ତ୍ଵମେଵ ଶକ୍ତସ୍ତାଂ ଲଙ୍କାଂ ସଯୋଧାଂ ସହରାଵଣାମ୍। ସ୍ଵବାହୁବଲମାଶ୍ରିତ୍ ଵିନାଶଯିତୁମଞ୍ଜସା
'ତୁମେ ନିଜ ବାହୁବଳ ଉପରେ ଭରସା କରି, ସେଇ ଲଙ୍କା, ତାହାର ସେନା ଓ ରାବଣକୁ ଏକାଠି ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିଥାନ୍ତୁ।'
ନ ହି ତେ କିଂଚିଦପ୍ରାପ୍ଯଂ ମାରୁତାତ୍ମଜ ଵିଦ୍ଯତେ। ନ ଚୈଵ ତଵ ପର୍ଯାପ୍ତୋ ରାଵଯଣଃ ସଗଣୋ ଯୁଧି
'ହେ ବାୟୁପୁତ୍ର, ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନାହିଁ; ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସେନା ମଧ୍ୟ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ କିଛି ନୁହେଁ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଭୀମେନ ହନୂମାନ୍ପ୍ଲଵଗୋତ୍ତମଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ନିଗ୍ଧଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା
ଭୀମଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହନୁମାନ ଗଭୀର ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧ କଣ୍ଠରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଏଵମେତନ୍ମହାବାହୋ ଯଥା ଵଦସି ଭାରତ। ଭୀମସେନ ନ ପର୍ଯାପ୍ତୋ ମମାସୌ ରାକ୍ଷସାଧମଃ
'ହଁ, ମହାବାହୁ ଭୀମସେନ, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ତାହା ଠିକ୍; ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ମୋ ପାଇଁ କିଛି ନୁହେଁ।'
ଵେଦାଚାରଵିଧାନୋକ୍ତୈର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଧାର୍ଯନ୍ତି ଦେଵତାଃ। ବୃହସ୍ପତ୍ଯୁଶନଃପ୍ରୋକ୍ତୈର୍ନଯୈର୍ଧାର୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ
'ବେଦ ଓ ଆଚାର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଧାରିତ ହୁଅନ୍ତି; ବୃହସ୍ପତି ଓ ଉଶନାଙ୍କ କହିଥିବା ନୀତି ଦ୍ୱାରା ମଣିଷମାନେ ଚାଲିଥାନ୍ତି।'
ତେନ ଵୀରେଣ ତଂ ହତ୍ଵା ସଗଣଂ ରାକ୍ଷସାଧମମ୍। ଆନୀତା ସ୍ଵପୁରଂ ସୀତା କୀର୍ତିଶ୍ଚ ସ୍ଥାପିତା ନୃଷୁ
'ସେହି ପ୍ରଭଳ ବୀର ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେକୁ ବଧ କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ନିଜ ସହରକୁ ଆଣିଥିଲେ, ତାଙ୍କର କୀର୍ତି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।'
ତଦ୍ଗଚ୍ଛ ଵିପୁଲପ୍ରଜ୍ଞ ଭ୍ରାତୁଃ ପ୍ରିଯହିତେ ରତଃ। ଅରିଷ୍ଟଂ କ୍ଷେମମଧ୍ଵାନଂ ଵାଯୁନା ପରିରକ୍ଷିତଃ
ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ ତୁମେ, ଭାଇଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଓ ସୁଖରେ ନିଷ୍ଠା ରଖ, ଏବେ ଯାଅ। ବାୟୁଦେବତାଙ୍କର ରକ୍ଷାରେ ତୁମର ଯାତ୍ରା ନିରାପଦ ଓ କଷ୍ଟହୀନ ହେଉ।
ଏଷ ପନ୍ଥାଃ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌଗନ୍ଧିକଵନାଯ ତେ। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସେ ଧନଦୋଦ୍ଯାନଂ ରକ୍ଷିତଂ ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସୈଃ
ହେ କୁରୁମଣି, ଏହି ପଥରେ ଚାଲିଲେ ତୁମେ ସୌଗନ୍ଧିକ ଅଟରେ ପହଞ୍ଚିବ। ଏଠି ତୁମେ କୁବେରଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖିବ, ଯାହାକୁ ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ନ ଚ ତେ ତରସା କାର୍ଯଃ କୁସୁମାପଚଯଃ ସ୍ଵଯମ୍। ଦୈଵତାନି ହି ମାନ୍ଯାନି ପୁରୁଷେଣ ଵିଶେଷତଃ
