, ମଣି, ସ୍କନ୍ଧ ଓ ଅରୁଣି—ଏହିପରି ମୁଁ କୀର୍ତ୍ତିବଢ଼ାଇଥିବା ସର୍ପମାନଙ୍କ ନାମ କହିଲି, ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନ ବହୁତ୍ଵାତ୍ତୁ ନ ସର୍ଵେ ପରିକୀର୍ତିତାଃ। ଏତେଷାଂ ପ୍ରସଵୋ ଯଶ୍ଚ ପ୍ରସଵସ୍ଯ ଚ ସନ୍ତତିଃ
ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବହୁତ ଥିବାରୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାମ ଏଠାରେ କହାଯାଇନାହିଁ; ଏହିମାନେ ମୁଖ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଓ ପରମ୍ପରା ସହିତ।
ନ ଶକ୍ଯଂ ପରିସଂଖ୍ଯାତୁଂ ଯେ ଦୀପ୍ତଂ ପାଵକଂ ଗତାଃ। `ଦ୍ଵିଶୀର୍ଷାଃ ପଞ୍ଚଶୀର୍ଷାଶ୍ଚ ସପ୍ତଶୀର୍ଷାସ୍ତଥାଽପରେ। ଦଶଶୀର୍ଷାଃ ଶତଶୀର୍ଷାସ୍ତଥାନ୍ଯେ ବହୁଶୀର୍ଷକାଃ
ଏହି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ କେତେ ଥିଲେ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ। କେହି ଦୁଇଟି ମୁଣ୍ଡ ଥିଲେ, କେହି ପାଞ୍ଚଟି, କେହି ସାତଟି, କେହି ଦଶଟି, କେହି ଶତମୁଣ୍ଡି, ଆଉ ଅନେକ ଅସଂଖ୍ୟ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ମାନେ ଥିଲେ।
କାଲାନଲଵିଷା ଘୋରା ହୁତାଃ ଶତସହସ୍ରଶଃ। ମହାକାଯା ମହାଵେଗାଃ ଶୈଲଶୃଙ୍ଗସମୁଚ୍ଛ୍ରଯାଃ
କେତେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀ, ଯେଉଁମାନେ କଳାଗ୍ନି ଓ ବିଷ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ, ଶତ-ଶହ ହଜାରେ ଅହୁତି ହେଲେ। ସେମାନେ ବଡ଼ ଦେହ, ବେଗବାନ୍, ଏବଂ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଭଳି ଉଚ୍ଚ ଥିଲେ।
ଯୋଜନାଯାମଵିସ୍ତାରା ଦ୍ଵିଯୋଜନସମାଯତାଃ। କାମରୂପାଃ କାମବଲା ଦୀପ୍ତାନଲଵିଷୋଲ୍ବଣାଃ
ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ଏକ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ଦୁଇ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଥିଲା। ଇଚ୍ଛା କରି ଯେକୌଣସି ଆକାର ନେଇପାରୁଥିଲେ, ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଶକ୍ତି ଥିଲା, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଓ ବିଷରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଥିଲେ।
ଦଗ୍ଧାସ୍ତତ୍ର ମହାସତ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡନିପାଡିତାଃ
ସେମାନେ ସେଠାରେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ ଦହିଗଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦଣ୍ଡରେ ପଡ଼ି ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଇଦମତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ଚାନ୍ଯଦାସ୍ତୀକସ୍ଯାନୁଶୁଶ୍ରୁମ। ତଥା ଵରୈଶ୍ଛନ୍ଦ୍ଯମାନେ ରାଜ୍ଞା ପାରିକ୍ଷିତେନ ହି
ଆମେ ଆଉ ଏକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଆସ୍ତୀକଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛୁ। ଯେତେବେଳେ ରାଜା ପାରୀକ୍ଷିତ ଇଚ୍ଛାମତେ ଦାନ ଦେଉଥିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରହସ୍ତାଚ୍ଚ୍ଯୁତୋ ନାଗଃ ଖ ଏଵ ଯଦତିଷ୍ଠତ। ତତଶ୍ଚିନ୍ତାପରୋ ରାଜା ବଭୂଵ ଜନମେଜଯଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତରୁ ଫସଲା ସେ ନାଗ ଆକାଶରେ ଝୁଲି ରହିଲା। ତାପରେ ରାଜା ଜନମେଜୟ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ହୂଯମାନେ ଭୃଶଂ ଦୀପ୍ତେ ଵିଧିଵଦ୍ଵସୁରେତସି। ନ ସ୍ମ ସ ପ୍ରାପତଦ୍ଵହ୍ନୌ ତକ୍ଷକୋ ଭଯପୀଡିତଃ
ଯଜ୍ଞ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ହେଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଭୟରେ ପିଡ଼ିତ ତକ୍ଷକ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ।
କିଂ ସୂତ ତେଷାଂ ଵିପ୍ରାଣାଂ ମନ୍ତ୍ରଗ୍ରାମୋ ମନୀଷିଣାମ୍। ନ ପ୍ରତ୍ଯଭାତ୍ତଦାଽଗ୍ନୌ ଯତ୍ସ ପପାତ ନ ତକ୍ଷକଃ
ହେ ସୂତ, ସେମାନେ ଯେଉଁ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରୁଥିଲେ, ତଥାପି ତକ୍ଷକ କାହିଁକି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ପଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ଏହାର କାରଣ କଣ?
