ମା ତାତ ସାହସଂ କାର୍ଷୀଃ ସ୍ଵଧର୍ମଂ ପରିପାଲଯ। ସ୍ଵଧର୍ମସ୍ଥାପନଂ ଧର୍ମଂ ବୁଧ୍ଯସ୍ଵାଗମଯସ୍ଵ ଚ
ପୁଅ, ଅତିସାହସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନିଜ ଧର୍ମକୁ ପାଳନ କର। ନିଜ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମକୁ ବୁଝିବା ଓ ଏହାକୁ ସ୍ଥାପନ କର।
ନ ହି ଧର୍ମମଵିଜ୍ଞାଯ ଵୃଦ୍ଧାନନୁପସେଵ୍ଯ ଚ। ଧର୍ମୋ ଵୈ ଵେଦିତୁଂ ଶକ୍ଯୋ ବୃହସ୍ପତିସମୈରପି
ଧର୍ମକୁ ବୁଝିନଥିବା ଓ ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ସେବା ନକରିଥିବା ଲୋକ, ବୃହସ୍ପତି ସମାନ ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅଧର୍ମୋ ଯତ୍ର ଧର୍ମାଖ୍ଯୋ ଧର୍ମଶ୍ଚାଧର୍ମସଂଜ୍ଞିତଃ। ସ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଵିଭାଗେନ ଯତ୍ରମୁହ୍ଯନ୍ତ୍ଯବୁଦ୍ଧଯଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଅଧର୍ମକୁ ଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଓ ଧର୍ମକୁ ଅଧର୍ମ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ବୁଝିବା ଦରକାର, କାରଣ ଅବୁଦ୍ଧିମାନେ ସେଠି ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଆଚାରସଂଭଵୋ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମାଦ୍ଵେଦାଃ ସମୁତ୍ଥିତାଃ। ଵେଦୈର୍ଯଜ୍ଞାଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଯଜ୍ଞୈର୍ଦେଵାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ
ଧର୍ମ ଆଚରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଧର୍ମରୁ ବେଦ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ବେଦରୁ ଯଜ୍ଞ ହୁଏ, ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି।
ବଲ୍ଯାକରଵଣିଜ୍ଯାଭିଃ କୃଷ୍ଯର୍ଥୈର୍ଯୋନିପୋଷଣୈଃ। ଵାର୍ତଯା ଧାର୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ଧର୍ମୈରେତୈର୍ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ
ବଳି, ବ୍ୟବସାୟ, କୃଷି ଓ ସନ୍ତାନ ପୋଷଣ ଦ୍ୱାରା, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହି କର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ଚାଲାନ୍ତି।
ତ୍ରଯୀ ଵାର୍ତା ଦଣ୍ଡନୀତିସ୍ତିସ୍ରୋ ଵିଦ୍ଯା ଵିଜାନତାମ୍। ତାଭିଃ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତାଭିର୍ଲୋକଯାତ୍ରା ଵିଧୀଯତେ
ତିନି ପ୍ରକାର ବେଦ, ଜୀବିକା ଓ ଶାସନ ବିଦ୍ୟା—ଏହି ତିନିଟି ଜ୍ଞାନ ଜଣା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ। ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ କରିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଚଳାଚଳ ଠିକ୍ ରହିଥାଏ।
ସା ଚେଦ୍ଧର୍ମକୃତା ନ ସ୍ଯାତ୍ରଯୀଧର୍ମମୃତେ ଭୁଵି। ଦଣ୍ଡନୀତିମୃତେଚାପି ନିର୍ମର୍ଯାଦମିଦଂ ଭଵେତ୍
ଯଦି ଏହି କର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ହେଉନାହିଁ, ବେଦ ଓ ଧର୍ମ ନଥିଲେ, ଶାସନ ବିଦ୍ୟା ନଥିଲେ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ଶୃଙ୍ଖଳା ରହିବ ନାହିଁ।
ଵାର୍ତାଧର୍ମେ ହ୍ଯଵର୍ତିନ୍ଯୋ ଵିନଶ୍ଯେଯୁରିମାଃ ପ୍ରଜାଃ। ସୁପ୍ରଵୃତ୍ତୈସ୍ତ୍ରିଭିର୍ହ୍ଯେତୈର୍ଧର୍ମୈଃ ସୂଯନ୍ତି ଵୈ ପ୍ରଜାଃ
