ଯଥା ଚେଦଂ କର୍ମ ସମାପ୍ଯତେ ମେ ଯଥା ଚ ଵୈ ତକ୍ଷକ ଏତି ଶୀଘ୍ରମ୍। ତଥା ଭଵନ୍ତଃ ପ୍ରଯତନ୍ତୁ ସର୍ଵେ ପରଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ସ ହି ମେ ଵିଦ୍ଵିଷାଣଃ
ଯେପରି ଏହି କ୍ରିୟା ମୋ ପାଇଁ ସମାପ୍ତ ହେଉଛି, ଏବଂ ଯେପରି ତକ୍ଷକ ଶୀଘ୍ର ଆସେ, ସେପରି ସମସ୍ତେ ତୁମେ ସର୍ବଶକ୍ତି ଦେଇ ଚେଷ୍ଟା କର। କାରଣ ସେ ମୋର ଶତ୍ରୁ।
ଯଥା ଶସ୍ତ୍ରାଣି ନଃ ପ୍ରାହୁର୍ଯଥା ଶଂସତି ପାଵକଃ। ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭଵନେ ରାଜଂସ୍ତକ୍ଷକୋ ଭଯପୀଡିତଃ
ଯେପରି ଆମ ପୁସ୍ତକ ଓ ଅଗ୍ନି ଦେଖାଉଛନ୍ତି, ରାଜା, ତକ୍ଷକ ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗୃହରେ ଅଛି।
ଯଥା ସୂତୋ ଲୋହିତାକ୍ଷୋ ମହାତ୍ମା ପୌରାଣିକୋ ଵେଦିତଵାନ୍ପୁରସ୍ତାତ୍। ସ ରାଜାନଂ ପ୍ରାହ ପୃଷ୍ଟସ୍ତଦାନୀଂ ଯଥାହୁର୍ଵିପ୍ରାସ୍ତଦ୍ଵଦେତନ୍ନୃଦେଵ
ଯେପରି ଲାଲ ଆଖି ଥିବା ମହାତ୍ମା ସୂତ, ଯିଏ ପୁରାତନ କଥା ଜାଣନ୍ତି, ପୂର୍ବରୁ ଏହା ବୁଝିଥିଲେ, ସେ ତାବେ ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରାଯିବାବେଳେ କହିଥିଲେ, 'ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯାହା କହନ୍ତି, ରାଜା, ତାହା ଏଠି କହାଯାଉ।'
ପୁରାଣମାଗମ୍ଯ ତତୋ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହଂ ଦତ୍ତଂ ତସ୍ମୈ ଵରମିନ୍ଦ୍ରେଣ ରାଜନ୍। ଵସେହ ତ୍ଵଂ ମତ୍ସକାଶେ ସୁଗୁପ୍ତୋ ନ ପାଵକସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଦହିଷ୍ଯତୀତି
ପୁରାତନ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ କହୁଛି: ଇନ୍ଦ୍ର ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ବର ଦେଇଥିଲେ, 'ତୁମେ ଏଠି ମୋ ସହିତ ରୁହ, ଭଲ ଭାବେ ରକ୍ଷିତ ହେବ, ଅଗ୍ନି ତୁମକୁ ଜଳାଇପାରିବ ନାହିଁ।'
ତଦା ଜଗାମାହିଦତ୍ତାଭଯଃ ପ୍ରଭୁଃ
ସେତେବେଳେ ସର୍ପମାନେ ଭୟ ଦୂର କରିଦେଲେ, ଏବଂ ସେ ପ୍ରଭୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଭଵିଷ୍ଯତୀତ୍ଯେଵ ଵିଚିନ୍ତଯାନଃ
‘ଏହା ଘଟିବ’ ବୋଲି ଭାବି, ସେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯୋତ୍ତରୀଯେ ନିହିତଃ ସ ନାଗୋ ଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ଶର୍ମ ନୈଵାଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍। ତତୋ ରାଜା ମନ୍ତ୍ରଵିଦୋଽବ୍ରଵୀତ୍ପୁନଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାକ୍ଯଂ ତକ୍ଷକସ୍ଯାନ୍ତମିଚ୍ଛନ୍
ତକ୍ଷକ ଭୟରେ ଉତ୍ତରୀୟରେ ଲୁଚି ରହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ। ତେବେ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତକ୍ଷକଙ୍କ ସମାପ୍ତି ଚାହିଁ, ପୁଣି କହିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭଵନେ ଵିପ୍ରା ଯଦି ନାଗଃ ସ ତକ୍ଷକଃ। ତମିନ୍ଦ୍ରେଣୈଵ ସହିତଂ ପାତଯଧ୍ଯଂ ଵିଭାଵସୌ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯଦି ସେ ତକ୍ଷକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗୃହରେ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଏକାଠି ତଳେ ପକାଇଦିଅ।
