ବହୁତାଲସମୁତ୍ସେଘାଃ ଶୈଲଶୃଙ୍ଗପରିଚ୍ଯୁତାଃ। ନାନାପ୍ରସ୍ରଵଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଵାରିଧାରାଃ ପତନ୍ତି ଚ
ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଉପରୁ ଉଠିଥିବା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଝରଣାରୁ ଝରିପଡ଼ୁଥିବା ଜଳଧାରାଗୁଡ଼ିକ ବେଶି ଜୋରରେ ତଳକୁ ପଡ଼ୁଛି।
ଭାସ୍କରାଭପ୍ରଭା ଭୀମାଃ ଶାରଦାଭ୍ରଘନୋପମାଃ। ଶୋଭଯନ୍ତି ମହାଶୈଲଂ ନାନାରଜତଧାତଵଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ଏବଂ ଶରତ୍କାଳୀନ ଘନମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଧାତୁ ଏହି ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରିଛି।
କ୍ଵଚିଦଞ୍ଜନଵର୍ଣାଭାଃ କ୍ଵଚିତ୍କାଞ୍ଚନସନ୍ନିଭାଃ। ଧାତଵୋ ହରିତାଲସ୍ଯ କ୍ଵଚିଦ୍ଧିଙ୍ଗୁଲକସ୍ଯ ଚ
କେଉଁଠି କଳି ରଙ୍ଗର, କେଉଁଠି ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା, ଆଉ କେଉଁଠି ହଳଦିଆ ଓ ଲାଲ ଧାତୁ ମିଳେ।
ମନଃଶିଲାଗୁହାଶ୍ଚୈଵ ସଂଧ୍ଯାଭ୍ରନିକରୋପମାଃ। ଶଶଲୋହିତଵର୍ଣାଭାଃ କ୍ଵଚିଦ୍ଗୈରିକଧାତଵଃ
କେଉଁଠି ମନ:ଶିଳା ଗୁହା ଅଛି, ଯାହା ସନ୍ଧ୍ୟା ମେଘ ଝୁଣ୍ଡ ପରି ଦିଶେ, ଆଉ କେଉଁଠି ଖରା ରକ୍ତ ରଙ୍ଗର ଗେରୁ ଧାତୁ ମିଳେ।
ସିତାସିତାଭ୍ରପ୍ରତିମା ବାଲସୂର୍ଯସମପ୍ରଭାଃ। ଏତେ ବହୁଵିଧାଃ ଶୈଲଂ ଶୋଭଯନ୍ତି ମହାପ୍ରଭାଃ
କେଉଁଠି ଧଳା ଓ କଳା ମେଘ ପରି, କେଉଁଠି ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁମାନେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଶୋଭା ଦେଉଛନ୍ତି।
ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସହ କାନ୍ତାଭିର୍ଯଥେଷ୍ଟଂ ଭୀମଵିକ୍ରମାଃ। ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଶୈଲଶୃଙ୍ଗେଷୁ ପାର୍ଥ କିଂପୁରୁଷୈଃ ସହ
ପାର୍ଥ, ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଉପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ କିମ୍ପୁରୁଷମାନେ ସହ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଗୀତାନାଂ ସମତାଲାନାଂ ତଥାସାମ୍ନାଂ ଚ ନିଃଖନଃ। ଶ୍ରୂଯତେ ବହୁଧା ଭୀମ ସର୍ଵଭୂତମନୋହରଃ
ଭୀମ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗୀତ, ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଓ ସାମଗାନର ମିଳିତ ଧ୍ୱନି ଏଠାରେ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ।
ମହାଗଙ୍ଗାମୁଦୀକ୍ଷଖ ପୁଣ୍ଯାଂ ଦେଵନଦୀଂ ଶୁଭାମ୍। କଲହଂସଗଣୈର୍ଜୁଷ୍ଟାମୃଷିକିନ୍ନରସେଵିତାମ୍
ପବିତ୍ର ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମୟ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଖ, ଯାହା କଳହଂସ ଝୁଣ୍ଡ, ଋଷି ଓ କିନ୍ନରମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି।