ତୁମେ ନିଜେ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ ଫୁଲ ତୋଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନି। ଦେବତାମାନେ ବିଶେଷକରି ମାନ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ।
ବଲିହୋମନମସ୍କାରୈର୍ମନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଭରତର୍ଷଭ। ଦୈଵତାନି ପ୍ରସାଦଂ ହି ଭକ୍ତ୍ଯା କୁର୍ଵନ୍ତି ଭାରତ
ବଳି, ହୋମ, ପ୍ରଣାମ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ଦେବତାମାନେ ଭକ୍ତିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ମା ତାତ ସାହସଂ କାର୍ଷୀଃ ସ୍ଵଧର୍ମଂ ପରିପାଲଯ। ସ୍ଵଧର୍ମସ୍ଥାପନଂ ଧର୍ମଂ ବୁଧ୍ଯସ୍ଵାଗମଯସ୍ଵ ଚ
ପୁଅ, ଅତିସାହସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନିଜ ଧର୍ମକୁ ପାଳନ କର। ନିଜ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମକୁ ବୁଝିବା ଓ ଏହାକୁ ସ୍ଥାପନ କର।
ନ ହି ଧର୍ମମଵିଜ୍ଞାଯ ଵୃଦ୍ଧାନନୁପସେଵ୍ଯ ଚ। ଧର୍ମୋ ଵୈ ଵେଦିତୁଂ ଶକ୍ଯୋ ବୃହସ୍ପତିସମୈରପି
ଧର୍ମକୁ ବୁଝିନଥିବା ଓ ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ସେବା ନକରିଥିବା ଲୋକ, ବୃହସ୍ପତି ସମାନ ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅଧର୍ମୋ ଯତ୍ର ଧର୍ମାଖ୍ଯୋ ଧର୍ମଶ୍ଚାଧର୍ମସଂଜ୍ଞିତଃ। ସ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଵିଭାଗେନ ଯତ୍ରମୁହ୍ଯନ୍ତ୍ଯବୁଦ୍ଧଯଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଅଧର୍ମକୁ ଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଓ ଧର୍ମକୁ ଅଧର୍ମ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ବୁଝିବା ଦରକାର, କାରଣ ଅବୁଦ୍ଧିମାନେ ସେଠି ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଆଚାରସଂଭଵୋ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମାଦ୍ଵେଦାଃ ସମୁତ୍ଥିତାଃ। ଵେଦୈର୍ଯଜ୍ଞାଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଯଜ୍ଞୈର୍ଦେଵାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ
ଧର୍ମ ଆଚରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଧର୍ମରୁ ବେଦ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ବେଦରୁ ଯଜ୍ଞ ହୁଏ, ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି।
ବଲ୍ଯାକରଵଣିଜ୍ଯାଭିଃ କୃଷ୍ଯର୍ଥୈର୍ଯୋନିପୋଷଣୈଃ। ଵାର୍ତଯା ଧାର୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ଧର୍ମୈରେତୈର୍ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ
ବଳି, ବ୍ୟବସାୟ, କୃଷି ଓ ସନ୍ତାନ ପୋଷଣ ଦ୍ୱାରା, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହି କର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ଚାଲାନ୍ତି।
ତ୍ରଯୀ ଵାର୍ତା ଦଣ୍ଡନୀତିସ୍ତିସ୍ରୋ ଵିଦ୍ଯା ଵିଜାନତାମ୍। ତାଭିଃ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତାଭିର୍ଲୋକଯାତ୍ରା ଵିଧୀଯତେ