ତମିନ୍ଦ୍ରହସ୍ତାଦ୍ଵିତ୍ରସ୍ତଂ ଵିସଂଜ୍ଞଂ ପନ୍ନଗୋତ୍ତମମ୍। ଆସ୍ତୀକସ୍ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠେତି ଵାଚସ୍ତିସ୍ରୋଽଭ୍ଯୁଦୈରଯତ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତରୁ ଭୟଭୀତ ଏବଂ ଅଚେତନ ହୋଇ ଝୁଲୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଗକୁ ଆସ୍ତୀକ ତିନିଥର କହିଲେ, 'ଥମ୍ବ! ଥମ୍ବ! ଥମ୍ବ!'
ଵିତସ୍ଥେ ସୋଽନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚ ହୃଦଯେନ ଵିଦୂଯତା। ଯଥା ତିଷ୍ଠତି ଵୈ କଶ୍ଚିତ୍ଖଂ ଚ ଗାଂ ଚାନ୍ତରା ନରଃ
ସେ ନାଗ ଆକାଶରେ ଝୁଲି ରହିଲା, ହୃଦୟ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ବିକଳ ହେଉଥିଲା, ଯେପରି ଜଣେ ମଣିଷ ଭୂମି ଓ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ରହିଥାଏ।
ତତୋ ରାଜାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସଦସ୍ଯୈଶ୍ଚୋଦିତୋ ଭୃଶମ୍। କାମମେତଦ୍ଭଵତ୍ଵେଵଂ ଯଥାସ୍ତୀକସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍
ତାପରେ ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ ଉତ୍ସାହ ଦେଇବା ପରେ, ରାଜା କହିଲେ, 'ଆସ୍ତୀକ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ସେହିପରି ହେଉ।'
ସମାପ୍ଯତାମିଦଂ କର୍ମ ପନ୍ନଗାଃ ସନ୍ତ୍ଵନାମଯାଃ। ପ୍ରୀଯତାମଯମାସ୍ତୀକଃ ସତ୍ଯଂ ସୂତଵଚୋଽସ୍ତୁ ତତ୍
'ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେଉ, ନାଗମାନେ ଶାନ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ, ଆସ୍ତୀକ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ, ସୂତଙ୍କ କଥା ସତ୍ୟ ହେଉ।'
ତତୋ ହଲହଲାଶବ୍ଦଃ ପ୍ରୀତିଜଃ ସମଜାଯତ। ଆସ୍ତୀକସ୍ଯ ଵରେ ଦତ୍ତେ ତଥୈଵୋପରରାମ ଚ
ଆସ୍ତୀକଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା ଦିଆଯିବା ସମୟରେ ଆନନ୍ଦର ହଲାହଲ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ତୁରନ୍ତ ବନ୍ଦ ହେଲା।
ସ ଯଜ୍ଞଃ ପାଣ୍ଡଵେଯସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ ପାରିକ୍ଷିତସ୍ଯ ହ। ପ୍ରୀତିମାଂଶ୍ଚାଭଵଦ୍ରାଜା ଭାରତୋ ଜନମେଜଯଃ
ଏହିପରି ଭାବେ ପାଣ୍ଡବ ବଂଶର ରାଜା ପାରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେଲା, ଏବଂ ଭାରତବଂଶୀ ଜନମେଜୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ଋତ୍ଵିଗ୍ଭ୍ଯଃ ସସଦସ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଯେ ତତ୍ରାସନ୍ସମାଗତାଃ। ତେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ରଦଦୌ ଵିତ୍ତଂ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସଭ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯୋଗ ଥିବା ଲୋକମାନେ ସେଠାରେ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଶତ-ଶହ ହଜାର ଧନ ଦାନ କଲେ।
ଲୋହିତାକ୍ଷାଯ ସୂତାଯ ତଥା ସ୍ଥପତଯେ ଵିଭୁଃ। ଯେନୋକ୍ତଂ ତସ୍ଯ ତତ୍ରାଗ୍ରେ ସର୍ପସତ୍ରନିଵର୍ତନେ
ଲାଲ ଆଖି ଥିବା ସୂତ ଓ ସ୍ଥପତିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରାଜା ଉପହାର ଦେଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ସର୍ପଯଜ୍ଞ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ କହିଥିଲେ।
ନିମିତ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଇତି ତସ୍ମୈ ଵିତ୍ତଂ ଦଦୌ ବହୁ। ଦତ୍ତ୍ଵା ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଭୋଜନାଚ୍ଛାଦନାନ୍ଵିତମ୍