ଧାତୁଭିଶ୍ଚ ସରିଦ୍ଭିଶ୍ଚ କିନ୍ନରୈର୍ମୃଗପକ୍ଷିଭିଃ। ଗନ୍ଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ କାନନୈଶ୍ଚ ମନୋରମୈଃ
ଧାତୁ, ଝରଣା, କିନ୍ନର, ବନ୍ୟପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଅରଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ନଦୀ ଶୋଭିତ।
ଵ୍ଯାଲୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରୈଃ ଶତଶୀର୍ଷୈଃ ସମନ୍ତତଃ। ଉପେତଂ ପଶ୍ଯ କୌନ୍ତେଯ ଶୈଲରାଜମରିଂଦମ
କୌନ୍ତେୟ, ଶତମୁଣ୍ଡିଆ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ସାପମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଥିବା ପାହାଡ଼ରାଜକୁ ଦେଖ।
ତେ ପ୍ରୀତମନସଃ ଶୂରାଃ ପ୍ରାପ୍ତା ଗତିମନୁତ୍ତମାମ୍। ନାତୃପ୍ଯନ୍ପର୍ଵତେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଦର୍ଶନେନ ପରଂତପାଃ
ସେମାନେ ଶୂରବୀର ହୋଇ, ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ପାହାଡ଼ରାଜଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ କେବେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅନୁଭବିଲେ ନାହିଁ।
ଉପେତମଥ ମାଲ୍ଯୈଶ୍ଚ ଫଲଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ପାଦପୈଃ। ଆର୍ଷ୍ଟିପେଣସ୍ ରାଜର୍ଷେରାଶ୍ରମଂ ଦଦୃଶୁସ୍ତଦା
ତାପରେ ସେମାନେ ମାଳା ଓ ଫଳ ଲଗା ଗଛରେ ଶୋଭିତ ରାଜାର୍ଷି ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖିଲେ।
ତତସ୍ତେ ତିଗ୍ମତପସଂ କୃଶଂ ଧମନିସଂତତମ୍। ପାରଗଂ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାନାମାର୍ଷ୍ଟିଷେଣମୁପାଗମନ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିବା, ଶରୀରରେ ଶିରା ଫୁଲିଥିବା, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ତମାସାଦ୍ଯ ତପସା ଦଗ୍ଧକିଲ୍ବିଷମ୍। ଅଭ୍ଯଵାଦଯତ ପ୍ରୀତଃ ଶିରସା ନାମ କୀର୍ତଯନ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଶିର ନମାଇ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତତଃ କୃଷ୍ଣା ଚ ଭୀମଶ୍ଚ ଯମୌ ଚ ସୁତପସ୍ଵିନୌ। ଶିରୋଭିଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜର୍ଷିଂ ପରିଵାର୍ଯୋପତସ୍ଥିରେ
ତାପରେ କୃଷ୍ଣା, ଭୀମ ଓ ଯମର ଦୁଇ ପୁଅ, ସମସ୍ତେ ଶିର ନମାଇ ରାଜାର୍ଷିଙ୍କୁ ଘେରି ଦଣ୍ଡାତି ହେଲେ।
ତଥୈଵ ଧୌମ୍ଯୋ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ପୁରୋହିତଃ। ଯଥାନ୍ଯାଯମୁପାକ୍ରାନ୍ତସ୍ତମୃଷିଂ ସଂଶିତଵ୍ରତମ୍