ଜନମେଜଯେନ ରାଜ୍ଞା ତୁ ନୋଦିତସ୍ତକ୍ଷକଂ ପ୍ରତି। ହୋତା ଜୁହାଵ ତତ୍ରସ୍ଥଂ ତକ୍ଷକଂ ପନ୍ନଗଂ ତଥା
କିନ୍ତୁ ରାଜା ଜନମେଜୟ ଟକ୍ଷକଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଡାକିନଥିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେଠାରେ ଥିବା ହୋତା ପୁରୋହିତ ଟକ୍ଷକ ନାଗକୁ ଡାକିବା ପାଇଁ ହବନ କଲେ।
ହୂଯମାନେ ତଥା ଚୈଵ ତକ୍ଷକଃ ସପୁରନ୍ଦରଃ। ଆକାଶେ ଦଦୃଶେ ତତ୍ର କ୍ଷଣେନ ଵ୍ଯଥିତସ୍ତଦା
ଏଭଳି ହବନ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଟକ୍ଷକ ପୁରନ୍ଦର ସହିତ ଆକାଶରେ ଦେଖାଦେଲେ, ସେ ସମୟରେ ଅତି ଭୟଭୀତ ଥିଲେ।
ପୁରନ୍ଦରସ୍ତୁ ତଂ ଯଜ୍ଞଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋରୁଭଯମାଵିଶତ୍। ହିତ୍ଵା ତୁ ତକ୍ଷକଂ ତ୍ରସ୍ତଃ ସ୍ଵମେଵ ଭଵନଂ ଯଯୌ
ପୁରନ୍ଦର ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଦେଖି, ଟକ୍ଷକ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଭୟଭୀତ ଟକ୍ଷକଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରେ ଗତେ ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତକ୍ଷକୋ ଭଯମୋହିତଃ। ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତ୍ଯା ପାଵକାର୍ଚିସ୍ସମୀପମଵଶୋ ଗତଃ। `ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଋତ୍ଵିଜସ୍ତତ୍ର ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରୁଵନ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାଜା, ଟକ୍ଷକ ଭୟ ଓ ମୂର୍ଛାରେ ଅସହାୟ ହୋଇ, ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପାଖକୁ ଟଣାଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପୁରୋହିତମାନେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅଯମାଯାତି ତୂର୍ଣଂ ସ ତକ୍ଷକସ୍ତେ ଵଶଂ ନୃପ। ଶ୍ରୂଯତେଽସ୍ଯ ମହାନ୍ନାଦୋ ନଦତୋ ଭୈରଵଂ ରଵମ୍
ରାଜା, ଏହି ଟକ୍ଷକ ତୁମ ଅଧୀନକୁ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଆସୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଯାଉଛି।
ନୂନଂ ମୁକ୍ତୋ ଵଜ୍ରଭୃତା ସ ନାଗୋ ଭ୍ରଷ୍ଟୋ ନାକାନ୍ମନ୍ତ୍ରଵିତ୍ରସ୍ତକାଯଃ। ଘୂର୍ଣନ୍ନାକାଶେ ନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞୋଽଭ୍ଯୁପୈତି ତୀଵ୍ରାନ୍ନିଶ୍ଵାସାନ୍ନିଶ୍ଵସନ୍ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରଃ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଏହି ନାଗକୁ ବଜ୍ରଧାରୀ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେ ଦେବଲୋକରୁ ଖସିପଡ଼ିଛନ୍ତି, ମନ୍ତ୍ରର ଭୟରେ ଭୂଲିଗଲେ। ଆକାଶରେ ଘୂରିଘୂରି, ସଂଜ୍ଞା ହରାଇ, ଏହି ନାଗରାଜ ଭୟରେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ ଆସୁଛନ୍ତି।
ଵର୍ତତେ ତଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର କର୍ମୈତଦ୍ଵିଧିଵତ୍ପ୍ରଭୋ। ଅସ୍ମୈ ତୁ ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯାଯ ଵରଂ ତ୍ଵଂ ଦାତୁମର୍ହସି
ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମର ଯଜ୍ଞ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଚାଲିଛି; ଏବେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତୁମେ ଏକ ବର ଦେବା ଉଚିତ।
ବାଲାଭିରୂପସ୍ଯ ତଵାପ୍ରମେଯ ଵରଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ଯଥାନୁରୂପମ୍। ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଯତ୍ତେଽଭିମତଂ ହୃଦି ସ୍ଥିତଂ ତତ୍ତେ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମ୍ଯପି ଚେଦଦେଯମ୍
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଯୁବକ ଓ ଅପରିମାପ୍ୟ ରୂପର ଅଧିକାରୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯଥୋଚିତ ବର ଦେବି; ତୁମ ହୃଦୟରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ତାହା ଚାହିଁବା; ଯଦି ସମ୍ଭବ ହେବ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଦେଇଦେବି।
ପତିଷ୍ଯମାଣେ ନାଗେନ୍ଦ୍ରେ ତକ୍ଷକେ ଜାତଵେଦସି। ଇଦମନ୍ତରମିତ୍ଯେଵଂ ତଦାସ୍ତୀକୋଽଭ୍ଯଚୋଦଯତ୍
ଯେତେବେଳେ ଟକ୍ଷକ ନାଗରାଜ ଅଗ୍ନିକୁ ପଡ଼ିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଆସ୍ତୀକ ଏହି କଥା କହି ମଧ୍ୟସ୍ଥତା କଲେ।
ଵରଂ ଦଦାସି ଚେନ୍ମହ୍ଯଂ ଵୃଣୋମି ଜନମେଜଯ। ସତ୍ରଂ ତେ ଵିରମତ୍ଵେତନ୍ନ ପତେଯୁରିହୋରଗାଃ
ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ବର ଦେଉଛନ୍ତି, ରାଜା ଜନମେଜୟ, ମୁଁ ଏହି ବର ଚାହେଁ: ଆପଣଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ଥମ୍ବିଯାଉ, ଏଠାରେ ଆଉ କୌଣସି ନାଗ ପଡ଼ିନପାରନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ତେନ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପାରିକ୍ଷିତସ୍ତୁ ସଃ। ନାତିହୃଷ୍ଟମନାଶ୍ଚେଦମାସ୍ତୀକଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପାରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁଅ ମନରେ ଖୁସି ନହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଆସ୍ତୀକଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସୁଵର୍ଣଂ ରଜତଂ ଗାଶ୍ଚ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯନ୍ମନ୍ଯସେ ଵିଭୋ। ତତ୍ତେ ଦଦ୍ଯାଂ ଵରଂ ଵିପ୍ର ନ ନିଵର୍ତେତ୍କ୍ରତୁର୍ମମ
ସୁନା, ଚାଁଦି, ଗାଈ ଓ ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ସେସବୁ ମୁଁ ବର ଭାବେ ଦେଇପାରିବି, ବ୍ରାହ୍ମଣ; କିନ୍ତୁ ମୋ ଯଜ୍ଞ ଥମ୍ବିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସୁଵର୍ଣଂ ରଜତଂ ଗାଶ୍ଚ ନ ତ୍ଵାଂ ରାଜନ୍ଵୃଣୋମ୍ଯହମ୍। ସତ୍ରଂ ତେ ଵିରମତ୍ଵେତତ୍ସ୍ଵସ୍ତି ମାତୃକୁଲସ୍ଯ ନଃ
ସୁନା, ଚାଁଦି, ଗାଈ—ମୁଁ ଏସବୁ ତୁମଠାରୁ ଚାହେଁନି, ରାଜା; ତୁମର ଯଜ୍ଞ ଥମ୍ବିଯାଉ—ମୋ ମାଆଙ୍କର କୁଳ ପାଇଁ ଭଲ ହେଉ।
ଆସ୍ତୀକେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାଜା ପାରିକ୍ଷିତସ୍ତଦା। ପୁନଃପୁନରୁଵାଚେଦମାସ୍ତୀକଂ ଵଦତାଂ ଵରଃ
ଆସ୍ତୀକ ଏପରି କହିବା ପରେ, ପାରୀକ୍ଷିତ ରାଜା ପୁନିପୁନି ଆସ୍ତୀକଙ୍କୁ, ସବୁଠୁ ଭଲ କଥା କହୁଥିବାକୁ, ଏହିପରି କହିଲେ।
ଅନ୍ଯଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵରଂ ଦ୍ଵିଜ୍ଵରୋତ୍ତମ। ଅଯାଚତ ନ ଚାପ୍ଯନ୍ଯଂ ଵରଂ ସ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ
ଅନ୍ୟ କିଛି ବର ଚାହ, ଭଲ ହେଉ, ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ; କିନ୍ତୁ ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅ ଆସ୍ତୀକ ଆଉ କୌଣସି ବର ଚାହିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଵେଦଵିଦସ୍ତାତ ସଦସ୍ଯାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତମ୍। ରାଜାନମୂଚୁଃ ସହିତା ଲଭତାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵରମ୍
ତାପରେ, ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ବର ପାଉନ୍ତୁ।'
ଯେ ସର୍ପାଃ ସର୍ପସତ୍ରେଽସ୍ମିନ୍ପତିତା ହଵ୍ଯଵାହନେ। ତେଷାଂ ନାମାନି ସର୍ଵେଷାଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ସୂତଜ
ଏହି ସର୍ପଯଜ୍ଞରେ ଯେଉଁ ସର୍ପମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ପଡ଼ିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କର ନାମ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ସୂତପୁତ୍ର।
ସହସ୍ରାଣି ବହୂନ୍ଯସ୍ମିନ୍ପ୍ରଯୁତାନ୍ଯର୍ବୁଦାନି ଚ। ନ ଶକ୍ଯଂ ପରିସଂଖ୍ଯାତୁଂ ବହୁତ୍ଵାଦ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଏଠାରେ ହଜାର ହଜାର, ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ, କୋଟି କୋଟି ସର୍ପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗଣନା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବହୁତ ଥିବାରୁ।
ଯଥାସ୍ମୃତି ତୁ ନାମାନି ପନ୍ନଗାନାଂ ନିବୋଧ ମେ। ଉଚ୍ଯମାନାନି ମୁଖ୍ଯାନାଂ ହୁତାନାଂ ଜାତଵେଦସି
ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ, ମୁଁ ଯେଉଁ ପ୍ରମୁଖ ସର୍ପମାନଙ୍କର ନାମ ମନେ ରଖିଛି, ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପିତ ହେଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ତୋତେ କହୁଛି।
ଵାସୁକେଃ କୁଲଜାତାଂସ୍ତୁ ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନ ନିବୋଧ ମେ। ନୀଲରକ୍ତାନ୍ସିତାନ୍ଘୋରାନ୍ମହାକାଯାନ୍ଵିଷୋଲ୍ବଣାନ୍
ବାସୁକିଙ୍କ ବଂଶର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ସର୍ପମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରଥମେ ଶୁଣ। ସେମାନେ କେହି କଳା, କେହି ଲାଲ, କେହି ସଧା, ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଓ ବିଷରେ ପ୍ରଚୁର।
ଅଵଶାନ୍ମାତୃଵାଗ୍ଦଣ୍ଡପୀଡିତାନ୍କୃପଣାନ୍ହୂତାନ୍। କୋଟିଶୋ ମାନସଃ ପୂର୍ଣଃ ଶଲଃ ପାଲୋ ହଲୀମକଃ
ମାଆଙ୍କ କଥା ଓ ଦଣ୍ଡର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅସହାୟ ଓ ଦୟନୀୟ ହୋଇ, ଶଳ, ପାଳ, ହଳୀମକ, ପିଚ୍ଛଳ, ମାନସା ଓ ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସର୍ପମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପିତ ହେଲେ।
ପିଚ୍ଛଲଃ କୌଣପଶ୍ଚକ୍ରଃ କାଲଵେଗଃ ପ୍ରକାଲନଃ। ହିରଣ୍ଯବାହୁଃ ଶରଣଃ କକ୍ଷକଃ କାଲଦନ୍ତକଃ
ପିଚ୍ଛଳ, କୌଣପ, ଚକ୍ର, କାଳବେଗ, ପ୍ରକାଳନ, ହିରଣ୍ୟବାହୁ, ଶରଣ, କକ୍ଷକ ଓ କାଳଦନ୍ତକ।