[ପ୍ରାକାରେଣ ପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ସୌଵର୍ଣେନ ସମନ୍ତତଃ। ସର୍ଵରତ୍ନଦ୍ଯୁତିମତା ସର୍ଵୋଦ୍ଯାନଵତା ତଥା
ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସୁନାର ଦେଉଳି ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମଣିର ଆଭାରେ ଚମକୁଥିବା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉଦ୍ୟାନରେ ଶୋଭିତ ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶୈଲାଦଭ୍ଯୁଚ୍ଛ୍ରଯଵତା ଚଯାଟ୍ଟାଲକଶୋଭିନା। ଦ୍ଵାରତୋରଣନିର୍ଵ୍ଯୂହଧ୍ଵଜସଂଵାହଶୋଭିନା
ପାହାଡ଼ ପରି ଉଚ୍ଚ ଗୃହମାନେ, ଚୂଡ଼ାମଣି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏବଂ ଦ୍ୱାର, ତୋରଣ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ଗଠନ ଓ ପତାକା ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।
ଵିଲାସିନୀଭିରତ୍ଯର୍ଥଂ ନୃତ୍ଯନ୍ତୀଭିଃ ସମନ୍ତତଃ। ଵାଯୁନା ଧୂଯମାନାଭିଃ ପତାକାଭିରଲଂକୃତମ୍
ଚାରିପାଖରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ରମଣୀମାନେ ଏହାକୁ ବହୁତ ଶୋଭା ଦେଇଥିଲେ, ପବନରେ ଫଡ଼ିଉଥିବା ପତାକା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା।
ଧନୁଷ୍କୋଟିମଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ଵକ୍ରଭାଵେନ ବାହୁନା। ପଶ୍ଯମାନଃ ସଖେଦେନ ଦ୍ରଵିଣାଧିପତେଃ ପୁରମ୍ ।।]
ତାଙ୍କର ଭୂଜା ଦ୍ୱାରା ଧନୁଷର ଶିରା ଧରି, ସେ ଆତୁର ଚିତ୍ତରେ ଧନ-ଧାନ୍ୟର ମାଲିକଙ୍କର ସହରକୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ମୋଦଯନସର୍ଵଭୂତାନି ଗନ୍ଧମାଦନସଂଭଵଃ। ସର୍ଵଗନ୍ଧଵହସ୍ତତ୍ର ମାରୁତଃ ସୁସୁଖୋ ଵଵୌ
ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରୁ ଆସିଥିବା ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧ ବହିନେଇଥିବା ପବନ ଏଠାରେ ବହୁତ ସୁଖଦ ଭାବରେ ବହୁଥିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା।
ଚିତ୍ରା ଵିଵିଧଵର୍ଣାଭାଶ୍ଚିତ୍ରମଞ୍ଜରିଧାରିଣଃ। ଅଚିନ୍ତ୍ଯା ଵିଵିଧାସ୍ତତ୍ର ଦ୍ରୁମାଃ ପରମଶୋଭିନଃ
ଏଠାରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ ଗଛ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଓ ଅପୂର୍ବ ମଞ୍ଜରୀରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ।
ରତ୍ନଜାଲପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ଚିତ୍ରମାଲ୍ଯଵିଭୂଷିତମ୍। ରାକ୍ଷସାଧିପତେଃ ସ୍ଥାନଂ ଦଦୃଶେ ଭରତର୍ଷଭଃ
ଭାରତବଂଶୀ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ରାକ୍ଷସନାୟକଙ୍କର ନିବାସକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ମଣିର ଜାଳି ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଚମତ୍କାର ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।
ଗଦାଖଙ୍ଗଧନୁଷ୍ପାଣିଃ ସମଭିତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତଃ। ଭୀମସେନୋ ମହାବାହୁସ୍ତସ୍ଥୌ ଗିରିଵାଚଲଃ
ବିମସେନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜା ଧାରୀ, ଗଦା, ତଳୱାର ଓ ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି, ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିନଥିବା ଭଳି ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତତଃ ଶଙ୍ଖମୁପାଧ୍ମାଯ ଦ୍ଵିଷତାଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ଜ୍ଯାଘୋଷଂ ତଲଶବ୍ଦଂ ଚ କୃତ୍ଵା ଭୂତାନ୍ଯମୋହଯତ୍
ତାପରେ, ସେ ନିଜ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ, ଯାହା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଲୋମ କଞ୍ଚାଇଦେଲା, ଧନୁଷର ତାଣି ଓ ହାତ ତାଳିର ଶବ୍ଦ କରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟରୋମାଣସ୍ତଂ ଶବ୍ଦମଭିଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ। ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ତାପରେ, ଉତ୍ସାହରେ ଲୋମ ଉଠିଯାଇଥିବା ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେଇ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ଗଦାପରିଘନିସ୍ତ୍ରିଂଶଶୂଲଶକ୍ତିପରଶ୍ଵଥାଃ। ପ୍ରଗୃହୀତା ଵ୍ଯରୋଚନ୍ତ ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସବାହୁଭିଃ
ଗଦା, ଲୋହାର ଦଣ୍ଡ, ତଳୱାର, ଶୂଳ ଓ କୁଟାର ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଭୁଜା ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ଚମକୁଥିଲା।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ତେଷାଂ ତସ୍ଯ ଚ ଭାରତ
ତାପରେ, ହେ ଭାରତ, ସେମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତୈଃ ପ୍ରଯୁକ୍ତାନ୍ମହାମାଯୈଃ ଶୂଲଶକ୍ତିପରଶ୍ଵଥାନ୍। ଭଲ୍ଲୈର୍ଭୀମଃ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ଭୀମଵେଗତରୈସ୍ତତଃ
ସେମାନେ ଯେଉଁ ମହାମାୟା ଶସ୍ତ୍ର, ଶୂଳ, ଶକ୍ତି ଓ କୁଟାର ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ଭୀମ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବାୟୁ ଠାରୁ ତେଜ ତୀର ଦ୍ୱାରା କଟିଦେଲେ।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗତାନାଂ ଚ ଭୂମିଷ୍ଠାନାଂ ଚ ଗର୍ଜତାମ୍। ଶରୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ଗାତ୍ରାଣଇ ରାକ୍ଷସାନାଂ ମହାବଲଃ
ଆକାଶରେ ଓ ଭୂମିରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଦେହକୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ତୀର ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ କରିଦେଲେ।
ଶୋଣିତସ୍ଯ ତତଃ ପେତୁର୍ଘନାନାମିଵ ଭାରତ।' ଗାତ୍ରେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଚ୍ଯୁତା ଧାରା ରାକ୍ଷସାନାଂ ସମନ୍ତତଃ'। ସ ଲୋହିତମହାଵଷ୍ଟିମଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ମହାବଲଃ
ତାପରେ, ହେ ଭାରତ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଦେହରୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରକ୍ତ ଧାରା ବର୍ଷା ପରି ପଡ଼ିଲା; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ତର ବଡ଼ ବର୍ଷାରେ ଭିଜାଇଦେଲେ।
ଗଦାପରିଘପାଣୀନାଂ ରକ୍ଷସାଂ କାଯସଂଭଵା। କାଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଚ୍ଯୁତା ଧାରା ରାକ୍ଷସାନାଂ ସମନ୍ତତଃ
ଗଦା ଓ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଦେହରୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରକ୍ତ ଧାରା ବହିଯାଉଥିଲା।
ଭୀମବାହୁବଲୋତ୍ସୃଷ୍ଟୈରାଯୁଧୈର୍ଯକ୍ଷରକ୍ଷସାମ୍। ଵିନିକୃତ୍ତାନି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଶରୀରାଣି ଶିରାଂସି ଚ
ଭୀମଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜା ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ରରେ ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଦେହ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଛିଣ୍ଡା ହୋଇ ଛିଟିଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯମାନଂ ରକ୍ଷୋଭିଃ ପାଣ୍ଡଵଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍। ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵଭୂତାନି ସୂର୍ଯମଭ୍ରଗଣୈରିଵ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖିଲେ, ଯଦିଓ ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ ପାଣ୍ଡବ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଘମାଳା ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସ ରଶ୍ମିଭିରିଵାଦିତ୍ଯଃ ଶରୈରରିନିପାତିଭିଃ। ସର୍ଵାନାର୍ଚ୍ଛନ୍ମହାବାହୁର୍ବଲଵାନ୍ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ
ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ତୀର ବର୍ଷା କରି, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଶ୍ମି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଗୁଥିଲେ; ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସତ୍ୟବାନ୍ ବୀର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅଭିତର୍ଜଯମାନାଶ୍ଚ ରୁଵନ୍ତଶ୍ ମହାରଵାନ୍। ସନ୍ନାହଂ ଭୀମସେନସ୍ଯ ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵରାକ୍ଷସାଃ
ସେମାନେ ଭୟ ଦେଉଥିବା ବେଳେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବା ଦେଖିଲେ।
ତେ ହି ଵିକ୍ଷତସର୍ଵାଙ୍ଗା ଭୀମସେନଭଯାର୍ଦିତାଃ। ଭୀମମାର୍ତସ୍ଵରଂ ଚକ୍ରୁର୍ଵିପ୍ରକୀର୍ଣମହାଯୁଧାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆଘାତ ପାଇ ବିକ୍ଷତ ଏବଂ ଭୀମସେନଙ୍କ ଭୟରେ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କଲେ; ସେମାନଙ୍କର ବଡ଼ ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ର ଛିଟିଗଲା।
ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ତେ ଗଦାଶୂଲାନସିଶକ୍ତିପରଶ୍ଵଥାନ୍। ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମାଜଗ୍ମୁସ୍ତ୍ରାସିତା ଦୃଢଧନ୍ଵନା
ସେମାନେ ଗଦା, ଶୂଳ, ତଳୱାର, ଶକ୍ତି ଓ କୁଟାର ଛାଡ଼ି, ଦୃଢ଼ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କ ଭୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ତତ୍ର ଶୂଲଗଦାପାଣିର୍ଵ୍ଯୂଢୋରସ୍କୋ ମହାଭୁଜଃ। ସଖା ଵୈଶ୍ରଵଣସ୍ଯାସୀନ୍ମଣିମାନ୍ନାମ ରାକ୍ଷସଃ
ସେଠାରେ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଥିଲେ, ନାମ ମଣିମାନ୍, ଯିଏ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ସଂଗୀ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଛାତି ଚଉଡ଼ା ଓ ବାହୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ହାତରେ ଶୂଳ ଓ ଗଦା ଧରିଥିଲେ।
ଦର୍ଶଯନ୍ସ ପ୍ରତୀକାରଂ ପୌରୁଷଂ ଚ ମହାବଲଃ। ସ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରାଵୃତ୍ତାନ୍ସ୍ମଯମାନ ଇଵାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ନିଜ ପ୍ରତିରୋଧ ଓ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଦେଖାଇ, ସେମାନେ ପଛୁଆଁ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ହସୁଥିବା ପରି କହିଲେ।
ଏକେନ ବହଵଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ମାନୁଷେଣ ପରାଜିତାଃ। ପ୍ରାପ୍ଯ ଵୈଶ୍ରଵଣାଵାସଂ କିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯଥ ଧନେଶ୍ଵରମ୍
ଏଠି ଏକ ମାନବ ଏତେ ଲୋକଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇଦେଲେ; ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଧନର ଦେବତାଙ୍କୁ କଣ କହିବେ?
ଏଵମାଭାଷ୍ ତାନ୍ସର୍ଵାନଭ୍ଯଵର୍ତତ ରାକ୍ଷସଃ। ଶକ୍ତିଶୂଲଗଦାପାଣିରଭ୍ଯଧାଵତ୍ସ ପାଣ୍ଡଵମ୍
ଏଭଳି କହି, ସେ ରାକ୍ଷସ ଶକ୍ତି, ଶୂଳ ଓ ଗଦା ହାତରେ ଧରି, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟିଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ଵେଗେନ ପ୍ରଭିନ୍ନମିଵ ଵାରଣମ୍। ଵତ୍ସଦନ୍ତୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଭୀମସେନଃ ସମାର୍ଦଯତ୍
ସେ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ଆସୁଥିଲେ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ପରି; ଭୀମସେନ ତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ତିନିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତରେ ଘାତ କଲେ।
ମଣିମାନପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ମହତୀଂ ଗଦାମ୍। ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଭୀମସେନାଯ ପରିଗୃହ୍ଯ ମହାବଲଃ
ମଣିମାନ୍ ରାକ୍ଷସ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ନିଜ ବଡ଼ ଗଦା ଧରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ରୂପାଂ ମହାଘୋରାମାକାଶେ ମହତୀଂ ଗଦାମ୍। ଶରୈର୍ବହୁଭିରାନର୍ଛଦ୍ଭୀମସେନଃ ଶିଲାଶିତୈଃ
ସେ ବଡ଼ ଓ ଭୟଙ୍କର ଗଦା, ଆକାଶରେ ବିଜୁଳି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଭୀମସେନ ଅନେକ ପାଥର ମୁଣ୍ଡିଆ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯହନ୍ଯନ୍ତ ତେ ସର୍ଵେଗଦାମାସାଦ୍ଯ ସାଯକାଃ। ନ ଵେଗଂ ଧାରଯାମାସୁର୍ଗଦାଵେଗସ୍ଯ ଵେଗିତାଃ
ସମସ୍ତ ତୀର ଗଦାକୁ ଆଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାହାର ତୀବ୍ର ବେଗକୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।