ସେପରି ଧୌମ୍ୟ, ଧର୍ମକୁ ଜଣା, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପୁରୋହିତ, ଯଥାଯଥିତ ଭାବେ ଏହି ଦୃଢ଼ବ୍ରତ ଋଷିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଅନ୍ଵଜାନାତ୍ସ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ମୁନିର୍ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା। ପାଣ୍ଡୋଃ ପୁତ୍ରାନ୍କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠାନାସ୍ଯତାମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ମୁନି ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ, କୁରୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେକୁ ଚିହ୍ନିଲେ ଏବଂ 'ବସ' ବୋଲି କହିଲେ।
କୁରୂଣାମୃଷଭଂ ପ୍ରାଜ୍ଞଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ମହାତପାଃ। ସହ ଭ୍ରାତୃଭିରସୀନଂ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦନାମଯମ୍
ପରେ, ମହାତପସ୍ବୀ ମୁନି ଜ୍ଞାନୀ କୁରୁବଂଶୀଙ୍କୁ ଆଦର କରି, ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହ ବସି, ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ କୁଶଳ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ।
ନାନୃତେ କୁରୁଷେ ଭାଵଂ କଚ୍ଚିଦ୍ଧର୍ମେ ପ୍ରଵର୍ତସେ। ମାତାପିତ୍ରୋଶ୍ଚ ତେ ଵୃତ୍ତିଃ କଚ୍ଚିତ୍ପାର୍ଥ ନ ସୀଦତି
ତୁମେ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁନାହିଁ ତ, ଧର୍ମରେ ଚିତ୍ତ ରଖି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ, ମାତା ଓ ପିତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ତୁମର ବ୍ୟବହାର କେବେ ଅସ୍ଥିର ହେଉନାହିଁ, ପାର୍ଥ।
କଚ୍ଚିତ୍ତେ ଗୁରଵଃ ସର୍ଵେ ଵୃଦ୍ଧା ଵୈଦ୍ଯାଶ୍ଚ ପୂଜିତାଃ। କଚ୍ଚିନ୍ନ କୁରୁଷେ ଭାଵଂ ପାର୍ଥ ପାପେଷୁ କର୍ମସୁ
ତୁମେ ସମସ୍ତ ବଡ଼ ବୟସ୍କ ଓ ଶିକ୍ଷକମାନେ, ଏବଂ ଜଣେ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରୁଛ, ତୁମର ମନ କେବେ ଦୁଷ୍କର୍ମ ପାଇଁ ଝୁକୁନାହିଁ, ପାର୍ଥ।
ସୁକୃତଂ ପ୍ରତିକର୍ତୁଂ ଚ କଚ୍ଚିଦ୍ଧାତୁଂ ଚ ଦୁଷ୍କୃତମ୍। ଯଥାନ୍ଯାଯଂ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜାନାସି ନ ଵିକତ୍ଥସେ
ତୁମେ ଭଲ କାମର ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଓ ଖରାପ କାମରୁ ଦୂର ରହିବାକୁ ସମର୍ଥ ଅଛ, ତୁମେ ନ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଜାଣିଛ, ଏବଂ କେବେ ଅଭିମାନ କରୁନାହିଁ, କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯଥାର୍ହଂ ମାନିତାଃ କଚ୍ଚିତ୍ତ୍ଵଯା ନନ୍ଦନ୍ତି ସାଧଵଃ। ଵନେଷ୍ଵପି ଵସନ୍କଚ୍ଚିଦ୍ଧର୍ମମେଵାନୁଵର୍ତସେ
ଯେଉଁ ସାଧୁମାନେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ପାଇ ତୁମ ପାଖରେ ଖୁସି ଅଛନ୍ତି, ତୁମେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମର ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛ।
କଚ୍ଚିଦ୍ଧୌମ୍ଯସ୍ତ୍ଵଦାଚାରୈର୍ନ ପାର୍ଥ ପରିତପ୍ଯତେ। ଦାନଧର୍ମତପଃଶୌଚୈରାର୍ଜଵେନ ତିତିକ୍ଷଯା
