କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମସ୍ଯ ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ କାଲଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମ। ଜଯନ୍ତୋ ହନ୍ଯମାନା ଵା ପ୍ରାପ୍ତୁମର୍ହାମ ସଦ୍ଗତିମ୍
'କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟ ପ୍ରତାପ ପାଇଁ ସମୟ ଆସିଛି; ଜୟ କରିବା କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ହେବା, ଦୁଇଥିରେ ଯାହା ହେଉ, ଆମେ ଉତ୍ତମ ମାର୍ଗକୁ ପାଇବା।'
ରାକ୍ଷସେ ଜୀଵମାନେଽଦ୍ଯ ରଵିରସ୍ତମିଯାଦ୍ଯଦି। ନାହଂ ବ୍ରୂଯାଂ ପୁନର୍ଜାତୁ କ୍ଷତ୍ରିଯୋସ୍ମୀତି ଭାରତ
'ଏହି ରାକ୍ଷସ ଆଜି ଜୀବନ୍ତ ରହି ରବି ଅସ୍ତ ହେଲେ, ମୁଁ ପୁନି କେବେ କହିବି ନାହିଁ — "ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ"। ଭାରତ।'
ଭୋଭୋ ରାକ୍ଷସ ତିଷ୍ଠସ୍ଵ ସହଦେଵୋସ୍ମି ପାଣ୍ଡଵଃ। ହତ୍ଵା ରଵା ମାଂ ନଯସ୍ଵୈନାଂ ହତୋ ଵା ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯସୀହ ଵୈ
'ହେ ରାକ୍ଷସ, ଏଠାରେ ଦଢ଼ି ରୁହ; ମୁଁ ସହଦେବ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର। ମୁଁ ମରିଗଲେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯିବା, କିମ୍ବା ତୁମେ ମରିଗଲେ ଏଠାରେ ଶୋଇପାରିବ।'
ତଦା ବ୍ରୁଵତି ମାଦ୍ରେଯେ ଭୀମସେନୋ ଯଦୃଚ୍ଛଯା। ପ୍ରାଦୃଶ୍ଯତ ମହାବାହୁଃ ସଵଜ୍ର ଇଵ ଵାସଵଃ
ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ, ଭୀମସେନ, ବଳଶାଳୀ, ଅପେକ୍ଷା କରି ଦେଖାଦେଲେ, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି।
ସୋଽପଶ୍ଯଦ୍ଧାତରୌ ତତ୍ର ଦ୍ରୌପଦୀଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। କ୍ଷିତିସ୍ଥଂ ସହଦେଵଂ ଚ କ୍ଷିପନ୍ତଂ ରାକ୍ଷସଂ ତଦା
ସେଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗୀନ୍ଧ, ମହିଳା ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ସହଦେବଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଦେଖିଲେ, ସେ ସମୟରେ ସହଦେବ ରାକ୍ଷସକୁ ଫିଙ୍ଗୁଥିଲେ।
ମାର୍ଗାଚ୍ଚ ରାକ୍ଷସଂ ମୂଢଂ କାଲୋପହତଚେତସମ୍। ଭ୍ରମନ୍ତଂ ତତ୍ରତତ୍ରୈଵ ଦୈଵେନ ପରିମୋହିତମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ରାକ୍ଷସ, ଯାହା ଭାଗ୍ୟରେ ମନ ହାରି ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ଏଠା-ସେଠା ପଥରେ ଭୂଲିଯାଉଥିଲା, ଭାଗ୍ୟରେ ଏପରି ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲା।
ହୃତାନ୍ସଂଦୃଶ୍ଯ ତାନ୍ଭ୍ରାତୃନ୍ଦ୍ରୌପଦୀଂ ଚ ମହାବଲଃ। କ୍ରୋଧମାହାରଯଦ୍ଭୀମୋ ରାକ୍ଷସଂଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଭୀମ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀ ଉଠାଇ ନେଉଯାଉଛନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ରୋଷରେ ରାକ୍ଷସକୁ କହିଲେ।
ଵିଜ୍ଞାତୋଽସି ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଚେଷ୍ଟଞ୍ଶସ୍ତ୍ରପରୀକ୍ଷଣେ। ଆସ୍ଥା ତୁ ତ୍ଵଯି ମେ ନାସ୍ତି ଯତୋସି ନ ହତସ୍ତଦା