ଯିଏ ଏହି କାରଣ ହେଲେ, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବହୁ ଧନ ଦେଲେ। ଯଥାଯଥ ଉପହାର, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପୋଷାକ ସହିତ ଦେଲେ।
ପ୍ରୀତସ୍ତସ୍ମୈ ନରପତିରପ୍ରମେଯପରାକ୍ରମଃ। ତତଶ୍ଚକାରାଵଭୃଥଂ ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା
ଅପାର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ତାପରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କଲେ।
ଆସ୍ତୀକଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଗୃହାନେଵ ସୁସଂସ୍କୃତମ୍। ରାଜା ପ୍ରୀତମନାଃ ପ୍ରୀତଂ କୃତକୃତ୍ଯଂ ମନୀଷିଣମ୍
ରାଜା ଖୁସି ହୃଦୟରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଦକ୍ଷ ଆସ୍ତୀକଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଘରକୁ ଫେରାଇଦେଲେ।
ପୁନରାଗମନଂ କାର୍ଯମିତି ଚୈନଂ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଭଵିଷ୍ଯସି ସଦସ୍ଯୋ ମେ ଵାଜିମେଧେ ମହାକ୍ରତୌ
ସେ ଆସ୍ତୀକଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ପୁଣି ଆସିବା; ମୋର ବଡ଼ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ତୁମେ ସଦସ୍ୟ ହେବା।"
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ ତଦାସ୍ତୀକୋ ମୁଦା ଯୁତଃ। କୃତ୍ଵା ସ୍ଵକାର୍ଯମତୁଲଂ ତୋଷଯିତ୍ଵା ଚ ପାର୍ଥିଵମ୍
ଆସ୍ତୀକ ହସି ହସି କହିଲେ, "ଠିକ ଅଛି," ଏବଂ ଅପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ଚାଲିଗଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ପରମପ୍ରୀତୋ ମାତୁଲଂ ମାତରଂ ଚ ତାମ୍। ଅଭିଗମ୍ଯୋପସଂଗୃହ୍ଯ ତଥା ଵୃତ୍ତଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ସେ ବହୁତ ଖୁସିରେ ତାଙ୍କ ମାମା ଓ ମାଆଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୀଯମାଣାଃ ସମେତା ଯେ ତତ୍ରାସନ୍ପନ୍ନଗା ଵୀତମୋହାଃ। ଆସ୍ତୀକେ ଵୈ ପ୍ରୀତିମନ୍ତୋ ବଭୂଵୁ- ରୂଚୁଶ୍ଚୈନଂ ଵରମିଷ୍ଟଂ ଵୃମୀଷ୍ଵ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ସପ ମନରୁ ଭ୍ରମ ହଟି, ଆସ୍ତୀକଙ୍କୁ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯେଉଁ ଭଲ ଚାହଁ, ଏକ ଵର ମାଗ।"
ଭୂଯୋଭୂଯଃ ସର୍ଵଶସ୍ତେଽବ୍ରୁଵଂସ୍ତଂ କିଂ ତେ ପ୍ରିଯଂ କରଵାମାଦ୍ଯ ଵିଦ୍ଵନ୍। ପ୍ରୀତା ଵଯଂ ମୋକ୍ଷିତାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ କାମଂ କିଂ ତେ କରଵାମାଦ୍ଯ ଵତ୍ସ
ସମସ୍ତ ସପ ପୁଣିପୁଣି କହିଲେ, "ଜ୍ଞାନୀ, ଆଜି ଆମେ କଣ କରିଲେ ତୁମେ ଖୁସି ହେବ? ଆମେ ଖୁସି ଓ ମୁକ୍ତ ହେଲୁ; ପ୍ରିୟ ଶିଶୁ, ଆଜି ଆମେ କଣ କରିବାକୁ ପାରିବା କହ।"
ସାଯଂ ପ୍ରାତର୍ଯେ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମରୂପା ଲୋକେ ଵିପ୍ରା ମାନଵା ଯେ ପରେଽପି। ଧର୍ମାଖ୍ଯାନଂ ଯେ ପଠେଯୁର୍ମମେଦଂ ତେଷାଂ ଯୁଷ୍ମନ୍ନୈଵ କିଂଚିଦ୍ଭଯଂ ସ୍ଯାତ୍
ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ, ଏହି ମୋ ଧର୍ମ କଥା ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ଲୋକ, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ପଢ଼ିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ତୁମମାନେ କେବେ ଭୟ ଦେବ ନାହିଁ।
ତୈଶ୍ଚାପ୍ଯୁକ୍ତୋ ଭାଗିନେଯଃ ପ୍ରସନ୍ନୈ- ରେତତ୍ସତ୍ଯଂ କାମମେଵଂ ଵରଂ ତେ। ପ୍ରୀତ୍ଯା ଯୁକ୍ତାଃ କାମିତଂ ସର୍ଵଶସ୍ତେ କର୍ତାରଃ ସ୍ମ ପ୍ରଵଣା ଭାଗିନେଯ
ଖୁସି ସପମାନେ ଭାଉଜା ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ଵର ତୁମକୁ ଦେଲୁ, ଏହା ସତ୍ୟ। ପ୍ରେମରେ, ଆମେ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ସବୁ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।"