ତୁମର ଦାନ, ଧର୍ମ, ତପ, ପବିତ୍ରତା, ସତ୍ୟତା ଓ ସହିଷ୍ଣୁତା ଦ୍ୱାରା ଦୌମ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହିଁ, ପାର୍ଥ।
ପିତୃପୈତାମହଂ ଵୃତ୍ତଂ କଚ୍ଚିତ୍ପାର୍ଥାନୁଵର୍ତସେ। କଚ୍ଚିଦ୍ରାଜର୍ଷିଯାତେନ ପଥା ଗଚ୍ଛସି ପାଣ୍ଡଵ
ତୁମେ ତୁମ ପିତା ଓ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ବ୍ୟବହାରକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛ, ପାର୍ଥ, ଏବଂ ରାଜାର୍ଷିମାନଙ୍କ ପଥରେ ଚାଲୁଛ, ପାଣ୍ଡବ।
ସ୍ଵେସ୍ଵେ କିଲ କୁଲେ ଜାତେ ପୁତ୍ରେ ନପ୍ତରି ଵା ପୁନଃ। ପିତରଃ ପିତୃଲୋକସ୍ଥାଃ ଶୋଚନ୍ତି ଚ ରମନ୍ତି ଚ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିବାରରେ ପୁଅ କିମ୍ବା ନାତି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ପିତୃଲୋକରେ ଥିବା ପୂର୍ବଜମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦୁଇଟି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
କିଂ ତସ୍ଯ ଦୁଷ୍କୃତେଽସ୍ମାଭିଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି। କିଂ ଚାସ୍ଯ ସୁକୃତେଽସ୍ମାଭିଃ ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯମିତି ଶୋଭନଂ
ତାଙ୍କୁ ଆମର ଦୁଷ୍କର୍ମରୁ କେଉଁ ଦୁଃଖ ଆସିପାରିବ? ଏବଂ ଆମର ଭଲ କାମରୁ କେଉଁ ଭଲ ଫଳ ମିଳିପାରିବ?—ଏହି ଭାବନା ଉତ୍ତମ।
ପିତା ମାତା ତଥୈଵାଗ୍ନିର୍ଗୁରୁରାତ୍ମା ଚ ପଞ୍ଚମଃ। ଯସ୍ଯୈତେପୂଜିତାଃ ପାର୍ଥ ତସ୍ଯ ଲୋକାଵୁଭୌ ଜିତୌ
ପିତା, ମାତା, ଅଗ୍ନି, ଶିକ୍ଷକ ଓ ଆତ୍ମା—ଏହି ପାଞ୍ଚଜନଙ୍କୁ ଯେଉଁଜଣ ସମ୍ମାନ କରେ, ପାର୍ଥ, ସେ ଦୁଇଟି ଲୋକରେ ଜୟ ପାଏ।
ଭଗଵନ୍ନାର୍ଯ ମାଽଽହୈତଦ୍ଯଥାଵଦ୍ଧର୍ମନିଶ୍ଚଯମ୍। ଯଥାଶକ୍ତି ଯଥାନ୍ଯାଯଂ କ୍ରିଯତେ ଵିଧିଵନ୍ମଯା
ଭଗବନ୍, ଆପଣ ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ କରିବେନାହିଁ; ମୁଁ ଧର୍ମ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଅନୁସାରେ, ଶକ୍ତି ଓ ନ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ, ନିୟମରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି।
ଅବ୍ଭକ୍ଷା ଵାଯୁଭକ୍ଷାଶ୍ଚ ପ୍ଲଵମାନା ଵିହାଯସା। ଜୁଷନ୍ତେ ପର୍ଵତଶ୍ରେଷ୍ଠମୃଷଯଃ ପର୍ଵସନ୍ଧିଷୁ
ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ କିଛି ଋଷିମାନେ ଜଳ କିମ୍ବା ପବନ ଭୋଜନ କରି, ଆକାଶରେ ଉଡ଼ି, ପାହାଡ଼ର ଯୋଗସ୍ଥଳରେ ବସିଛନ୍ତି।
କାମିନଃ ସହ କାନ୍ତାଭିଃ ପରସ୍ପରମନୁଵ୍ରତାଃ। ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଶୈଲଶୃଙ୍ଗସ୍ଥା ଯଥା କିଂପୁରୁଷା ନୃପ
କିଛି ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କ ସହ ଅତି ଆସକ୍ତ ଓ ପ୍ରେମରେ ବନ୍ଧା, ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ରାଜା, କିମ୍ପୁରୁଷମାନେ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ।