ଏତେ ଵାସୁକିଜା ନାଗାଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ହଵ୍ଯଵାହନେ। ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ଵିପ୍ର ତଥା ଵୈ କୁଲସଂଭଵାଃ। ପ୍ରଦୀପ୍ତାଗ୍ନୌ ହୁତାଃସର୍ଵେ ଘୋରରୂପା ମହାବଲାଃ
ଏହି ବାସୁକି ବଂଶର ସର୍ପମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହା ସହିତ ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଂଶଜ ସର୍ପମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପିତ ହେଲେ।
ତକ୍ଷକସ୍ଯ କୁଲେ ଜାତାନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିବୋଧ ତାନ୍। ପୁଚ୍ଛାଣ୍ଡକୋ ମଣ୍ଡଲକଃ ପିଣ୍ଡସେକ୍ତା ରଭେଣକଃ
ଏବେ ମୁଁ ତକ୍ଷକ ବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ ସର୍ପମାନଙ୍କ ନାମ କହିବି, ଶୁଣ: ପୁଛ୍ଛଣ୍ଡକ, ମଣ୍ଡଳକ, ପିଣ୍ଡସେକ୍ତା ଓ ରଭେଣକ।
ଉଚ୍ଛିଖଃ ଶରଭୋ ଭଙ୍ଗୋ ବିଲ୍ଵତେଜା ଵିରୋହଣଃ। ଶିଲୀ ଶଲକରୋ ମୂକଃ ସୁକୁମାରଃ ପ୍ରଵେପନଃ
ଉଚ୍ଛିଖ, ଶରଭ, ଭଙ୍ଗ, ବିଲ୍ବତେଜା, ବିରୋହଣ, ଶିଳି, ଶଳକର, ମୂକ, ସୁକୁମାର ଓ ପ୍ରଭେପନ।
ମୁଦ୍ଗରଃ ଶିଶୁରୋମା ଚ ସୁରୋମା ଚ ମହାହନୁଃ। ଏତେ ତକ୍ଷକଜା ନାଗାଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ହଵ୍ଯଵାହନମ୍
ମୁଦ୍ଗର, ଶିଶୁରୋମା, ସୁରୋମା ଓ ମହାହନୁ—ଏହି ତକ୍ଷକ ବଂଶର ସର୍ପମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପାରାଵତଃ ପାରିଯାତ୍ରଃ ପାଣ୍ଡରୋ ହରିଣଃ କୃଶଃ। ଵିହଙ୍ଗଃ ଶରଭୋ ମୋଦଃ ପ୍ରମୋଦଃ ସଂହତାପନଃ
ପାରାବତ, ପାରିୟାତ୍ର, ପାଣ୍ଡର, ହରିଣ, କୃଶ, ବିହଙ୍ଗ, ଶରଭ, ମୋଦ, ପ୍ରମୋଦ ଓ ସଂହତାପନ।
ଐରାଵତକୁଲାଦେତେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ହଵ୍ଯଵାହନମ୍। କୌରଵ୍ଯକୁଲଜାନ୍ନାଗାଞ୍ଶୃଣୁ ମେ ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଏହିମାନେ ଏଇରାବତ ବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୌରବ୍ୟ ବଂଶର ଜନ୍ମ ସର୍ପମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ଏରକଃ କୁଣ୍ଡଲୋ ଵେଣୀ ଵେଣୀସ୍କନ୍ଧଃ କୁମାରକଃ। ବାହୁକଃ ଶୃଙ୍ଗବେରଶ୍ଚ ଧୂର୍ତକଃ ପ୍ରାତରାତକୌ
ଏରକ, କୁଣ୍ଡଳ, ବେଣୀ, ବେଣୀସ୍କନ୍ଧ, କୁମାରକ, ବାହୁକ, ଶୃଙ୍ଗବେର, ଧୂର୍ତ୍ତକ ଓ ପ୍ରାତରାତକ।
କୌରଵ୍ଯକୁଲଜାସ୍ତ୍ଵେତେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ହଵ୍ଯଵାହନମ୍। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରକୁଲେ ଜାତାଞ୍ଶୃଣୁ ନାଗାନ୍ଯଥାତଥମ୍
ଏହି କୌରବ୍ୟ ବଂଶର ସର୍ପମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏବେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ ସର୍ପମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଶୁଣ।
କୀର୍ତ୍ଯମାନାନ୍ମଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵାତଵେଗାନ୍ଵିଷୋଲ୍ବଣାନ୍। ଶଙ୍କୁକର୍ଣଃ ପିଠରକଃ କୁଠାରମୁଖସେଚକୌ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବାୟୁବେଗ ଦ୍ରୁତ ଓ ବିଷରେ ପ୍ରଚୁର, ସେମାନେ ହେଲେ: ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ, ପିଠରକ ଓ କୁଠାରମୁଖସେଚକ।
ପୂର୍ଣାଙ୍ଗଦଃ ପୂର୍ଣମୁଖଃ ପ୍ରହାସଃ ଶକୁନିର୍ଦରିଃ। ଅମାହଠଃ କାମଠକଃ ସୁଷେଣୋ ମାନସୋଽଵ୍ଯଯଃ
ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗଦ, ପୂର୍ଣ୍ଣମୁଖ, ପ୍ରହାସ, ଶକୁନି, ଦରି, ଅମାହଠ, କାମଠକ, ସୁଷେଣ, ମାନସ ଓ ଅବ୍ୟୟ।
ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଃ କୋମଲକଃ ଶ୍ଵସନୋ ମୌନଵେପଗଃ।' ଭୈରଵୋ ମୁଣ୍ଡଵେଦାଙ୍ଗଃ ପିଶଙ୍ଗଶ୍ଚୋଦପାରକଃ। ଋଷଭୋ ଵେଗଵାନ୍ନାଗଃ ପିଣ୍ଡାରକମହାହନୂ
ଅଷ୍ଟାବକ୍ର, କୋମଳକ, ଶ୍ୱସନ, ମୌନଭେପଗ, ଭୈରବ, ମୁଣ୍ଡବେଦାଙ୍ଗ, ପିଶଙ୍ଗ, ଉଦପାରକ, ଋଷଭ, ବେଗବାନ୍, ପିଣ୍ଡାରକ ଓ ମହାହନୁ।
ରକ୍ତାଙ୍ଗଃ ସର୍ଵସାରଙ୍ଗଃ ସମୃଦ୍ଧପଟଵାସକୌ। ଵରାହକୋ ଵୀରଣକଃ ସୁଚିତ୍ରଶ୍ଚିତ୍ରଵେଗିକଃ
ରକ୍ତାଙ୍ଗ, ସର୍ବସାରଙ୍ଗ, ସମୃଦ୍ଧପଟବାସ, ବରାହକ, ବୀରଣକ, ସୁଚିତ୍ର ଓ ଚିତ୍ରବେଗିକ।
ପରାଶରସ୍ତରୁଣକୋ ମଣିଃ ସ୍କନ୍ଧସ୍ତଥାଽଽରୁଣିଃ। ଇତି ନାଗା ମଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍କୀର୍ତିତାଃ କୀର୍ତିଵର୍ଧନାଃ
ପରାଶର, ତରୁଣକ, ମଣି, ସ୍କନ୍ଧ ଓ ଅରୁଣି—ଏହିପରି ମୁଁ କୀର୍ତ୍ତିବଢ଼ାଇଥିବା ସର୍ପମାନଙ୍କ ନାମ କହିଲି, ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନ ବହୁତ୍ଵାତ୍ତୁ ନ ସର୍ଵେ ପରିକୀର୍ତିତାଃ। ଏତେଷାଂ ପ୍ରସଵୋ ଯଶ୍ଚ ପ୍ରସଵସ୍ଯ ଚ ସନ୍ତତିଃ
ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବହୁତ ଥିବାରୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାମ ଏଠାରେ କହାଯାଇନାହିଁ; ଏହିମାନେ ମୁଖ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଓ ପରମ୍ପରା ସହିତ।
ନ ଶକ୍ଯଂ ପରିସଂଖ୍ଯାତୁଂ ଯେ ଦୀପ୍ତଂ ପାଵକଂ ଗତାଃ। `ଦ୍ଵିଶୀର୍ଷାଃ ପଞ୍ଚଶୀର୍ଷାଶ୍ଚ ସପ୍ତଶୀର୍ଷାସ୍ତଥାଽପରେ। ଦଶଶୀର୍ଷାଃ ଶତଶୀର୍ଷାସ୍ତଥାନ୍ଯେ ବହୁଶୀର୍ଷକାଃ
ଏହି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ କେତେ ଥିଲେ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ। କେହି ଦୁଇଟି ମୁଣ୍ଡ ଥିଲେ, କେହି ପାଞ୍ଚଟି, କେହି ସାତଟି, କେହି ଦଶଟି, କେହି ଶତମୁଣ୍ଡି, ଆଉ ଅନେକ ଅସଂଖ୍ୟ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ମାନେ ଥିଲେ।
କାଲାନଲଵିଷା ଘୋରା ହୁତାଃ ଶତସହସ୍ରଶଃ। ମହାକାଯା ମହାଵେଗାଃ ଶୈଲଶୃଙ୍ଗସମୁଚ୍ଛ୍ରଯାଃ
କେତେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀ, ଯେଉଁମାନେ କଳାଗ୍ନି ଓ ବିଷ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ, ଶତ-ଶହ ହଜାରେ ଅହୁତି ହେଲେ। ସେମାନେ ବଡ଼ ଦେହ, ବେଗବାନ୍, ଏବଂ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଭଳି ଉଚ୍ଚ ଥିଲେ।
ଯୋଜନାଯାମଵିସ୍ତାରା ଦ୍ଵିଯୋଜନସମାଯତାଃ। କାମରୂପାଃ କାମବଲା ଦୀପ୍ତାନଲଵିଷୋଲ୍ବଣାଃ
ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ଏକ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ଦୁଇ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଥିଲା। ଇଚ୍ଛା କରି ଯେକୌଣସି ଆକାର ନେଇପାରୁଥିଲେ, ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଶକ୍ତି ଥିଲା, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଓ ବିଷରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଥିଲେ।
ଦଗ୍ଧାସ୍ତତ୍ର ମହାସତ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡନିପାଡିତାଃ
ସେମାନେ ସେଠାରେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ ଦହିଗଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦଣ୍ଡରେ ପଡ଼ି ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଇଦମତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ଚାନ୍ଯଦାସ୍ତୀକସ୍ଯାନୁଶୁଶ୍ରୁମ। ତଥା ଵରୈଶ୍ଛନ୍ଦ୍ଯମାନେ ରାଜ୍ଞା ପାରିକ୍ଷିତେନ ହି
ଆମେ ଆଉ ଏକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଆସ୍ତୀକଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛୁ। ଯେତେବେଳେ ରାଜା ପାରୀକ୍ଷିତ ଇଚ୍ଛାମତେ ଦାନ ଦେଉଥିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରହସ୍ତାଚ୍ଚ୍ଯୁତୋ ନାଗଃ ଖ ଏଵ ଯଦତିଷ୍ଠତ। ତତଶ୍ଚିନ୍ତାପରୋ ରାଜା ବଭୂଵ ଜନମେଜଯଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତରୁ ଫସଲା ସେ ନାଗ ଆକାଶରେ ଝୁଲି ରହିଲା। ତାପରେ ରାଜା ଜନମେଜୟ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ହୂଯମାନେ ଭୃଶଂ ଦୀପ୍ତେ ଵିଧିଵଦ୍ଵସୁରେତସି। ନ ସ୍ମ ସ ପ୍ରାପତଦ୍ଵହ୍ନୌ ତକ୍ଷକୋ ଭଯପୀଡିତଃ
ଯଜ୍ଞ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ହେଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଭୟରେ ପିଡ଼ିତ ତକ୍ଷକ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ।
କିଂ ସୂତ ତେଷାଂ ଵିପ୍ରାଣାଂ ମନ୍ତ୍ରଗ୍ରାମୋ ମନୀଷିଣାମ୍। ନ ପ୍ରତ୍ଯଭାତ୍ତଦାଽଗ୍ନୌ ଯତ୍ସ ପପାତ ନ ତକ୍ଷକଃ
ହେ ସୂତ, ସେମାନେ ଯେଉଁ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରୁଥିଲେ, ତଥାପି ତକ୍ଷକ କାହିଁକି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ପଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ଏହାର କାରଣ କଣ?
ତମିନ୍ଦ୍ରହସ୍ତାଦ୍ଵିତ୍ରସ୍ତଂ ଵିସଂଜ୍ଞଂ ପନ୍ନଗୋତ୍ତମମ୍। ଆସ୍ତୀକସ୍ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠେତି ଵାଚସ୍ତିସ୍ରୋଽଭ୍ଯୁଦୈରଯତ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତରୁ ଭୟଭୀତ ଏବଂ ଅଚେତନ ହୋଇ ଝୁଲୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଗକୁ ଆସ୍ତୀକ ତିନିଥର କହିଲେ, 'ଥମ୍ବ! ଥମ୍ବ! ଥମ୍ବ!'
ଵିତସ୍ଥେ ସୋଽନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚ ହୃଦଯେନ ଵିଦୂଯତା। ଯଥା ତିଷ୍ଠତି ଵୈ କଶ୍ଚିତ୍ଖଂ ଚ ଗାଂ ଚାନ୍ତରା ନରଃ
ସେ ନାଗ ଆକାଶରେ ଝୁଲି ରହିଲା, ହୃଦୟ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ବିକଳ ହେଉଥିଲା, ଯେପରି ଜଣେ ମଣିଷ ଭୂମି ଓ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ରହିଥାଏ।
ତତୋ ରାଜାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସଦସ୍ଯୈଶ୍ଚୋଦିତୋ ଭୃଶମ୍। କାମମେତଦ୍ଭଵତ୍ଵେଵଂ ଯଥାସ୍ତୀକସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍
ତାପରେ ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ ଉତ୍ସାହ ଦେଇବା ପରେ, ରାଜା କହିଲେ, 'ଆସ୍ତୀକ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ସେହିପରି ହେଉ।'
ସମାପ୍ଯତାମିଦଂ କର୍ମ ପନ୍ନଗାଃ ସନ୍ତ୍ଵନାମଯାଃ। ପ୍ରୀଯତାମଯମାସ୍ତୀକଃ ସତ୍ଯଂ ସୂତଵଚୋଽସ୍ତୁ ତତ୍
'ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେଉ, ନାଗମାନେ ଶାନ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ, ଆସ୍ତୀକ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ, ସୂତଙ୍କ କଥା ସତ୍ୟ ହେଉ।'
ତତୋ ହଲହଲାଶବ୍ଦଃ ପ୍ରୀତିଜଃ ସମଜାଯତ। ଆସ୍ତୀକସ୍ଯ ଵରେ ଦତ୍ତେ ତଥୈଵୋପରରାମ ଚ
ଆସ୍ତୀକଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା ଦିଆଯିବା ସମୟରେ ଆନନ୍ଦର ହଲାହଲ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ତୁରନ୍ତ ବନ୍ଦ ହେଲା।
ସ ଯଜ୍ଞଃ ପାଣ୍ଡଵେଯସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ ପାରିକ୍ଷିତସ୍ଯ ହ। ପ୍ରୀତିମାଂଶ୍ଚାଭଵଦ୍ରାଜା ଭାରତୋ ଜନମେଜଯଃ
ଏହିପରି ଭାବେ ପାଣ୍ଡବ ବଂଶର ରାଜା ପାରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେଲା, ଏବଂ ଭାରତବଂଶୀ ଜନମେଜୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ଋତ୍ଵିଗ୍ଭ୍ଯଃ ସସଦସ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଯେ ତତ୍ରାସନ୍ସମାଗତାଃ। ତେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ରଦଦୌ ଵିତ୍ତଂ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସଭ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯୋଗ ଥିବା ଲୋକମାନେ ସେଠାରେ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଶତ-ଶହ ହଜାର ଧନ ଦାନ କଲେ।
ଲୋହିତାକ୍ଷାଯ ସୂତାଯ ତଥା ସ୍ଥପତଯେ ଵିଭୁଃ। ଯେନୋକ୍ତଂ ତସ୍ଯ ତତ୍ରାଗ୍ରେ ସର୍ପସତ୍ରନିଵର୍ତନେ
ଲାଲ ଆଖି ଥିବା ସୂତ ଓ ସ୍ଥପତିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରାଜା ଉପହାର ଦେଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ସର୍ପଯଜ୍ଞ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ କହିଥିଲେ।