ସୁଵର୍ଣଂ ରଜତଂ ଗାଶ୍ଚ ନ ତ୍ଵାଂ ରାଜନ୍ଵୃଣୋମ୍ଯହମ୍। ସତ୍ରଂ ତେ ଵିରମତ୍ଵେତତ୍ସ୍ଵସ୍ତି ମାତୃକୁଲସ୍ଯ ନଃ
ସୁନା, ଚାଁଦି, ଗାଈ—ମୁଁ ଏସବୁ ତୁମଠାରୁ ଚାହେଁନି, ରାଜା; ତୁମର ଯଜ୍ଞ ଥମ୍ବିଯାଉ—ମୋ ମାଆଙ୍କର କୁଳ ପାଇଁ ଭଲ ହେଉ।
ଆସ୍ତୀକେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାଜା ପାରିକ୍ଷିତସ୍ତଦା। ପୁନଃପୁନରୁଵାଚେଦମାସ୍ତୀକଂ ଵଦତାଂ ଵରଃ
ଆସ୍ତୀକ ଏପରି କହିବା ପରେ, ପାରୀକ୍ଷିତ ରାଜା ପୁନିପୁନି ଆସ୍ତୀକଙ୍କୁ, ସବୁଠୁ ଭଲ କଥା କହୁଥିବାକୁ, ଏହିପରି କହିଲେ।
ଅନ୍ଯଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵରଂ ଦ୍ଵିଜ୍ଵରୋତ୍ତମ। ଅଯାଚତ ନ ଚାପ୍ଯନ୍ଯଂ ଵରଂ ସ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ
ଅନ୍ୟ କିଛି ବର ଚାହ, ଭଲ ହେଉ, ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ; କିନ୍ତୁ ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅ ଆସ୍ତୀକ ଆଉ କୌଣସି ବର ଚାହିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଵେଦଵିଦସ୍ତାତ ସଦସ୍ଯାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତମ୍। ରାଜାନମୂଚୁଃ ସହିତା ଲଭତାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵରମ୍
ତାପରେ, ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ବର ପାଉନ୍ତୁ।'
ଯେ ସର୍ପାଃ ସର୍ପସତ୍ରେଽସ୍ମିନ୍ପତିତା ହଵ୍ଯଵାହନେ। ତେଷାଂ ନାମାନି ସର୍ଵେଷାଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ସୂତଜ
ଏହି ସର୍ପଯଜ୍ଞରେ ଯେଉଁ ସର୍ପମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ପଡ଼ିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କର ନାମ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ସୂତପୁତ୍ର।
ସହସ୍ରାଣି ବହୂନ୍ଯସ୍ମିନ୍ପ୍ରଯୁତାନ୍ଯର୍ବୁଦାନି ଚ। ନ ଶକ୍ଯଂ ପରିସଂଖ୍ଯାତୁଂ ବହୁତ୍ଵାଦ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଏଠାରେ ହଜାର ହଜାର, ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ, କୋଟି କୋଟି ସର୍ପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗଣନା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବହୁତ ଥିବାରୁ।
ଯଥାସ୍ମୃତି ତୁ ନାମାନି ପନ୍ନଗାନାଂ ନିବୋଧ ମେ। ଉଚ୍ଯମାନାନି ମୁଖ୍ଯାନାଂ ହୁତାନାଂ ଜାତଵେଦସି
ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ, ମୁଁ ଯେଉଁ ପ୍ରମୁଖ ସର୍ପମାନଙ୍କର ନାମ ମନେ ରଖିଛି, ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପିତ ହେଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ତୋତେ କହୁଛି।
ଵାସୁକେଃ କୁଲଜାତାଂସ୍ତୁ ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନ ନିବୋଧ ମେ। ନୀଲରକ୍ତାନ୍ସିତାନ୍ଘୋରାନ୍ମହାକାଯାନ୍ଵିଷୋଲ୍ବଣାନ୍