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିଥିଲି, ଶସ୍ତ୍ର ପରୀକ୍ଷା କରିବାବେଳେ ତୁମ ଆଚରଣ ଦେଖିଥିଲି; ତଥାପି ମୋର ତୁମପରେ ବିଶ୍ୱାସ ଥିଲା ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ସେତେବେଳେ ମରିନଥିଲା।
ବ୍ରହ୍ମରୂପପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନୋ ନ ନୋ ଵଦସି ଚାପ୍ରିଯମ୍। ପ୍ରିଯେଷୁ ରମମାଣଂ ତ୍ଵାଂ ନ ଚୈଵାପ୍ରିଯକାରିଣମ୍। ବ୍ରହ୍ମରୂପେଣ ଵିହିତଂ ନୈଵ ହନ୍ଯାମନାଗସମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ ଲୁଚିଥିଲା, ତୁମେ କେବେ ଆମକୁ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିନଥିଲା, ଆମ ପ୍ରିୟମାନେଙ୍କୁ କେବେ କଷ୍ଟ ଦେଇନଥିଲା; ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ରାକ୍ଷସଂ ଜାନମାନୋଽପି ଯୋ ହନ୍ଯାନ୍ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ଅପକ୍ଵସ୍ଯ ଚ କାଲେନ ଵଧସ୍ତଵ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏକ ରାକ୍ଷସ ଭାବେ ଜାଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ଏପରି ଜଣକୁ ମାରେ, ସେ ନରକକୁ ଯାଏ; ତୁମ ମୃତ୍ୟୁ ଏଉଁ ସମୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନୁହେଁ।
ନୂନମଦ୍ଯାସି ସଂପକ୍ଵୋ ଯଥା ତେ ମତିରୀଦୃଶୀ। ଦତ୍ତା କୃଷ୍ଣାପହରଣେ କାଲେନାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣା। `ସୋପି କାଲଂ ସମାସାଦ୍ଯ ତଥାଽଦ୍ଯ ନଭଵିଷ୍ଯସି
ନିଶ୍ଚିତ ଏବେ ତୁମର ସମୟ ପକ୍କା ହୋଇଛି, ଯେପରି ତୁମ ମନ ଏପରି ଭ୍ରମିତ; କାଳ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ରୌପଦୀ ଉଠାଇ ନେବା ପାଇଁ ତୁମେ ଦିଆଯାଇଛ; ଏହି କାଳକୁ ଆସି, ଆଜି ତୁମେ ବଞ୍ଚିବେ ନାହିଁ।
ବଡିଶୋଽଯଂତ୍ଵଯା ଗ୍ରସ୍ତଃ କାଲସୂତ୍ରେଣ ଲମ୍ବିତଃ। ମତ୍ସ୍ଯୋଽମ୍ଭସୀଵ ସ୍ଯୂତାସ୍ଯଃ କଥମଦ୍ଯ ଗମିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ଏହି ଆଞ୍ଚ ଗିଲି ନେଇଛ, କାଳର ସୂତ୍ରରେ ଲଟକିଛ; ଜଳରେ ଫାଟିଯାଇଥିବା ମାଛ ପରି, ଆଜି କିପରି ତୁମେ ପଳାଇପାରିବ।
ଯଂ ଚାସି ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଦେଶଂ ମନଃ ପୂର୍ଵଂ ଗତଂ ଚ ତେ। ନ ତଂ ଗନ୍ତାସି ଗନ୍ତାସି ମାର୍ଗଂ ବକହିଡିମ୍ବଯୋଃ
ଯେଉଁ ଦେଶକୁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲା, ଯେଉଁଠି ତୁମ ମନ ପୂର୍ବରୁ ଗଲା, ସେଠାକୁ ତୁମେ ପହଞ୍ଚିବେ ନାହିଁ; ବକ ଓ ହିଡିମ୍ବାର ପଥରେ ଯିବ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଭୀମେନ ରାକ୍ଷସଃ କାଲଚୋଦିତଃ। ଭୀତ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ଭୀମ ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାକ୍ଷସ କାଳର ଉତ୍ସାହରେ ଭୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲା ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ପୁନର୍ଭୀମଂ ରୋଷାତ୍ପ୍ରସ୍ଫୁରିତାଧରଃ। ନ ମେ ମୂଢା ଦିଶଃ ପାପ ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ମେ ଵିଲମ୍ବନମ୍
ତାପରେ ରାକ୍ଷସ ଭୀମକୁ ରୋଷରେ ଫିଁପିଁ କରୁଥିବା ଠୋଡ଼ ସହିତ କହିଲା: 'ମୂଢ଼, ମୁଁ ପଥରେ ଭ୍ରମିତ ନୁହେଁ; ମୋର ବିଳମ୍ବ କେବଳ ତୁମ ପାଇଁ।'
ଶ୍ରୁତା ମେ ରାକ୍ଷସା ଯେ ଯେ ତ୍ଵଯା ଵିନିହତା ରଣେ। ତେଷାମଦ୍ଯକରିଷ୍ଯାମି ତଵାସ୍ରେଣୋଦକକ୍ରିଯାମ୍
'ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଯେ ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଛ; ଆଜି ତୁମ ରକ୍ତରେ ତାଙ୍କ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବି।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାତଦା ଭୀମଂ ରାକ୍ଷସୋ ଯୋଦ୍ଧୁମାଯଯୌ। କରାଲଵଦନଃ କ୍ରୋଧାତ୍କାଲସର୍ପ ଇଵ ଶ୍ଵସନ୍
ଏପରି କହି ରାକ୍ଷସ ଭୀମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗକୁ ଆସିଲା, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଭୟଙ୍କର, କ୍ରୋଧରେ କାଳ ସର୍ପ ପରି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲା।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ଭୀମଃ ସୃକ୍ଵିଣୀ ପରିଲେଲିହନ୍। ସ୍ମଯମାନ ଇଵ କ୍ରୋଧାତ୍ସାକ୍ଷାତ୍କାଲାନ୍ତକୋପମଃ
ତାପରେ ଭୀମ, ଠୋଡ଼ ଚାଟୁଥିବା, କ୍ରୋଧରେ ହସୁଥିବା ପରି, ସାକ୍ଷାତ୍ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଦଢ଼ ହେଲେ।
ବ୍ରୁଵନ୍ଵୈ ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ'। ବାହୁସଂରମ୍ଭମେଵେଚ୍ଛନ୍ନଭିଦୁଦ୍ରାଵ ରାକ୍ଷସମ୍
କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ସହିତ ଭୀମ ଚିତ୍କାର କଲେ, 'ଥିବ, ଥିବ!' ଓ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଲୁଚାଇ ବାହୁ ଚଳାଇ ରାକ୍ଷସକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ଵ୍ଯାଦଦାନଃ ସୃକ୍ଵିଣୀ ପରିସଂଲିହନ୍।] ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ସଂରବ୍ଧୋ ବଲୋ ଵଜ୍ରଧରଂ ଯଥା
ବାରେବାରେ ରାକ୍ଷସ ରୋଷରେ ମୁହଁ ବଡ଼ କରି, ଠୋଡ଼ ଚାଟୁଥିବା, ଭୀମକୁ ବିଜୁଳିଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଆକ୍ରମଣ କଲା।
ଭୀମସେନୋଽପ୍ଯଵଷ୍ଟବ୍ଧୋ ନିଯୁଦ୍ଧାଯାଭଵତ୍ସ୍ଥିତଃ। ରାକ୍ଷସୋଽପି ଚ ଵିସ୍ରବ୍ଧୋ ବାହୁଯୁଦ୍ଧମକାଙ୍କ୍ଷତ
ଭୀମସେନ ମଧ୍ୟ ଦଢ଼ ହୋଇ, ଏକାଏକି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ; ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ, ବାହୁ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଲା।
ଵର୍ତମାନେ ତଯୋ ରାଜନ୍ବାହୁଯୁଦ୍ଧେ ସୁଦାରୁଣେ। ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରାଵତିକ୍ରୁଦ୍ଧାଵୁଭାଵପ୍ଯଭ୍ଯଧାଵତାମ୍
ରାଜା, ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ବାହୁ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଇଜଣ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ।
ନ୍ଯଵାରଯତ୍ତୌ ପ୍ରହସନ୍କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଵୃକୋଦରଃ। ଶକ୍ତୋଽହଂ ରାକ୍ଷସସ୍ଯେତି ପ୍ରେକ୍ଷଧ୍ଵମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