ଯଦି ଲୋକେ ଜୀବିକା ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଚାଲିନାହାନ୍ତି, ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଯିବେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ତିନି ଧର୍ମ ଠିକ୍ ଭାବେ ଚାଲିଲେ, ପ୍ରଜାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି।
ଦ୍ଵିଜାନାମମୃତଂ ଧର୍ମୋ ହ୍ଯେକଶ୍ଚୈଵୈକଵର୍ଣକଃ। ଯଜ୍ଞାଧ୍ଯଯନଦାନାନି ତ୍ରଯଃ ସାଧାରଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଅମୃତ ସମାନ, ଏକବର୍ଣ୍ଣୀ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକଟି ମାତ୍ର। ଯଜ୍ଞ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଦାନ—ଏହି ତିନିଟି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ମନାଯାଏ।
ଯାଜନାଧ୍ଯାପନେ ଚୋଭେ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ପରିଗ୍ରହଃ। ପାଲନଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଵୈ ଵୈଶ୍ଯଧର୍ମଶ୍ଚ ପୋଷଣମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରାଇବା, ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଓ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପାଇଁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ପୋଷଣ କରିବା ଧର୍ମ।
ଶୁଶ୍ରୂଷା ଚ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ଶୂଦ୍ରାଣଆଂ ଧର୍ମ ଉଚ୍ଯତେ। ଭୈକ୍ଷହୋମଵ୍ରତୈର୍ହୀନାସ୍ତଥୈଵ ଗୁରୁଵାସିତାଃ
ଶୂଦ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କ ସେବା କରିବା ଧର୍ମ। ଯେଉଁମାନେ ଭିକ୍ଷା, ହୋମ, ବ୍ରତ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ବାସ ଚାଲାନ୍ତିନାହିଁ।
କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମୋଽତ୍ରକୌନ୍ତେଯ ତଵ ଧର୍ମୋଽତ୍ର ରକ୍ଷଣମ୍। ସ୍ଵଧର୍ମଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯସ୍ଵ ଵିନୀତୋ ନିଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ଏଠାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ଧର୍ମ ହେଉଛି ରକ୍ଷା କରିବା। ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ଶିଷ୍ଟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର।
ଵୃଦ୍ଧୈଃ ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ସଦ୍ଭିଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧିମଦ୍ଭିଃ ଶ୍ରୁତାନ୍ଵିତୈଃ। ଆସ୍ଥିତଃ ଶାସ୍ତିଦଣ୍ଡେନ ଵ୍ଯସନୀ ପରିଭୂଯତେ
ବଡ଼ମାନେ, ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ଯେଉଁଠାରେ ଶାସନ ନୀତି ରହିଛି, ସେଠି ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ହାରି ଯାଏ ନାହିଁ।
ନିଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହୈଃ ସମ୍ଯଗ୍ଯଦା ନେତା ପ୍ରଵର୍ତତେ। ତଦା ଭଵନ୍ତି ଲୋକସ୍ଯ ମର୍ଯାଦାଃ ସୁଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ଯେତେବେଳେ ନେତା ଠିକ୍ ଭାବେ ଦଣ୍ଡ ଓ କୃପା ଦୁହିଁ କରେ, ସେତେବେଳେ ଲୋକଙ୍କ ଶୃଙ୍ଖଳା ଭଲ ଭାବେ ରହିଥାଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦେଶେ ଚ ଦୁର୍ଗେ ଚ ଶତ୍ରୁମିତ୍ରବଲେଷୁ ଚ। ନିତ୍ଯଂ ଚାରେଣ ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ସ୍ଥାନଂ ଵୃଦ୍ଧିଃ କ୍ଷଯସ୍ତଥା
ସେଥିପାଇଁ, ଦେଶ, କିଲ୍ଲା ଓ ଶତ୍ରୁ ମିତ୍ରଙ୍କ ସେନା ମଧ୍ୟରେ, ସବୁବେଳେ ଚତୁର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିତି, ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିବା ଦରକାର।
ରାଜ୍ଞାମୁପାଯଶ୍ଚାରଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତ୍ରପରାକ୍ରମାଃ। ନିଗ୍ରହପ୍ରଗ୍ରହୌ ଚୈଵ ଦାକ୍ଷ୍ଯଂ ଵୈ କାର୍ଯସାଧକମ୍
ରାଜାଙ୍କ ଉପାୟ, ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ ଜଣା, ବୁଦ୍ଧିମତୀ ପରାମର୍ଶ, ପ୍ରଭାବ ଓ ସାହସ, ଦମ ଓ ଛାଡ଼, ଏବଂ ଦକ୍ଷତା—ଏହିସବୁ କାମ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ।
ସାମ୍ନା ଦାନେନ ଭେଦେନ ଦଣ୍ଡେନୋପେକ୍ଷଣେନ ଚ। ସାଧନୀଯାନି କାର୍ଯାଣି ସମାସଵ୍ଯାସଯୋଗତଃ
ସମ୍ମତି, ଦାନ, ଭେଦ, ଦଣ୍ଡ ଓ ଅବହେଳା ଦ୍ୱାରା, କେବେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ କେବେ ବିସ୍ତୃତ ଉପାୟ ନେଇ, କାମ ସଫଳ କରିବା ଉଚିତ।
ମନ୍ତ୍ରମୂଲା ନଯାଃ ସର୍ଵେଚାରାଶ୍ଚ ଭରତର୍ଷଭ। ସୁମନ୍ତ୍ରିତନଯୈଃ ସଦ୍ଭିସ୍ତଦ୍ଵିଧୈଃ ସହ ମନ୍ତ୍ରଯେତ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ନୀତି ଓ ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟର ମୂଳ ହେଉଛି ପରାମର୍ଶ। ଭଲ ପରାମର୍ଶଦାତା, ନୀତିଜ୍ଞ ଓ ଏହି ପ୍ରକାର ଦକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ତ୍ରିଯା ମୂଢେନ ବାଲେନ ଲୁବ୍ଧେନ ଲଘୁନାଽପି ଵା। ନ ମନ୍ତ୍ରଯୀତ ଗୁହ୍ଯାନି ଯେଷୁ ଚାସ୍ପନଦଲକ୍ଷଣମ୍
ସ୍ତ୍ରୀ, ମୂଢ଼, ଶିଶୁ, ଲୋଭୀ, ଦୁର୍ବଳ ଚରିତ୍ର ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଓ ଯେଉଁମାନେ ବୁଝିବାର ଶକ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଗୁପ୍ତ କଥା ଆଲୋଚନା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମନ୍ତ୍ରଯେତ୍ସହ ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିଃ ଶକ୍ତୈଃ କର୍ମାଣି କାରଯେତ୍। ସ୍ନିଗ୍ଧୈଶ୍ଚ ନୀତିଵିନ୍ଯାସୈର୍ମୂର୍ଖାନ୍ସର୍ଵତ୍ର ଵର୍ଜଯେତ୍
ବିଦ୍ୱାନ୍ ଓ ଦକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ କାମ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ, ସେମାନଙ୍କୁ କାମ ଦେବା ଉଚିତ। ନୀତିରେ ଦକ୍ଷ ଓ ସ୍ନେହଶୀଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ। ମୂଢ଼ମାନେ ସବୁଠାରେ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଧାର୍ମିକାନ୍ଧର୍ମକାର୍ଯେଷୁ ଅର୍ଥକାର୍ଯେଷୁ ପଣ୍ଡିତାନ୍। ସ୍ତ୍ରୀଷୁ କ୍ଲୀବାନ୍ନିଯୁଞ୍ଜୀତ କ୍ରୂରାନ୍କ୍ରୂରେଷୁ କର୍ମସୁ
ଧର୍ମିକଙ୍କୁ ଧର୍ମ କାମରେ, ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ ଧନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାମରେ, ନରମ ସ୍ୱଭାବ ଥିବାମାନେକୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ଓ କ୍ରୁରମାନେକୁ କ୍ରୁର କାମରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵେଭ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ପରେଭ୍ଯଶ୍ଚ କାର୍ଯାକାର୍ଯସମୁଦ୍ଭଵା। ବୁଦ୍ଧିଃ କର୍ମସୁ ଵିଜ୍ଞେଯା ରିପୂଣାଂ ଚ ବଲାବଲମ୍
ନିଜ ଓ ପରର କାମ, ଯାହା ଉଚିତ କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ, ସେଥିରେ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟର ସ୍ୱଭାବ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଶକ୍ତି-ଦୁର୍ବଳତା ବୁଝିବା ଦରକାର।
ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସ୍ଵପ୍ରତିପନ୍ନେଷୁ କୁର୍ଯାତ୍ସାଧୁଷ୍ଵନୁଗ୍ରହମ୍। ନିଗ୍ରହଂ ଚାପ୍ଯଶିଷ୍ଟେଷୁ ନିର୍ମର୍ଯାଦେଷୁ କାରଯେତ୍