ତିନି ପ୍ରକାର ବେଦ, ଜୀବିକା ଓ ଶାସନ ବିଦ୍ୟା—ଏହି ତିନିଟି ଜ୍ଞାନ ଜଣା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ। ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ କରିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଚଳାଚଳ ଠିକ୍ ରହିଥାଏ।
ସା ଚେଦ୍ଧର୍ମକୃତା ନ ସ୍ଯାତ୍ରଯୀଧର୍ମମୃତେ ଭୁଵି। ଦଣ୍ଡନୀତିମୃତେଚାପି ନିର୍ମର୍ଯାଦମିଦଂ ଭଵେତ୍
ଯଦି ଏହି କର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ହେଉନାହିଁ, ବେଦ ଓ ଧର୍ମ ନଥିଲେ, ଶାସନ ବିଦ୍ୟା ନଥିଲେ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ଶୃଙ୍ଖଳା ରହିବ ନାହିଁ।
ଵାର୍ତାଧର୍ମେ ହ୍ଯଵର୍ତିନ୍ଯୋ ଵିନଶ୍ଯେଯୁରିମାଃ ପ୍ରଜାଃ। ସୁପ୍ରଵୃତ୍ତୈସ୍ତ୍ରିଭିର୍ହ୍ଯେତୈର୍ଧର୍ମୈଃ ସୂଯନ୍ତି ଵୈ ପ୍ରଜାଃ
ଯଦି ଲୋକେ ଜୀବିକା ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଚାଲିନାହାନ୍ତି, ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଯିବେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ତିନି ଧର୍ମ ଠିକ୍ ଭାବେ ଚାଲିଲେ, ପ୍ରଜାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି।
ଦ୍ଵିଜାନାମମୃତଂ ଧର୍ମୋ ହ୍ଯେକଶ୍ଚୈଵୈକଵର୍ଣକଃ। ଯଜ୍ଞାଧ୍ଯଯନଦାନାନି ତ୍ରଯଃ ସାଧାରଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଅମୃତ ସମାନ, ଏକବର୍ଣ୍ଣୀ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକଟି ମାତ୍ର। ଯଜ୍ଞ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଦାନ—ଏହି ତିନିଟି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ମନାଯାଏ।
ଯାଜନାଧ୍ଯାପନେ ଚୋଭେ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ପରିଗ୍ରହଃ। ପାଲନଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଵୈ ଵୈଶ୍ଯଧର୍ମଶ୍ଚ ପୋଷଣମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରାଇବା, ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଓ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପାଇଁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ପୋଷଣ କରିବା ଧର୍ମ।
ଶୁଶ୍ରୂଷା ଚ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ଶୂଦ୍ରାଣଆଂ ଧର୍ମ ଉଚ୍ଯତେ। ଭୈକ୍ଷହୋମଵ୍ରତୈର୍ହୀନାସ୍ତଥୈଵ ଗୁରୁଵାସିତାଃ
ଶୂଦ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କ ସେବା କରିବା ଧର୍ମ। ଯେଉଁମାନେ ଭିକ୍ଷା, ହୋମ, ବ୍ରତ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ବାସ ଚାଲାନ୍ତିନାହିଁ।
କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମୋଽତ୍ରକୌନ୍ତେଯ ତଵ ଧର୍ମୋଽତ୍ର ରକ୍ଷଣମ୍। ସ୍ଵଧର୍ମଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯସ୍ଵ ଵିନୀତୋ ନିଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ଏଠାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ଧର୍ମ ହେଉଛି ରକ୍ଷା କରିବା। ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ଶିଷ୍ଟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର।
ଵୃଦ୍ଧୈଃ ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ସଦ୍ଭିଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧିମଦ୍ଭିଃ ଶ୍ରୁତାନ୍ଵିତୈଃ। ଆସ୍ଥିତଃ ଶାସ୍ତିଦଣ୍ଡେନ ଵ୍ଯସନୀ ପରିଭୂଯତେ
ବଡ଼ମାନେ, ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ଯେଉଁଠାରେ ଶାସନ ନୀତି ରହିଛି, ସେଠି ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ହାରି ଯାଏ ନାହିଁ।
ନିଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହୈଃ ସମ୍ଯଗ୍ଯଦା ନେତା ପ୍ରଵର୍ତତେ। ତଦା ଭଵନ୍ତି ଲୋକସ୍ଯ ମର୍ଯାଦାଃ ସୁଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ଯେତେବେଳେ ନେତା ଠିକ୍ ଭାବେ ଦଣ୍ଡ ଓ କୃପା ଦୁହିଁ କରେ, ସେତେବେଳେ ଲୋକଙ୍କ ଶୃଙ୍ଖଳା ଭଲ ଭାବେ ରହିଥାଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦେଶେ ଚ ଦୁର୍ଗେ ଚ ଶତ୍ରୁମିତ୍ରବଲେଷୁ ଚ। ନିତ୍ଯଂ ଚାରେଣ ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ସ୍ଥାନଂ ଵୃଦ୍ଧିଃ କ୍ଷଯସ୍ତଥା
ସେଥିପାଇଁ, ଦେଶ, କିଲ୍ଲା ଓ ଶତ୍ରୁ ମିତ୍ରଙ୍କ ସେନା ମଧ୍ୟରେ, ସବୁବେଳେ ଚତୁର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିତି, ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିବା ଦରକାର।
ରାଜ୍ଞାମୁପାଯଶ୍ଚାରଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତ୍ରପରାକ୍ରମାଃ। ନିଗ୍ରହପ୍ରଗ୍ରହୌ ଚୈଵ ଦାକ୍ଷ୍ଯଂ ଵୈ କାର୍ଯସାଧକମ୍
ରାଜାଙ୍କ ଉପାୟ, ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ ଜଣା, ବୁଦ୍ଧିମତୀ ପରାମର୍ଶ, ପ୍ରଭାବ ଓ ସାହସ, ଦମ ଓ ଛାଡ଼, ଏବଂ ଦକ୍ଷତା—ଏହିସବୁ କାମ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ।
ସାମ୍ନା ଦାନେନ ଭେଦେନ ଦଣ୍ଡେନୋପେକ୍ଷଣେନ ଚ। ସାଧନୀଯାନି କାର୍ଯାଣି ସମାସଵ୍ଯାସଯୋଗତଃ
ସମ୍ମତି, ଦାନ, ଭେଦ, ଦଣ୍ଡ ଓ ଅବହେଳା ଦ୍ୱାରା, କେବେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ କେବେ ବିସ୍ତୃତ ଉପାୟ ନେଇ, କାମ ସଫଳ କରିବା ଉଚିତ।
ମନ୍ତ୍ରମୂଲା ନଯାଃ ସର୍ଵେଚାରାଶ୍ଚ ଭରତର୍ଷଭ। ସୁମନ୍ତ୍ରିତନଯୈଃ ସଦ୍ଭିସ୍ତଦ୍ଵିଧୈଃ ସହ ମନ୍ତ୍ରଯେତ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ନୀତି ଓ ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟର ମୂଳ ହେଉଛି ପରାମର୍ଶ। ଭଲ ପରାମର୍ଶଦାତା, ନୀତିଜ୍ଞ ଓ ଏହି ପ୍ରକାର ଦକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ତ୍ରିଯା ମୂଢେନ ବାଲେନ ଲୁବ୍ଧେନ ଲଘୁନାଽପି ଵା। ନ ମନ୍ତ୍ରଯୀତ ଗୁହ୍ଯାନି ଯେଷୁ ଚାସ୍ପନଦଲକ୍ଷଣମ୍
ସ୍ତ୍ରୀ, ମୂଢ଼, ଶିଶୁ, ଲୋଭୀ, ଦୁର୍ବଳ ଚରିତ୍ର ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଓ ଯେଉଁମାନେ ବୁଝିବାର ଶକ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଗୁପ୍ତ କଥା ଆଲୋଚନା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମନ୍ତ୍ରଯେତ୍ସହ ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିଃ ଶକ୍ତୈଃ କର୍ମାଣି କାରଯେତ୍। ସ୍ନିଗ୍ଧୈଶ୍ଚ ନୀତିଵିନ୍ଯାସୈର୍ମୂର୍ଖାନ୍ସର୍ଵତ୍ର ଵର୍ଜଯେତ୍
ବିଦ୍ୱାନ୍ ଓ ଦକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ କାମ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ, ସେମାନଙ୍କୁ କାମ ଦେବା ଉଚିତ। ନୀତିରେ ଦକ୍ଷ ଓ ସ୍ନେହଶୀଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ। ମୂଢ଼ମାନେ ସବୁଠାରେ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ।