ଏଵମେଵ ଵୃଥାଚାରୋ ଵୃଥା ଵୃଦ୍ଧୋ ଵୃଥାମତିଃ। ଵୃଥାମରଣମର୍ହସ୍ତ୍ଵଂ ଵୃଥାଽଦ୍ଯ ନମଵିଷ୍ଯସି
ଏପରି ବ୍ୟବହାର ଅନର୍ଥକ, ତୁମର ବୟସ୍ ଅନର୍ଥକ, ତୁମର ମନ ଅନର୍ଥକ; ତୁମେ ଅନର୍ଥକ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ, ଏବଂ ଆଜି ଅନର୍ଥକ ଭାବେ ଚିନ୍ହିତ ହେବ।
ଅଥ ଚେଦ୍ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିସ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵୈର୍ଧର୍ମୈର୍ଵିଵର୍ଜିତଃ। ପ୍ରଦାଯ ଶସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯସ୍ମାକଂ ଯୁଦ୍ଧେନ ଦ୍ରୌପଦୀଂ ହର
ଯଦି ତୁମର ମନ ଦୁଷ୍ଟ, ଧର୍ମରୁ ଶୂନ୍ୟ, ତେବେ ଆମକୁ ତୁମର ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ, ଯୁଦ୍ଧ କରି ଦ୍ରୌପଦୀକୁ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ଅଥ ଚେତ୍ତ୍ଵମଵିଜ୍ଞାଯ ଇଦଂ କର୍ମ କରିଷ୍ଯସି। ଅଧର୍ମଂ ଚାପ୍ଯକୀର୍ତିଂ ଚ ଲୋକେ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି କେଵଲଂ
ଯଦି ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅବିବେକରେ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଏହାର ଫଳ ହେବ ଅଧର୍ମ ଓ ଖରାପ ନାମ; ଲୋକେ ତୁମକୁ ଅପକୀର୍ତି ଦେବ।
ଏତାମଦ୍ଯ ପରାମୃଶ୍ଯ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ରାକ୍ଷସ ମାନୁଷୀମ୍। ଵିଷମେତତ୍ସମାଲୋଡ୍ଯ କୁମ୍ଭେନ ପ୍ରାଶିତଂ ତ୍ଵଯା
ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କର, ରାକ୍ଷସ, ଏହି ଜନନୀ ମାନବୀ; ବିଷକୁ ମିଶାଇ ତୁମେ ଏହାକୁ କୁମ୍ଭରେ ପିଇଛ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ତସ୍ଯ ଭାରିକଃ ସମପଦ୍ଯତ। ସ ତୁ ଭାରାଭିଭୂତାତ୍ମା ନ ତଥା ଶୀଘ୍ରଗୋଽଭଵତ୍
ତାପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କୁ ବୋହିବାକୁ ଆଗେଲେ; କିନ୍ତୁ ଭାରରେ ଦବି ଯାଇ, ସେ ତେତେ ଶୀଘ୍ର ଚଳିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥାବ୍ରଵୀଦ୍ଦ୍ରୌପଦୀଂ ଚ ନକୁଲଂ ଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ମା ଭୈଷ୍ଟଂ ରାକ୍ଷସାନ୍ମୂଢାଦ୍ଗତିରସ୍ଯ ମଯା ହୃତା
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ନକୁଳଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ମୂଢ଼ ରାକ୍ଷସକୁ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଗତିକୁ ମୁଁ ରୋକିଦେଇଛି।'
ନାତିଦୂରେ ମହବାହୁର୍ଭଵିତା ପଵନାତ୍ମଜଃ। ଅସ୍ମିନ୍ମୁହୂର୍ତେ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ନଭଵିଷ୍ଯତି ରାକ୍ଷସଃ
'ଏଠାରୁ ଅତି ଦୂରେ ନୁହେଁ, ବାୟୁପୁତ୍ର ବଳଶାଳୀ ଅଛନ୍ତି; ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ ଆସିଲେ, ରାକ୍ଷସ ଏଠାରେ ରହିପାରିବେ ନାହିଁ।'
ସହଦେଵସ୍ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାକ୍ଷସଂ ମୂଢଚେତସମ୍। ଉଵାଚ ଵଚନଂ ରାଜନ୍କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ସହଦେବ ଏହି ମୂଢ଼ ଚିତ୍ତ ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ:
ରାଜନ୍କିଂ ନାମ ସତ୍କୃତ୍ଯଂ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯାସ୍ତ୍ଯତୋଽଧିକମ୍। ଯଦ୍ଯୁଦ୍ଧେଽଭିମୁଖଃ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯଜେଚ୍ଛତ୍ରୁଂ ଜଯେତ ଵା
'ରାଜା, କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଏହାଠାରୁ ଉପରି କୌଣସି ସମ୍ମାନ ଅଛି କି? ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରାଣ ଦେଇବା କିମ୍ବା ଜୟ କରିବା, ଏହାଠାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।'
ଏଷ ଵାସ୍ମାନ୍ଵଯଂ ଵୈନଂ ଯୁଧ୍ଯମାନାଃ ପରଂତପ। ସୂଦଯେମ ମହାବାହୋ ଦେଶଃ କାଲୋ ହ୍ଯଯଂ ନୃପ
'ସେ ଆମକୁ ମାରିଦେଉ କିମ୍ବା ଆମେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଉ, ବଳଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର; ଏହି ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଠିକ୍।'
କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମସ୍ଯ ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ କାଲଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମ। ଜଯନ୍ତୋ ହନ୍ଯମାନା ଵା ପ୍ରାପ୍ତୁମର୍ହାମ ସଦ୍ଗତିମ୍
'କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟ ପ୍ରତାପ ପାଇଁ ସମୟ ଆସିଛି; ଜୟ କରିବା କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ହେବା, ଦୁଇଥିରେ ଯାହା ହେଉ, ଆମେ ଉତ୍ତମ ମାର୍ଗକୁ ପାଇବା।'
ରାକ୍ଷସେ ଜୀଵମାନେଽଦ୍ଯ ରଵିରସ୍ତମିଯାଦ୍ଯଦି। ନାହଂ ବ୍ରୂଯାଂ ପୁନର୍ଜାତୁ କ୍ଷତ୍ରିଯୋସ୍ମୀତି ଭାରତ
'ଏହି ରାକ୍ଷସ ଆଜି ଜୀବନ୍ତ ରହି ରବି ଅସ୍ତ ହେଲେ, ମୁଁ ପୁନି କେବେ କହିବି ନାହିଁ — "ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ"। ଭାରତ।'
ଭୋଭୋ ରାକ୍ଷସ ତିଷ୍ଠସ୍ଵ ସହଦେଵୋସ୍ମି ପାଣ୍ଡଵଃ। ହତ୍ଵା ରଵା ମାଂ ନଯସ୍ଵୈନାଂ ହତୋ ଵା ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯସୀହ ଵୈ
'ହେ ରାକ୍ଷସ, ଏଠାରେ ଦଢ଼ି ରୁହ; ମୁଁ ସହଦେବ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର। ମୁଁ ମରିଗଲେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯିବା, କିମ୍ବା ତୁମେ ମରିଗଲେ ଏଠାରେ ଶୋଇପାରିବ।'
ତଦା ବ୍ରୁଵତି ମାଦ୍ରେଯେ ଭୀମସେନୋ ଯଦୃଚ୍ଛଯା। ପ୍ରାଦୃଶ୍ଯତ ମହାବାହୁଃ ସଵଜ୍ର ଇଵ ଵାସଵଃ
ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ, ଭୀମସେନ, ବଳଶାଳୀ, ଅପେକ୍ଷା କରି ଦେଖାଦେଲେ, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି।
ସୋଽପଶ୍ଯଦ୍ଧାତରୌ ତତ୍ର ଦ୍ରୌପଦୀଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। କ୍ଷିତିସ୍ଥଂ ସହଦେଵଂ ଚ କ୍ଷିପନ୍ତଂ ରାକ୍ଷସଂ ତଦା
ସେଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗୀନ୍ଧ, ମହିଳା ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ସହଦେବଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଦେଖିଲେ, ସେ ସମୟରେ ସହଦେବ ରାକ୍ଷସକୁ ଫିଙ୍ଗୁଥିଲେ।
ମାର୍ଗାଚ୍ଚ ରାକ୍ଷସଂ ମୂଢଂ କାଲୋପହତଚେତସମ୍। ଭ୍ରମନ୍ତଂ ତତ୍ରତତ୍ରୈଵ ଦୈଵେନ ପରିମୋହିତମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ରାକ୍ଷସ, ଯାହା ଭାଗ୍ୟରେ ମନ ହାରି ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ଏଠା-ସେଠା ପଥରେ ଭୂଲିଯାଉଥିଲା, ଭାଗ୍ୟରେ ଏପରି ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲା।
ହୃତାନ୍ସଂଦୃଶ୍ଯ ତାନ୍ଭ୍ରାତୃନ୍ଦ୍ରୌପଦୀଂ ଚ ମହାବଲଃ। କ୍ରୋଧମାହାରଯଦ୍ଭୀମୋ ରାକ୍ଷସଂଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଭୀମ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀ ଉଠାଇ ନେଉଯାଉଛନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ରୋଷରେ ରାକ୍ଷସକୁ କହିଲେ।
ଵିଜ୍ଞାତୋଽସି ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଚେଷ୍ଟଞ୍ଶସ୍ତ୍ରପରୀକ୍ଷଣେ। ଆସ୍ଥା ତୁ ତ୍ଵଯି ମେ ନାସ୍ତି ଯତୋସି ନ ହତସ୍ତଦା
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିଥିଲି, ଶସ୍ତ୍ର ପରୀକ୍ଷା କରିବାବେଳେ ତୁମ ଆଚରଣ ଦେଖିଥିଲି; ତଥାପି ମୋର ତୁମପରେ ବିଶ୍ୱାସ ଥିଲା ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ସେତେବେଳେ ମରିନଥିଲା।
ବ୍ରହ୍ମରୂପପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନୋ ନ ନୋ ଵଦସି ଚାପ୍ରିଯମ୍। ପ୍ରିଯେଷୁ ରମମାଣଂ ତ୍ଵାଂ ନ ଚୈଵାପ୍ରିଯକାରିଣମ୍। ବ୍ରହ୍ମରୂପେଣ ଵିହିତଂ ନୈଵ ହନ୍ଯାମନାଗସମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ ଲୁଚିଥିଲା, ତୁମେ କେବେ ଆମକୁ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିନଥିଲା, ଆମ ପ୍ରିୟମାନେଙ୍କୁ କେବେ କଷ୍ଟ ଦେଇନଥିଲା; ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ରାକ୍ଷସଂ ଜାନମାନୋଽପି ଯୋ ହନ୍ଯାନ୍ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ଅପକ୍ଵସ୍ଯ ଚ କାଲେନ ଵଧସ୍ତଵ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏକ ରାକ୍ଷସ ଭାବେ ଜାଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ଏପରି ଜଣକୁ ମାରେ, ସେ ନରକକୁ ଯାଏ; ତୁମ ମୃତ୍ୟୁ ଏଉଁ ସମୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନୁହେଁ।
ନୂନମଦ୍ଯାସି ସଂପକ୍ଵୋ ଯଥା ତେ ମତିରୀଦୃଶୀ। ଦତ୍ତା କୃଷ୍ଣାପହରଣେ କାଲେନାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣା। `ସୋପି କାଲଂ ସମାସାଦ୍ଯ ତଥାଽଦ୍ଯ ନଭଵିଷ୍ଯସି
ନିଶ୍ଚିତ ଏବେ ତୁମର ସମୟ ପକ୍କା ହୋଇଛି, ଯେପରି ତୁମ ମନ ଏପରି ଭ୍ରମିତ; କାଳ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ରୌପଦୀ ଉଠାଇ ନେବା ପାଇଁ ତୁମେ ଦିଆଯାଇଛ; ଏହି କାଳକୁ ଆସି, ଆଜି ତୁମେ ବଞ୍ଚିବେ ନାହିଁ।
ବଡିଶୋଽଯଂତ୍ଵଯା ଗ୍ରସ୍ତଃ କାଲସୂତ୍ରେଣ ଲମ୍ବିତଃ। ମତ୍ସ୍ଯୋଽମ୍ଭସୀଵ ସ୍ଯୂତାସ୍ଯଃ କଥମଦ୍ଯ ଗମିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ଏହି ଆଞ୍ଚ ଗିଲି ନେଇଛ, କାଳର ସୂତ୍ରରେ ଲଟକିଛ; ଜଳରେ ଫାଟିଯାଇଥିବା ମାଛ ପରି, ଆଜି କିପରି ତୁମେ ପଳାଇପାରିବ।
ଯଂ ଚାସି ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଦେଶଂ ମନଃ ପୂର୍ଵଂ ଗତଂ ଚ ତେ। ନ ତଂ ଗନ୍ତାସି ଗନ୍ତାସି ମାର୍ଗଂ ବକହିଡିମ୍ବଯୋଃ
ଯେଉଁ ଦେଶକୁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲା, ଯେଉଁଠି ତୁମ ମନ ପୂର୍ବରୁ ଗଲା, ସେଠାକୁ ତୁମେ ପହଞ୍ଚିବେ ନାହିଁ; ବକ ଓ ହିଡିମ୍ବାର ପଥରେ ଯିବ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଭୀମେନ ରାକ୍ଷସଃ କାଲଚୋଦିତଃ। ଭୀତ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ଭୀମ ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାକ୍ଷସ କାଳର ଉତ୍ସାହରେ ଭୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲା ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ପୁନର୍ଭୀମଂ ରୋଷାତ୍ପ୍ରସ୍ଫୁରିତାଧରଃ। ନ ମେ ମୂଢା ଦିଶଃ ପାପ ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ମେ ଵିଲମ୍ବନମ୍
ତାପରେ ରାକ୍ଷସ ଭୀମକୁ ରୋଷରେ ଫିଁପିଁ କରୁଥିବା ଠୋଡ଼ ସହିତ କହିଲା: 'ମୂଢ଼, ମୁଁ ପଥରେ ଭ୍ରମିତ ନୁହେଁ; ମୋର ବିଳମ୍ବ କେବଳ ତୁମ ପାଇଁ।'
ଶ୍ରୁତା ମେ ରାକ୍ଷସା ଯେ ଯେ ତ୍ଵଯା ଵିନିହତା ରଣେ। ତେଷାମଦ୍ଯକରିଷ୍ଯାମି ତଵାସ୍ରେଣୋଦକକ୍ରିଯାମ୍
'ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଯେ ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଛ; ଆଜି ତୁମ ରକ୍ତରେ ତାଙ୍କ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବି।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାତଦା ଭୀମଂ ରାକ୍ଷସୋ ଯୋଦ୍ଧୁମାଯଯୌ। କରାଲଵଦନଃ କ୍ରୋଧାତ୍କାଲସର୍ପ ଇଵ ଶ୍ଵସନ୍
ଏପରି କହି ରାକ୍ଷସ ଭୀମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗକୁ ଆସିଲା, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଭୟଙ୍କର, କ୍ରୋଧରେ କାଳ ସର୍ପ ପରି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲା।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ଭୀମଃ ସୃକ୍ଵିଣୀ ପରିଲେଲିହନ୍। ସ୍ମଯମାନ ଇଵ କ୍ରୋଧାତ୍ସାକ୍ଷାତ୍କାଲାନ୍ତକୋପମଃ
ତାପରେ ଭୀମ, ଠୋଡ଼ ଚାଟୁଥିବା, କ୍ରୋଧରେ ହସୁଥିବା ପରି, ସାକ୍ଷାତ୍ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଦଢ଼ ହେଲେ।
ବ୍ରୁଵନ୍ଵୈ ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ'। ବାହୁସଂରମ୍ଭମେଵେଚ୍ଛନ୍ନଭିଦୁଦ୍ରାଵ ରାକ୍ଷସମ୍
କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ସହିତ ଭୀମ ଚିତ୍କାର କଲେ, 'ଥିବ, ଥିବ!' ଓ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଲୁଚାଇ ବାହୁ ଚଳାଇ ରାକ୍ଷସକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ଵ୍ଯାଦଦାନଃ ସୃକ୍ଵିଣୀ ପରିସଂଲିହନ୍।] ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ସଂରବ୍ଧୋ ବଲୋ ଵଜ୍ରଧରଂ ଯଥା
ବାରେବାରେ ରାକ୍ଷସ ରୋଷରେ ମୁହଁ ବଡ଼ କରି, ଠୋଡ଼ ଚାଟୁଥିବା, ଭୀମକୁ ବିଜୁଳିଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଆକ୍ରମଣ କଲା।