ପୁରନ୍ଦରସ୍ତୁ ତଂ ଯଜ୍ଞଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋରୁଭଯମାଵିଶତ୍। ହିତ୍ଵା ତୁ ତକ୍ଷକଂ ତ୍ରସ୍ତଃ ସ୍ଵମେଵ ଭଵନଂ ଯଯୌ
ପୁରନ୍ଦର ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଦେଖି, ଟକ୍ଷକ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଭୟଭୀତ ଟକ୍ଷକଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରେ ଗତେ ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତକ୍ଷକୋ ଭଯମୋହିତଃ। ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତ୍ଯା ପାଵକାର୍ଚିସ୍ସମୀପମଵଶୋ ଗତଃ। `ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଋତ୍ଵିଜସ୍ତତ୍ର ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରୁଵନ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାଜା, ଟକ୍ଷକ ଭୟ ଓ ମୂର୍ଛାରେ ଅସହାୟ ହୋଇ, ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପାଖକୁ ଟଣାଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପୁରୋହିତମାନେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅଯମାଯାତି ତୂର୍ଣଂ ସ ତକ୍ଷକସ୍ତେ ଵଶଂ ନୃପ। ଶ୍ରୂଯତେଽସ୍ଯ ମହାନ୍ନାଦୋ ନଦତୋ ଭୈରଵଂ ରଵମ୍
ରାଜା, ଏହି ଟକ୍ଷକ ତୁମ ଅଧୀନକୁ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଆସୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଯାଉଛି।
ନୂନଂ ମୁକ୍ତୋ ଵଜ୍ରଭୃତା ସ ନାଗୋ ଭ୍ରଷ୍ଟୋ ନାକାନ୍ମନ୍ତ୍ରଵିତ୍ରସ୍ତକାଯଃ। ଘୂର୍ଣନ୍ନାକାଶେ ନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞୋଽଭ୍ଯୁପୈତି ତୀଵ୍ରାନ୍ନିଶ୍ଵାସାନ୍ନିଶ୍ଵସନ୍ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରଃ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଏହି ନାଗକୁ ବଜ୍ରଧାରୀ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେ ଦେବଲୋକରୁ ଖସିପଡ଼ିଛନ୍ତି, ମନ୍ତ୍ରର ଭୟରେ ଭୂଲିଗଲେ। ଆକାଶରେ ଘୂରିଘୂରି, ସଂଜ୍ଞା ହରାଇ, ଏହି ନାଗରାଜ ଭୟରେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ ଆସୁଛନ୍ତି।
ଵର୍ତତେ ତଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର କର୍ମୈତଦ୍ଵିଧିଵତ୍ପ୍ରଭୋ। ଅସ୍ମୈ ତୁ ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯାଯ ଵରଂ ତ୍ଵଂ ଦାତୁମର୍ହସି
ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମର ଯଜ୍ଞ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଚାଲିଛି; ଏବେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତୁମେ ଏକ ବର ଦେବା ଉଚିତ।
ବାଲାଭିରୂପସ୍ଯ ତଵାପ୍ରମେଯ ଵରଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ଯଥାନୁରୂପମ୍। ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଯତ୍ତେଽଭିମତଂ ହୃଦି ସ୍ଥିତଂ ତତ୍ତେ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମ୍ଯପି ଚେଦଦେଯମ୍
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଯୁବକ ଓ ଅପରିମାପ୍ୟ ରୂପର ଅଧିକାରୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯଥୋଚିତ ବର ଦେବି; ତୁମ ହୃଦୟରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ତାହା ଚାହିଁବା; ଯଦି ସମ୍ଭବ ହେବ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଦେଇଦେବି।
ପତିଷ୍ଯମାଣେ ନାଗେନ୍ଦ୍ରେ ତକ୍ଷକେ ଜାତଵେଦସି। ଇଦମନ୍ତରମିତ୍ଯେଵଂ ତଦାସ୍ତୀକୋଽଭ୍ଯଚୋଦଯତ୍
ଯେତେବେଳେ ଟକ୍ଷକ ନାଗରାଜ ଅଗ୍ନିକୁ ପଡ଼ିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଆସ୍ତୀକ ଏହି କଥା କହି ମଧ୍ୟସ୍ଥତା କଲେ।
ଵରଂ ଦଦାସି ଚେନ୍ମହ୍ଯଂ ଵୃଣୋମି ଜନମେଜଯ। ସତ୍ରଂ ତେ ଵିରମତ୍ଵେତନ୍ନ ପତେଯୁରିହୋରଗାଃ
ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ବର ଦେଉଛନ୍ତି, ରାଜା ଜନମେଜୟ, ମୁଁ ଏହି ବର ଚାହେଁ: ଆପଣଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ଥମ୍ବିଯାଉ, ଏଠାରେ ଆଉ କୌଣସି ନାଗ ପଡ଼ିନପାରନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ତେନ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପାରିକ୍ଷିତସ୍ତୁ ସଃ। ନାତିହୃଷ୍ଟମନାଶ୍ଚେଦମାସ୍ତୀକଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପାରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁଅ ମନରେ ଖୁସି ନହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଆସ୍ତୀକଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସୁଵର୍ଣଂ ରଜତଂ ଗାଶ୍ଚ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯନ୍ମନ୍ଯସେ ଵିଭୋ। ତତ୍ତେ ଦଦ୍ଯାଂ ଵରଂ ଵିପ୍ର ନ ନିଵର୍ତେତ୍କ୍ରତୁର୍ମମ
ସୁନା, ଚାଁଦି, ଗାଈ ଓ ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ସେସବୁ ମୁଁ ବର ଭାବେ ଦେଇପାରିବି, ବ୍ରାହ୍ମଣ; କିନ୍ତୁ ମୋ ଯଜ୍ଞ ଥମ୍ବିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସୁଵର୍ଣଂ ରଜତଂ ଗାଶ୍ଚ ନ ତ୍ଵାଂ ରାଜନ୍ଵୃଣୋମ୍ଯହମ୍। ସତ୍ରଂ ତେ ଵିରମତ୍ଵେତତ୍ସ୍ଵସ୍ତି ମାତୃକୁଲସ୍ଯ ନଃ
ସୁନା, ଚାଁଦି, ଗାଈ—ମୁଁ ଏସବୁ ତୁମଠାରୁ ଚାହେଁନି, ରାଜା; ତୁମର ଯଜ୍ଞ ଥମ୍ବିଯାଉ—ମୋ ମାଆଙ୍କର କୁଳ ପାଇଁ ଭଲ ହେଉ।
ଆସ୍ତୀକେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାଜା ପାରିକ୍ଷିତସ୍ତଦା। ପୁନଃପୁନରୁଵାଚେଦମାସ୍ତୀକଂ ଵଦତାଂ ଵରଃ
ଆସ୍ତୀକ ଏପରି କହିବା ପରେ, ପାରୀକ୍ଷିତ ରାଜା ପୁନିପୁନି ଆସ୍ତୀକଙ୍କୁ, ସବୁଠୁ ଭଲ କଥା କହୁଥିବାକୁ, ଏହିପରି କହିଲେ।
ଅନ୍ଯଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵରଂ ଦ୍ଵିଜ୍ଵରୋତ୍ତମ। ଅଯାଚତ ନ ଚାପ୍ଯନ୍ଯଂ ଵରଂ ସ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ
ଅନ୍ୟ କିଛି ବର ଚାହ, ଭଲ ହେଉ, ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ; କିନ୍ତୁ ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅ ଆସ୍ତୀକ ଆଉ କୌଣସି ବର ଚାହିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଵେଦଵିଦସ୍ତାତ ସଦସ୍ଯାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତମ୍। ରାଜାନମୂଚୁଃ ସହିତା ଲଭତାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵରମ୍