ବାସୁକିଙ୍କ ବଂଶର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ସର୍ପମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରଥମେ ଶୁଣ। ସେମାନେ କେହି କଳା, କେହି ଲାଲ, କେହି ସଧା, ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଓ ବିଷରେ ପ୍ରଚୁର।
ଅଵଶାନ୍ମାତୃଵାଗ୍ଦଣ୍ଡପୀଡିତାନ୍କୃପଣାନ୍ହୂତାନ୍। କୋଟିଶୋ ମାନସଃ ପୂର୍ଣଃ ଶଲଃ ପାଲୋ ହଲୀମକଃ
ମାଆଙ୍କ କଥା ଓ ଦଣ୍ଡର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅସହାୟ ଓ ଦୟନୀୟ ହୋଇ, ଶଳ, ପାଳ, ହଳୀମକ, ପିଚ୍ଛଳ, ମାନସା ଓ ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସର୍ପମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପିତ ହେଲେ।
ପିଚ୍ଛଲଃ କୌଣପଶ୍ଚକ୍ରଃ କାଲଵେଗଃ ପ୍ରକାଲନଃ। ହିରଣ୍ଯବାହୁଃ ଶରଣଃ କକ୍ଷକଃ କାଲଦନ୍ତକଃ
ପିଚ୍ଛଳ, କୌଣପ, ଚକ୍ର, କାଳବେଗ, ପ୍ରକାଳନ, ହିରଣ୍ୟବାହୁ, ଶରଣ, କକ୍ଷକ ଓ କାଳଦନ୍ତକ।
ଏତେ ଵାସୁକିଜା ନାଗାଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ହଵ୍ଯଵାହନେ। ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ଵିପ୍ର ତଥା ଵୈ କୁଲସଂଭଵାଃ। ପ୍ରଦୀପ୍ତାଗ୍ନୌ ହୁତାଃସର୍ଵେ ଘୋରରୂପା ମହାବଲାଃ
ଏହି ବାସୁକି ବଂଶର ସର୍ପମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହା ସହିତ ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଂଶଜ ସର୍ପମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପିତ ହେଲେ।
ତକ୍ଷକସ୍ଯ କୁଲେ ଜାତାନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିବୋଧ ତାନ୍। ପୁଚ୍ଛାଣ୍ଡକୋ ମଣ୍ଡଲକଃ ପିଣ୍ଡସେକ୍ତା ରଭେଣକଃ
ଏବେ ମୁଁ ତକ୍ଷକ ବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ ସର୍ପମାନଙ୍କ ନାମ କହିବି, ଶୁଣ: ପୁଛ୍ଛଣ୍ଡକ, ମଣ୍ଡଳକ, ପିଣ୍ଡସେକ୍ତା ଓ ରଭେଣକ।
ଉଚ୍ଛିଖଃ ଶରଭୋ ଭଙ୍ଗୋ ବିଲ୍ଵତେଜା ଵିରୋହଣଃ। ଶିଲୀ ଶଲକରୋ ମୂକଃ ସୁକୁମାରଃ ପ୍ରଵେପନଃ
ଉଚ୍ଛିଖ, ଶରଭ, ଭଙ୍ଗ, ବିଲ୍ବତେଜା, ବିରୋହଣ, ଶିଳି, ଶଳକର, ମୂକ, ସୁକୁମାର ଓ ପ୍ରଭେପନ।
ମୁଦ୍ଗରଃ ଶିଶୁରୋମା ଚ ସୁରୋମା ଚ ମହାହନୁଃ। ଏତେ ତକ୍ଷକଜା ନାଗାଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ହଵ୍ଯଵାହନମ୍
ମୁଦ୍ଗର, ଶିଶୁରୋମା, ସୁରୋମା ଓ ମହାହନୁ—ଏହି ତକ୍ଷକ ବଂଶର ସର୍ପମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପାରାଵତଃ ପାରିଯାତ୍ରଃ ପାଣ୍ଡରୋ ହରିଣଃ କୃଶଃ। ଵିହଙ୍ଗଃ ଶରଭୋ ମୋଦଃ ପ୍ରମୋଦଃ ସଂହତାପନଃ
ପାରାବତ, ପାରିୟାତ୍ର, ପାଣ୍ଡର, ହରିଣ, କୃଶ, ବିହଙ୍ଗ, ଶରଭ, ମୋଦ, ପ୍ରମୋଦ ଓ ସଂହତାପନ।
ଐରାଵତକୁଲାଦେତେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ହଵ୍ଯଵାହନମ୍। କୌରଵ୍ଯକୁଲଜାନ୍ନାଗାଞ୍ଶୃଣୁ ମେ ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଏହିମାନେ ଏଇରାବତ ବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୌରବ୍ୟ ବଂଶର ଜନ୍ମ ସର୍ପମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ଏରକଃ କୁଣ୍ଡଲୋ ଵେଣୀ ଵେଣୀସ୍କନ୍ଧଃ କୁମାରକଃ। ବାହୁକଃ ଶୃଙ୍ଗବେରଶ୍ଚ ଧୂର୍ତକଃ ପ୍ରାତରାତକୌ
ଏରକ, କୁଣ୍ଡଳ, ବେଣୀ, ବେଣୀସ୍କନ୍ଧ, କୁମାରକ, ବାହୁକ, ଶୃଙ୍ଗବେର, ଧୂର୍ତ୍ତକ ଓ ପ୍ରାତରାତକ।
କୌରଵ୍ଯକୁଲଜାସ୍ତ୍ଵେତେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ହଵ୍ଯଵାହନମ୍। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରକୁଲେ ଜାତାଞ୍ଶୃଣୁ ନାଗାନ୍ଯଥାତଥମ୍
ଏହି କୌରବ୍ୟ ବଂଶର ସର୍ପମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏବେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ ସର୍ପମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଶୁଣ।
କୀର୍ତ୍ଯମାନାନ୍ମଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵାତଵେଗାନ୍ଵିଷୋଲ୍ବଣାନ୍। ଶଙ୍କୁକର୍ଣଃ ପିଠରକଃ କୁଠାରମୁଖସେଚକୌ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବାୟୁବେଗ ଦ୍ରୁତ ଓ ବିଷରେ ପ୍ରଚୁର, ସେମାନେ ହେଲେ: ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ, ପିଠରକ ଓ କୁଠାରମୁଖସେଚକ।
ପୂର୍ଣାଙ୍ଗଦଃ ପୂର୍ଣମୁଖଃ ପ୍ରହାସଃ ଶକୁନିର୍ଦରିଃ। ଅମାହଠଃ କାମଠକଃ ସୁଷେଣୋ ମାନସୋଽଵ୍ଯଯଃ
ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗଦ, ପୂର୍ଣ୍ଣମୁଖ, ପ୍ରହାସ, ଶକୁନି, ଦରି, ଅମାହଠ, କାମଠକ, ସୁଷେଣ, ମାନସ ଓ ଅବ୍ୟୟ।
ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଃ କୋମଲକଃ ଶ୍ଵସନୋ ମୌନଵେପଗଃ।' ଭୈରଵୋ ମୁଣ୍ଡଵେଦାଙ୍ଗଃ ପିଶଙ୍ଗଶ୍ଚୋଦପାରକଃ। ଋଷଭୋ ଵେଗଵାନ୍ନାଗଃ ପିଣ୍ଡାରକମହାହନୂ
ଅଷ୍ଟାବକ୍ର, କୋମଳକ, ଶ୍ୱସନ, ମୌନଭେପଗ, ଭୈରବ, ମୁଣ୍ଡବେଦାଙ୍ଗ, ପିଶଙ୍ଗ, ଉଦପାରକ, ଋଷଭ, ବେଗବାନ୍, ପିଣ୍ଡାରକ ଓ ମହାହନୁ।
ରକ୍ତାଙ୍ଗଃ ସର୍ଵସାରଙ୍ଗଃ ସମୃଦ୍ଧପଟଵାସକୌ। ଵରାହକୋ ଵୀରଣକଃ ସୁଚିତ୍ରଶ୍ଚିତ୍ରଵେଗିକଃ
ରକ୍ତାଙ୍ଗ, ସର୍ବସାରଙ୍ଗ, ସମୃଦ୍ଧପଟବାସ, ବରାହକ, ବୀରଣକ, ସୁଚିତ୍ର ଓ ଚିତ୍ରବେଗିକ।
ପରାଶରସ୍ତରୁଣକୋ ମଣିଃ ସ୍କନ୍ଧସ୍ତଥାଽଽରୁଣିଃ। ଇତି ନାଗା ମଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍କୀର୍ତିତାଃ କୀର୍ତିଵର୍ଧନାଃ
ପରାଶର, ତରୁଣକ, ମଣି, ସ୍କନ୍ଧ ଓ ଅରୁଣି—ଏହିପରି ମୁଁ କୀର୍ତ୍ତିବଢ଼ାଇଥିବା ସର୍ପମାନଙ୍କ ନାମ କହିଲି, ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନ ବହୁତ୍ଵାତ୍ତୁ ନ ସର୍ଵେ ପରିକୀର୍ତିତାଃ। ଏତେଷାଂ ପ୍ରସଵୋ ଯଶ୍ଚ ପ୍ରସଵସ୍ଯ ଚ ସନ୍ତତିଃ
ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବହୁତ ଥିବାରୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାମ ଏଠାରେ କହାଯାଇନାହିଁ; ଏହିମାନେ ମୁଖ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଓ ପରମ୍ପରା ସହିତ।