ନିଜ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଭଲ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୟା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଅନୁଶାସନ ମାନନ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ସୀମା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ଉଚିତ।
ନିଗ୍ରହେ ପ୍ରଗ୍ରହେ ସମ୍ଯଗ୍ଯଦା ରାଜା ପ୍ରଵର୍ତତେ। ତଦା ଭଵତି ଲୋକସ୍ଯ ମର୍ଯାଦା ସୁଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା
ରାଜା ଯେତେବେଳେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଦମ ଓ ଛାଡ଼ ଲାଗୁ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୀତି ଭଲ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ଏଷ ତେଽଭିହିତଃ ପାର୍ଥ ଘୋରୋ ଧର୍ମୋ ଦୁରନ୍ଵଯଃ। ତଂ ସ୍ଵଧର୍ମଵିଭାଗେନ ଵିନଯସ୍ଥୋଽନୁପାଲଯ
ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି କଠିନ ଓ ଦୁର୍ବୋଧ ନୀତି ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି। ନିଜ ଧର୍ମ ଓ ଶିଷ୍ଟତା ଅନୁସାରେ ଏହାକୁ ପାଳନ କର।
ତପୋଧର୍ମଦମେଜ୍ଯାଭିର୍ଵିପ୍ରା ଯାନ୍ତି ଯଥା ଦିଵମ୍। ଦାନାତିଥ୍ଯକ୍ରିଯାଧର୍ମୈର୍ଯାନ୍ତି ଵୈଶ୍ଯାଶ୍ଚ ସଦ୍ଗତିମ୍
ଯିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତପ, ଧର୍ମ, ଦମ ଓ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ବଣିକମାନେ ଦାନ, ଅତିଥିସେବା ଓ ଧର୍ମ କାମ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଗତିକୁ ପାଆନ୍ତି।
ଦ୍ଵିଜଶୁଶ୍ରୂଷଯା ଶୂଦ୍ରା ଲଭନ୍ତେ ଗତିମୁତ୍ତମାମ୍'। କ୍ଷତ୍ରଂ ଯାତି ତଥା ସ୍ଵର୍ଗଂ ଭୁଵି ନିଗ୍ରହପାଲନୈଃ
ଶୂଦ୍ରମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କ ସେବା କରି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗତିକୁ ପାଆନ୍ତି। ଏଭଳି, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଭୂମିରେ ଦମ ଓ ପାଳନ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଣୀତଦଣ୍ଡା ହି କାମଦ୍ଵେପଵିଵର୍ଜିତାଃ। ଅଲୁବ୍ଧା ଵିଗତକ୍ରୋଧାଃ ସତାଂ ଯାନ୍ତି ସଲୋକତାଂ
ଯେଉଁମାନେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରୋଧ ରହିତ, ଲୋଭ ଓ ରୋଷ ନଥିବା, ସେମାନେ ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ତତଃ ସଂହୃତ୍ଯ ଵିପୁଲଂ ତଦ୍ଵପୁଃ କାମଵର୍ଧିତମ୍। ଭୀମସେନଂ ପୁନର୍ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ପର୍ଯଷ୍ଵଜତ ଵାନରଃ
ତାପରେ, ସେ ବନରା ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ଓ ଇଚ୍ଛାବୃଦ୍ଧି ଦେହକୁ ସଂକୋଚିତ କରି, ଭୀମସେନଙ୍କୁ ପୁଣି ଦୁଇହାତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ପରିଷ୍ଵକ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ଯାଶୁ ଭ୍ରାତ୍ରା ଭୀମସ୍ଯ ଭାରତ। ଶ୍ରମୋ ନାଶମୁପାଗଚ୍ଛତ୍ସର୍ଵଂ ଚାସୀତ୍ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ଭାରତ, ଭାଇ ଭୀମଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦ୍ରୁତ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବା ସହିତ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହେଲା ଓ ସବୁ କିଛି ଶୁଭ ହେଲା।