ତାପରେ, ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ବର ପାଉନ୍ତୁ।'
ଯେ ସର୍ପାଃ ସର୍ପସତ୍ରେଽସ୍ମିନ୍ପତିତା ହଵ୍ଯଵାହନେ। ତେଷାଂ ନାମାନି ସର୍ଵେଷାଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ସୂତଜ
ଏହି ସର୍ପଯଜ୍ଞରେ ଯେଉଁ ସର୍ପମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ପଡ଼ିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କର ନାମ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ସୂତପୁତ୍ର।
ସହସ୍ରାଣି ବହୂନ୍ଯସ୍ମିନ୍ପ୍ରଯୁତାନ୍ଯର୍ବୁଦାନି ଚ। ନ ଶକ୍ଯଂ ପରିସଂଖ୍ଯାତୁଂ ବହୁତ୍ଵାଦ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଏଠାରେ ହଜାର ହଜାର, ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ, କୋଟି କୋଟି ସର୍ପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗଣନା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବହୁତ ଥିବାରୁ।
ଯଥାସ୍ମୃତି ତୁ ନାମାନି ପନ୍ନଗାନାଂ ନିବୋଧ ମେ। ଉଚ୍ଯମାନାନି ମୁଖ୍ଯାନାଂ ହୁତାନାଂ ଜାତଵେଦସି
ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ, ମୁଁ ଯେଉଁ ପ୍ରମୁଖ ସର୍ପମାନଙ୍କର ନାମ ମନେ ରଖିଛି, ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପିତ ହେଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ତୋତେ କହୁଛି।
ଵାସୁକେଃ କୁଲଜାତାଂସ୍ତୁ ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନ ନିବୋଧ ମେ। ନୀଲରକ୍ତାନ୍ସିତାନ୍ଘୋରାନ୍ମହାକାଯାନ୍ଵିଷୋଲ୍ବଣାନ୍
ବାସୁକିଙ୍କ ବଂଶର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ସର୍ପମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରଥମେ ଶୁଣ। ସେମାନେ କେହି କଳା, କେହି ଲାଲ, କେହି ସଧା, ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଓ ବିଷରେ ପ୍ରଚୁର।
ଅଵଶାନ୍ମାତୃଵାଗ୍ଦଣ୍ଡପୀଡିତାନ୍କୃପଣାନ୍ହୂତାନ୍। କୋଟିଶୋ ମାନସଃ ପୂର୍ଣଃ ଶଲଃ ପାଲୋ ହଲୀମକଃ
ମାଆଙ୍କ କଥା ଓ ଦଣ୍ଡର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅସହାୟ ଓ ଦୟନୀୟ ହୋଇ, ଶଳ, ପାଳ, ହଳୀମକ, ପିଚ୍ଛଳ, ମାନସା ଓ ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସର୍ପମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପିତ ହେଲେ।
ପିଚ୍ଛଲଃ କୌଣପଶ୍ଚକ୍ରଃ କାଲଵେଗଃ ପ୍ରକାଲନଃ। ହିରଣ୍ଯବାହୁଃ ଶରଣଃ କକ୍ଷକଃ କାଲଦନ୍ତକଃ
ପିଚ୍ଛଳ, କୌଣପ, ଚକ୍ର, କାଳବେଗ, ପ୍ରକାଳନ, ହିରଣ୍ୟବାହୁ, ଶରଣ, କକ୍ଷକ ଓ କାଳଦନ୍ତକ।
ଏତେ ଵାସୁକିଜା ନାଗାଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ହଵ୍ଯଵାହନେ। ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ଵିପ୍ର ତଥା ଵୈ କୁଲସଂଭଵାଃ। ପ୍ରଦୀପ୍ତାଗ୍ନୌ ହୁତାଃସର୍ଵେ ଘୋରରୂପା ମହାବଲାଃ
ଏହି ବାସୁକି ବଂଶର ସର୍ପମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହା ସହିତ ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଂଶଜ ସର୍ପମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପିତ ହେଲେ।
ତକ୍ଷକସ୍ଯ କୁଲେ ଜାତାନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିବୋଧ ତାନ୍। ପୁଚ୍ଛାଣ୍ଡକୋ ମଣ୍ଡଲକଃ ପିଣ୍ଡସେକ୍ତା ରଭେଣକଃ
ଏବେ ମୁଁ ତକ୍ଷକ ବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ ସର୍ପମାନଙ୍କ ନାମ କହିବି, ଶୁଣ: ପୁଛ୍ଛଣ୍ଡକ, ମଣ୍ଡଳକ, ପିଣ୍ଡସେକ୍ତା ଓ ରଭେଣକ।
ଉଚ୍ଛିଖଃ ଶରଭୋ ଭଙ୍ଗୋ ବିଲ୍ଵତେଜା ଵିରୋହଣଃ। ଶିଲୀ ଶଲକରୋ ମୂକଃ ସୁକୁମାରଃ ପ୍ରଵେପନଃ
ଉଚ୍ଛିଖ, ଶରଭ, ଭଙ୍ଗ, ବିଲ୍ବତେଜା, ବିରୋହଣ, ଶିଳି, ଶଳକର, ମୂକ, ସୁକୁମାର ଓ ପ୍ରଭେପନ।
ମୁଦ୍ଗରଃ ଶିଶୁରୋମା ଚ ସୁରୋମା ଚ ମହାହନୁଃ। ଏତେ ତକ୍ଷକଜା ନାଗାଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ହଵ୍ଯଵାହନମ୍
ମୁଦ୍ଗର, ଶିଶୁରୋମା, ସୁରୋମା ଓ ମହାହନୁ—ଏହି ତକ୍ଷକ ବଂଶର ସର୍ପମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପାରାଵତଃ ପାରିଯାତ୍ରଃ ପାଣ୍ଡରୋ ହରିଣଃ କୃଶଃ। ଵିହଙ୍ଗଃ ଶରଭୋ ମୋଦଃ ପ୍ରମୋଦଃ ସଂହତାପନଃ
ପାରାବତ, ପାରିୟାତ୍ର, ପାଣ୍ଡର, ହରିଣ, କୃଶ, ବିହଙ୍ଗ, ଶରଭ, ମୋଦ, ପ୍ରମୋଦ ଓ ସଂହତାପନ।
ଐରାଵତକୁଲାଦେତେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ହଵ୍ଯଵାହନମ୍। କୌରଵ୍ଯକୁଲଜାନ୍ନାଗାଞ୍ଶୃଣୁ ମେ ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଏହିମାନେ ଏଇରାବତ ବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୌରବ୍ୟ ବଂଶର ଜନ୍ମ ସର୍ପମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ଏରକଃ କୁଣ୍ଡଲୋ ଵେଣୀ ଵେଣୀସ୍କନ୍ଧଃ କୁମାରକଃ। ବାହୁକଃ ଶୃଙ୍ଗବେରଶ୍ଚ ଧୂର୍ତକଃ ପ୍ରାତରାତକୌ
ଏରକ, କୁଣ୍ଡଳ, ବେଣୀ, ବେଣୀସ୍କନ୍ଧ, କୁମାରକ, ବାହୁକ, ଶୃଙ୍ଗବେର, ଧୂର୍ତ୍ତକ ଓ ପ୍ରାତରାତକ।
କୌରଵ୍ଯକୁଲଜାସ୍ତ୍ଵେତେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ହଵ୍ଯଵାହନମ୍। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରକୁଲେ ଜାତାଞ୍ଶୃଣୁ ନାଗାନ୍ଯଥାତଥମ୍
ଏହି କୌରବ୍ୟ ବଂଶର ସର୍ପମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏବେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ ସର୍ପମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଶୁଣ।
କୀର୍ତ୍ଯମାନାନ୍ମଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵାତଵେଗାନ୍ଵିଷୋଲ୍ବଣାନ୍। ଶଙ୍କୁକର୍ଣଃ ପିଠରକଃ କୁଠାରମୁଖସେଚକୌ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବାୟୁବେଗ ଦ୍ରୁତ ଓ ବିଷରେ ପ୍ରଚୁର, ସେମାନେ ହେଲେ: ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ, ପିଠରକ ଓ କୁଠାରମୁଖସେଚକ।
ପୂର୍ଣାଙ୍ଗଦଃ ପୂର୍ଣମୁଖଃ ପ୍ରହାସଃ ଶକୁନିର୍ଦରିଃ। ଅମାହଠଃ କାମଠକଃ ସୁଷେଣୋ ମାନସୋଽଵ୍ଯଯଃ
ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗଦ, ପୂର୍ଣ୍ଣମୁଖ, ପ୍ରହାସ, ଶକୁନି, ଦରି, ଅମାହଠ, କାମଠକ, ସୁଷେଣ, ମାନସ ଓ ଅବ୍ୟୟ।