ନ ଶକ୍ଯଂ ପରିସଂଖ୍ଯାତୁଂ ଯେ ଦୀପ୍ତଂ ପାଵକଂ ଗତାଃ। `ଦ୍ଵିଶୀର୍ଷାଃ ପଞ୍ଚଶୀର୍ଷାଶ୍ଚ ସପ୍ତଶୀର୍ଷାସ୍ତଥାଽପରେ। ଦଶଶୀର୍ଷାଃ ଶତଶୀର୍ଷାସ୍ତଥାନ୍ଯେ ବହୁଶୀର୍ଷକାଃ
ଏହି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ କେତେ ଥିଲେ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ। କେହି ଦୁଇଟି ମୁଣ୍ଡ ଥିଲେ, କେହି ପାଞ୍ଚଟି, କେହି ସାତଟି, କେହି ଦଶଟି, କେହି ଶତମୁଣ୍ଡି, ଆଉ ଅନେକ ଅସଂଖ୍ୟ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ମାନେ ଥିଲେ।
କାଲାନଲଵିଷା ଘୋରା ହୁତାଃ ଶତସହସ୍ରଶଃ। ମହାକାଯା ମହାଵେଗାଃ ଶୈଲଶୃଙ୍ଗସମୁଚ୍ଛ୍ରଯାଃ
କେତେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀ, ଯେଉଁମାନେ କଳାଗ୍ନି ଓ ବିଷ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ, ଶତ-ଶହ ହଜାରେ ଅହୁତି ହେଲେ। ସେମାନେ ବଡ଼ ଦେହ, ବେଗବାନ୍, ଏବଂ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଭଳି ଉଚ୍ଚ ଥିଲେ।
ଯୋଜନାଯାମଵିସ୍ତାରା ଦ୍ଵିଯୋଜନସମାଯତାଃ। କାମରୂପାଃ କାମବଲା ଦୀପ୍ତାନଲଵିଷୋଲ୍ବଣାଃ
ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ଏକ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ଦୁଇ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଥିଲା। ଇଚ୍ଛା କରି ଯେକୌଣସି ଆକାର ନେଇପାରୁଥିଲେ, ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଶକ୍ତି ଥିଲା, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଓ ବିଷରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଥିଲେ।
ଦଗ୍ଧାସ୍ତତ୍ର ମହାସତ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡନିପାଡିତାଃ
ସେମାନେ ସେଠାରେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ ଦହିଗଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦଣ୍ଡରେ ପଡ଼ି ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଇଦମତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ଚାନ୍ଯଦାସ୍ତୀକସ୍ଯାନୁଶୁଶ୍ରୁମ। ତଥା ଵରୈଶ୍ଛନ୍ଦ୍ଯମାନେ ରାଜ୍ଞା ପାରିକ୍ଷିତେନ ହି
ଆମେ ଆଉ ଏକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଆସ୍ତୀକଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛୁ। ଯେତେବେଳେ ରାଜା ପାରୀକ୍ଷିତ ଇଚ୍ଛାମତେ ଦାନ ଦେଉଥିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରହସ୍ତାଚ୍ଚ୍ଯୁତୋ ନାଗଃ ଖ ଏଵ ଯଦତିଷ୍ଠତ। ତତଶ୍ଚିନ୍ତାପରୋ ରାଜା ବଭୂଵ ଜନମେଜଯଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତରୁ ଫସଲା ସେ ନାଗ ଆକାଶରେ ଝୁଲି ରହିଲା। ତାପରେ ରାଜା ଜନମେଜୟ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।