କୁନ୍ତୀଙ୍କ ପୁଅ ବୃକୋଦର ହସି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ, କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖିନ କରିପାରିବି — ଦେଖିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବ।"
ଆତ୍ମନା ଭ୍ରାତୃଭିଶ୍ଚୈଵ ଧର୍ମେଣ ସୁକୃତେନ ଚ। ଇଷ୍ଟେନ ଚ ଶପେ ରାଜନ୍ସୂଦଯିଷ୍ଯାମି ରାକ୍ଷସମ୍
ମୋର ଶକ୍ତି, ଭାଇମାନେ, ଧର୍ମ, ଭଲ କାମ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା, ରାଜା, ମୁଁ ଶପଥ କରୁଛି — ଏହି ରାକ୍ଷସକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୌ ଵୀରୌ ସ୍ପର୍ଧମାନୌ ପରସ୍ପରମ୍। ବାହୁଭିଃ ସମସଜ୍ଜେତାମୁଭୌ ରକ୍ଷୋଵୃକୋଦରୌ
ଏଭଳି କହି, ଦୁଇ ଶୂର, ଏକାପର ଉପରେ ଆଗ୍ରହ କରି, ବୃକୋଦର ଓ ରାକ୍ଷସ, ଦୁଇଜଣ ଦେହରେ ଦେହ ଲଗାଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ତଯୋରାସୀତ୍ସଂପ୍ରହାରଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଯୋର୍ଭୀମରକ୍ଷସୋଃ। ଅମୃଷ୍ଯମାଣଯୋଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଶକ୍ରଶମ୍ବରଯୋରିଵ
ଭୀମ ଓ ରାକ୍ଷସ, ଦୁଇଜଣ ରାଗରେ ଭରିଥିବା, ଏକାପରକୁ ଭଲିପାରିବା ନଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଶମ୍ବରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତୌ ଵୀରୌ ସମଭିକ୍ରୁଦ୍ଧାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପର୍ଯଧାଵତାମ୍। ଆରୁଜ୍ଯାରୁଜ୍ଯତୌ ଵୃକ୍ଷାନନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଜଘ୍ନତୁଃ। ଜୀମୂତାଵିଵ ଧର୍ମାନ୍ତେ ଵିନଦନ୍ତୌ ମହାବଲୌ
ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଧା, ଦୁଇଜଣ ଭୟଙ୍କର ରାଗରେ, ଏକାପରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ବୃକ୍ଷ ଉପଡ଼ି ଏକାପରକୁ ମାରିଲେ, ଋତୁ ଶେଷରେ ମେଘ ଦହଡ଼ିବା ପରି ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ବଭଞ୍ଜତୁର୍ମହାଵୃକ୍ଷାନୂରୁଭିର୍ବଲିନାଂ ଵରୌ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯେନାଭିସଂରବ୍ଧୌ ପରସ୍ପରଵଧୈଷିଣୌ
ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଧା, ଦୁଇଜଣ ଏକାପର ଉପରେ ରାଗରେ, ଉରୁ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ବଡ଼ ବୃକ୍ଷ ଭଙ୍ଗ କରି, ଏକାପରକୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ତଦ୍ଵୃକ୍ଷଯୁଦ୍ଧମଭଵନମହୀରୁହଵିନାଶନମ୍। ଵାଲିସୁଗ୍ରୀଵଯୋର୍ଭ୍ରାତ୍ରୋଃ ପୁରେଵ କପିସିଂହଯୋଃ
ଏହି ବୃକ୍ଷ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜଙ୍ଗଲ ଧ୍ୱଂସ ହେଇଗଲା, ପୂର୍ବରୁ ବାଲି ଓ ସୁଗ୍ରୀବ ମାନଙ୍କ ବନରେ ମକଡ଼ ସିଂହଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି।
ଆଵିଧ୍ଯାଵିଧ୍ଯ ତୌ ଵୃକ୍ଷାନ୍ମୁହୂର୍ତମିତରେତରମ୍। ତାଡଯାମାସତୁରୁଭୌ ଵିନଦନ୍ତୌ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଏକାପରକୁ ବୃକ୍ଷ ଉପଡ଼ି ଏକାପରକୁ ମାରି, ଦୁଇଜଣ କିଛି ସମୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, ପୁନିପୁନି ଚିତ୍କାର କରି ମାରିବା ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ।