ଧାର୍ମିକାନ୍ଧର୍ମକାର୍ଯେଷୁ ଅର୍ଥକାର୍ଯେଷୁ ପଣ୍ଡିତାନ୍। ସ୍ତ୍ରୀଷୁ କ୍ଲୀବାନ୍ନିଯୁଞ୍ଜୀତ କ୍ରୂରାନ୍କ୍ରୂରେଷୁ କର୍ମସୁ
ଧର୍ମିକଙ୍କୁ ଧର୍ମ କାମରେ, ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ ଧନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାମରେ, ନରମ ସ୍ୱଭାବ ଥିବାମାନେକୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ଓ କ୍ରୁରମାନେକୁ କ୍ରୁର କାମରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵେଭ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ପରେଭ୍ଯଶ୍ଚ କାର୍ଯାକାର୍ଯସମୁଦ୍ଭଵା। ବୁଦ୍ଧିଃ କର୍ମସୁ ଵିଜ୍ଞେଯା ରିପୂଣାଂ ଚ ବଲାବଲମ୍
ନିଜ ଓ ପରର କାମ, ଯାହା ଉଚିତ କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ, ସେଥିରେ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟର ସ୍ୱଭାବ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଶକ୍ତି-ଦୁର୍ବଳତା ବୁଝିବା ଦରକାର।
ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସ୍ଵପ୍ରତିପନ୍ନେଷୁ କୁର୍ଯାତ୍ସାଧୁଷ୍ଵନୁଗ୍ରହମ୍। ନିଗ୍ରହଂ ଚାପ୍ଯଶିଷ୍ଟେଷୁ ନିର୍ମର୍ଯାଦେଷୁ କାରଯେତ୍
ନିଜ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଭଲ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୟା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଅନୁଶାସନ ମାନନ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ସୀମା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ଉଚିତ।
ନିଗ୍ରହେ ପ୍ରଗ୍ରହେ ସମ୍ଯଗ୍ଯଦା ରାଜା ପ୍ରଵର୍ତତେ। ତଦା ଭଵତି ଲୋକସ୍ଯ ମର୍ଯାଦା ସୁଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା
ରାଜା ଯେତେବେଳେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଦମ ଓ ଛାଡ଼ ଲାଗୁ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୀତି ଭଲ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ଏଷ ତେଽଭିହିତଃ ପାର୍ଥ ଘୋରୋ ଧର୍ମୋ ଦୁରନ୍ଵଯଃ। ତଂ ସ୍ଵଧର୍ମଵିଭାଗେନ ଵିନଯସ୍ଥୋଽନୁପାଲଯ
ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି କଠିନ ଓ ଦୁର୍ବୋଧ ନୀତି ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି। ନିଜ ଧର୍ମ ଓ ଶିଷ୍ଟତା ଅନୁସାରେ ଏହାକୁ ପାଳନ କର।
ତପୋଧର୍ମଦମେଜ୍ଯାଭିର୍ଵିପ୍ରା ଯାନ୍ତି ଯଥା ଦିଵମ୍। ଦାନାତିଥ୍ଯକ୍ରିଯାଧର୍ମୈର୍ଯାନ୍ତି ଵୈଶ୍ଯାଶ୍ଚ ସଦ୍ଗତିମ୍
ଯିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତପ, ଧର୍ମ, ଦମ ଓ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ବଣିକମାନେ ଦାନ, ଅତିଥିସେବା ଓ ଧର୍ମ କାମ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଗତିକୁ ପାଆନ୍ତି।
ଦ୍ଵିଜଶୁଶ୍ରୂଷଯା ଶୂଦ୍ରା ଲଭନ୍ତେ ଗତିମୁତ୍ତମାମ୍'। କ୍ଷତ୍ରଂ ଯାତି ତଥା ସ୍ଵର୍ଗଂ ଭୁଵି ନିଗ୍ରହପାଲନୈଃ
ଶୂଦ୍ରମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କ ସେବା କରି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗତିକୁ ପାଆନ୍ତି। ଏଭଳି, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଭୂମିରେ ଦମ ଓ ପାଳନ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଣୀତଦଣ୍ଡା ହି କାମଦ୍ଵେପଵିଵର୍ଜିତାଃ। ଅଲୁବ୍ଧା ଵିଗତକ୍ରୋଧାଃ ସତାଂ ଯାନ୍ତି ସଲୋକତାଂ
ଯେଉଁମାନେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରୋଧ ରହିତ, ଲୋଭ ଓ ରୋଷ ନଥିବା, ସେମାନେ ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ତତଃ ସଂହୃତ୍ଯ ଵିପୁଲଂ ତଦ୍ଵପୁଃ କାମଵର୍ଧିତମ୍। ଭୀମସେନଂ ପୁନର୍ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ପର୍ଯଷ୍ଵଜତ ଵାନରଃ
ତାପରେ, ସେ ବନରା ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ଓ ଇଚ୍ଛାବୃଦ୍ଧି ଦେହକୁ ସଂକୋଚିତ କରି, ଭୀମସେନଙ୍କୁ ପୁଣି ଦୁଇହାତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ପରିଷ୍ଵକ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ଯାଶୁ ଭ୍ରାତ୍ରା ଭୀମସ୍ଯ ଭାରତ। ଶ୍ରମୋ ନାଶମୁପାଗଚ୍ଛତ୍ସର୍ଵଂ ଚାସୀତ୍ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ଭାରତ, ଭାଇ ଭୀମଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦ୍ରୁତ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବା ସହିତ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହେଲା ଓ ସବୁ କିଛି ଶୁଭ ହେଲା।
[ବଲଂ ଚାତିବଲୋ ମେନେ ନ ମେଽସ୍ତି ସଦୃଶୋ ମହାନ୍।] ତତଃ ପୁନରଥୋଵାଚ ପର୍ଯଶ୍ରୁନଯନୋ ହରିଃ
ସେ ଭାବିଲେ—'ମୋ ସମାନ ବଳଶାଳୀ କେହି ନାହିଁ'। ଏପରେ, ଆଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ଆଣି, ସେ ବନରା ପୁଣି କହିଲେ।
ଭୀମମାଭାଷ୍ଯ ସୌହାର୍ଦାଦ୍ବାଷ୍ପଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା। ଗଚ୍ଛ ଵୀର ସ୍ଵମାଵାସଂ ସ୍ମର୍ତଵ୍ଯୋଽସ୍ମି କଥାନ୍ତରେ
ସ୍ନେହରେ ଭୀମଙ୍କୁ ଉଦ୍ବୋଧନ କରି, ଅଶ୍ରୁଭରା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ—'ହେ ବୀର, ତୁମେ ନିଜ ଗୃହକୁ ଯାଅ, ଅନ୍ୟ କଥାରେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିବା।'
ଇହସ୍ଥଶ୍ଚ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ନ ନିଵେଦ୍ଯୋସ୍ମି କସ୍ଯଚିତ୍। ଧନଦସ୍ଯାଲଯାଚ୍ଚାପି ଵିସୃଷ୍ଟାନାଂ ମହାବଲ
ହେ କୁରୁମାନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଥିବାବେଳେ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ମୋ ବିଷୟରେ କିଛି କୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଧନର ଦେବତାଙ୍କ ଗୃହରୁ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ।
ଏଷ କାଲ ଇହାଯାତୁଂ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଯୋଷିତାମ୍। ମମାପି ସଫଲଂ ଚ କ୍ଷୁଃ ସ୍ମାରିତଶ୍ଚାସ୍ମି ରାଘଵମ୍
ଏହି ସମୟରେ ଦେବତା ଗାନ୍ଧର୍ବ ମହିଳାମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିପାରିବେ। ମୋର ଭୋକ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ଏବଂ ମୁଁ ରାଘବଙ୍କୁ ମନେପକାଇଛି।
[ରାମାଭିଧାନଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ହି ଜଗଦ୍ଧୃଦଯନନ୍ଦନମ୍। ସୀତାଵକ୍ରାରଵିନ୍ଦାର୍କଂ ଦଶାସ୍ଯଧ୍ଵାନ୍ତଭାସ୍କରମ୍ ।।]
ରାମ ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ହୃଦୟର ଆନନ୍ଦ। ସୀତାଙ୍କ ମୁହଁ ଯେପରି ଅରବିନ୍ଦ ଫୁଲ, ସେଠି ରାମ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ। ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ଧକାରକୁ ତାଙ୍କ ଆଲୋକ ଦୂର କରେ।
ମାନୁଷଂ ଗାତ୍ରସଂସ୍ପର୍ଶଂ ଗତ୍ଵା ଭୀମ ତ୍ଵଯା ସହ। ତଦସ୍ମଦ୍ଦର୍ଶନଂ ଵୀର କୌନ୍ତେଯାମାଘମସ୍ତୁ ତେ
ଭୀମ, ତୁମ ସହିତ ମୁଁ ମାନବ ଦେହର ସ୍ପର୍ଶ ଅନୁଭବ କରିଛି। ଶୂରବୀର, କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ମୋ ଏହି ଦର୍ଶନ ତୁମ ପାଇଁ କୌଣସି ଅପକାର ନ ହେଉ।
ଭ୍ରାତୃତ୍ଵଂ ତ୍ଵଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଵରଂ ଵରଯ ଭାରତ। ଯଦି ତାଵନ୍ମଯା କ୍ଷୁଦ୍ରା ଗତ୍ଵା ଵାରଣସାହ୍ଵଯମ୍
ଭାରତ, ଆମର ଭାଇପଣାକୁ ମନେରଖି, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ମୋତେ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ। ଯଦି ଚାହ, ମୁଁ ବାରାଣସୀକୁ ଯାଇ ତୁମ ପାଇଁ ଛୋଟ କାମ ମଧ୍ୟ କରିଦେବି।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ନିହନ୍ତଵ୍ଯା ଯାଵଦେତତ୍କରୋମ୍ଯହମ୍। ଶିଲଯା ନଗରଂ ଵା ତନ୍ମର୍ଦିତଵ୍ଯଂ ମଯା ଯଦି
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ହତ୍ୟା ହେବା ଉଚିତ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏଠାରେ ଅଛି, ମୁଁ ଏହି କାମ କରିପାରିବି। ଯଦି ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଥାଏ, ମୁଁ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ସହରକୁ ଚୁର୍ମାର କରିଦେବି।
[ବଦ୍ଧ୍ଵା ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଚାଦ୍ଯ ଆନଯାମି ତଵାନ୍ତିକମ୍।] ଯାଵଦେତତ୍କରୋମ୍ଯଦ୍ଯକାମଂ ତଵ ମହାବଲ
ଆଜି ମୁଁ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଆଣିପାରିବି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏଠାରେ ଅଛି, ମୁଁ ତୁମ ଯାହା ଇଚ୍ଛା, ସେହି କାମ କରିଦେବି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଭୀମସେନସ୍ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ ମହାତ୍ମନଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହନୂନ୍ତଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା
ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭୀମସେନ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି ହନୁମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
କୃତମେଵ ତ୍ଵଯା ସର୍ଵଂ ମମ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵ। ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତୁ ମହାବାହୋ କାମଯେ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରସୀଦମେ
ବାନରମାନ୍ୟ, ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ସବୁ କିଛି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିଦେଇଛ। ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଶୁଭ ହେଉ। ମୁଁ କେବଳ ତୁମ ଦୟା ଚାହେଁ।
ସନାଥାଃ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ଵଯା ନାଥେନ ଵୀର୍ଯଵନ୍। ତଵୈଵ ତେଜସା ସର୍ଵାନ୍ଵିଜେଷ୍ଯାମୋ ଵଯଂ ପରାନ୍
ତୁମେ ଆମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରକ୍ଷକ ଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ। ତୁମ ତେଜ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବୁ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ହନୁମାନ୍ଭୀମସେନମଭାଷତ। ଭ୍ରାତୃତ୍ଵାତ୍ସୌହୃଦାଚ୍ଚୈଵ କରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରିଯଂ ତଵ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ହନୁମାନ ଭୀମସେନଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ଭାଇପଣା ଓ ମିତ୍ରତା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରିୟ କାମ କରିଦେବି।'
ଚମୂଂ ଵିଗାହ୍ଯ ଶତ୍ରୂଣାଂ ପରଶକ୍ତିସମାକୁଲାମ୍। ଯଦା ସିଂହରଵଂ ଵୀର କରିଷ୍ଯସି ମହାବଲ
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଶିବିରକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ରହିଛନ୍ତି, ତୁମେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରିବାବେଳେ, ମହାବଳୀ,
ତଦାହଂ ବୃଂହଯିଷ୍ଯାମି ସ୍ଵରଵେଣ ରଵଂ ତଵ। `ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଵ୍ଯସଵସ୍ତେଽରଯୋ ରଣେ
ସେତେବେଳେ ମୁଁ ମୋର ସ୍ୱରରେ ତୁମ ଗର୍ଜନକୁ ଆଉ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚ କରିଦେବି। ଏହା ଶୁଣି ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଦେବେ।
ଵିଜଯସ୍ଯ ଧ୍ଵଜସ୍ଥଶ୍ଚ ନାଦାନ୍ମୋକ୍ଷ୍ପାମି ଦାରୁଣାନ୍। ଶତ୍ରୂଣାଂ ଯେ ପ୍ରାଣହରାଃ ସୁଖଂ ଯେନ ହନିଷ୍ଯଥ
ମୁଁ ତୁମ ବିଜୟଧ୍ୱଜର ଶିରେ ବସି, ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଚାଲିଦେବି, ଯାହା ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପ୍ରାଣ ନେଇଦେବ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସହଜରେ ସେମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିପାରିବ।
ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ହନୁମାଂସ୍ତଦା ପାଣ୍ଡଵନନ୍ଦନମ୍। ମାର୍ଗମାଖ୍ଯାଯ ଭୀମାଯ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ
ଏଭଳି କହି, ହନୁମାନ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦକୁ ଦେଖି, ଭୀମଙ୍କୁ ପଥ ଦେଖାଇ, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ହରିଵରେ ଭୀମୋପି ବଲିନାଂଵରଃ। ତେନ ମାର୍ଗେଣ ଵିପୁଲଂ ଵ୍ଯଚରଦ୍ଗନ୍ଧମାଦନମ୍
ସେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମ, ସେଇ ପଥରେ ଚାଲି, ବିଶାଳ ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ ଦେଖିଲେ।
ଅନୁସ୍ମରନ୍ଵପୁସ୍ତସ୍ଯ ଶ୍ରିଯଂ ଚାପ୍ରତିମାଂ ଭୁଵି। ମାହାତ୍ମ୍ଯମନୁଭାଵଂ ଚ ସ୍ମରନ୍ଦାଶରଥେର୍ଯଯୌ
ସେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଓ ଅପୂର୍ବ ମହିମାକୁ ମନେପକାଇ, ଦଶରଥନନ୍ଦନଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ଶକ୍ତିକୁ ମନେକରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।
ସ ତାନି ରମଣୀଯାନି ଵନାନ୍ଯୁପଵନାନି ଚ। ଵିଲୋଲଯାମାସ ତଦା ସୌଗନ୍ଧିକଵନେପ୍ସଯା
ସେତେବେଳେ ସେ ସୁନ୍ଦର ଅଟବି ଓ ଉପବନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ସୌଗନ୍ଧିକ ଫୁଲ ଆଣିବା ଆଶାରେ।