ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦଶଵର୍ଷଶତାନି ଚ। ରାଜ୍ଯଂ କାରିତଵାନ୍ରାମସ୍ତତଃ ସ୍ଵଭଵନଂ ଗତଃ
ରାମ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ଦଶ ଶତ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରି, ପରେ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତଦିହାପ୍ସରସସ୍ତାତ ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚ ସଦାଽନଘ। ତସ୍ଯ ଵୀରସ୍ଯ ଚରିତଂ ଗାଯନ୍ତ୍ଯୋ ରମଯନ୍ତି ମାମ୍
ଏଠାରେ, ହେ ନିର୍ମଳ, ଅପ୍ସରା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସଦା ସେହି ବୀରଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟଗାଥା ଗାଇ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛନ୍ତି।
ଅଯଂ ଚ ମାର୍ଗୋ ମର୍ତ୍ଯାନାମଗମ୍ଯଃ କୁରୁନନ୍ଦନ। ତତୋଽହଂ ରୁଦ୍ଧଵାନ୍ମାର୍ଗଂ ତଵେମଂ ଦେଵସେଵିତମ୍
ଏହି ପଥ ମାନବମାନେ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ଦେବତାମାନେ ପୂଜିଥିବା ପଥକୁ ତୁମ ପାଇଁ ଅଟକାଇଛି।
ତ୍ଵାମନେନ ପଥା ଯାନ୍ତଂ ଯକ୍ଷୋ ଵା ରାକ୍ଷସୋପି ଵା'। ଧର୍ଷଯେଦ୍ଵା ଶପେଦ୍ଵାଽପି ମା କଶ୍ଚିଦିତି ଭାରତ
ହେ ଭାରତ, ତୁମେ ଏହି ପଥରେ ଯିବାବେଳେ, କୌଣସି ଯକ୍ଷ କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ ତୁମକୁ ଆକ୍ରମଣ କିମ୍ବା ଶାପ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁନାହାନ୍ତୁ।
ଦିଵ୍ଯୋ ଦେଵପଥୋ ହ୍ଯେଷ ନାତ୍ର ଗଚ୍ଛନ୍ତି ମାନୁଷାଃ। ଯଦର୍ଥମାଗତଶ୍ଚାସି ଅତ ଏଵ ସରଶ୍ଚ ତତ୍
ଏହା ଦେବତାମାନେ ଯିବା ଦିବ୍ୟ ପଥ, ଏଠାକୁ ମାନବମାନେ ଯାଆନ୍ତି ନାହାନ୍ତି। ତୁମେ ଯେଉଁ କାରଣରେ ଆସିଛ, ସେହିପାଇଁ ଏହି ସରୋବର ଅଛି।
ପୂର୍ଵରୂପମଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ ନ ଯାସ୍ଯାମି କଥଂଚନ। ଯଦି ତେଽହମନୁଗ୍ରାହ୍ଯୋ ଦର୍ଶଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା
ମୁଁ ତୁମ ପୂର୍ବ ରୂପ ଦେଖିନଥିଲେ କେବେ ଆଗକୁ ଯିବିନି; ଯଦି ମୁଁ ତୁମ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ତୁମେ ନିଜ ନିଜରେ ନିଜକୁ ମୋତେ ଦେଖାଅ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଭୀମେନ ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ଲଵଂଗମଃ। ତଦ୍ରୂପଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ଯଦ୍ଵୈ ସାଗରଲଙ୍ଘନେ
ଭୀମଙ୍କ ଏପରି କହିବା ପରେ, ବାନର ହସି ତାହା ରୂପ ଦେଖାଇଲେ, ଯେଉଁ ରୂପରେ ସେ ସାଗର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଥିଲେ।
ଭ୍ରାତୁଃ ପ୍ରିଯମଭୀପ୍ସନ୍ଵୈ ଚକାର ସୁମହଦ୍ଵପୁଃ। `ତଦ୍ରୂପଂ ଯତ୍ପୁରା ତସ୍ଯ ବଭୂଵୋଦଧିଲଙ୍ଘନେ
ଭାଇଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେ ବଡ଼ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ—ଯେଉଁ ରୂପରେ ସେ ପୂର୍ବେ ସାଗର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଥିଲେ।
ଦେହସ୍ତସ୍ଯ ତତୋଽତୀଵ ଵର୍ଧତ୍ଯାଯାମଵିସ୍ତରୈଃ। ସଦ୍ରୁମଂ କଦଲୀଷଣ୍ଡଂ ଛାଦଯନ୍ନମିତଦ୍ଯୁତିଃ
ତାପରେ ତାଙ୍କର ଦେହ ବହୁତ ବଡ଼ ହେଲା, ଉଚ୍ଚତା ଓ ପ୍ରସ୍ତରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଇଗଲା, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆକୃତି କଦଳୀ ଗଛ ଓ ତାହାର ତଣ୍ଡିକୁ ମଧ୍ୟ ଢାକିଦେଲା।
ଗିରିଶ୍ଚୋଚ୍ଛ୍ରଯମାକ୍ରମ୍ଯ ତସ୍ଥୌ ତତ୍ର ଚ ଵାନରଃ। ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତମହାକାଯୋ ଦ୍ଵିତୀଯ ଇଵ ପର୍ଵତଃ
ସେ ବାନର ପାହାଡ଼ର ଉଚ୍ଚତାକୁ ଆରୋହଣ କରି ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଦେହ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଯେ ଆଉ ଏକ ପାହାଡ଼ ଭଳି।
ତାମ୍ରେକ୍ଷଣସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ଭୃକୁଟୀକୃତଲୋଚନଃ। ଦୀର୍ଘଂ ଲାଙ୍ଗୂଲମାଵିଧ୍ଯ ଦିଶୋ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ସ୍ଥିତଃ କପିଃ
ତାଙ୍କର ଆଖି ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଦାନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଭୌହ ଭଙ୍ଗି ଭରି ରୂଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି, ଲମ୍ବା ପୁଛକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଅବଧି ତିନିଲେ ସେ ବାନର ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
ତଦ୍ରୂପଂ ମହଦାଲକ୍ଷ୍ଯଭ୍ରାତୁଃ କୌରଵନନ୍ଦନଃ। ଵିସିଷ୍ମିଯେ ତଦା ଭୀମୋ ଜହୃଷେ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
କୌରବ ନନ୍ଦନ ଭୀମ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କ ଏହି ବିଶାଳ ଓ ଅସାଧାରଣ ରୂପକୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ପୁନିପୁନି ଆନନ୍ଦିତ ମଧ୍ୟ ହେଲେ।
ତମର୍କମିଵ ତେଜୋଭିଃ ସୌଵର୍ଣମିଵ ପର୍ଵତମ୍। ପ୍ରଦୀପ୍ତମିଵ ଚାକାଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀମୋ ନ୍ଯମୀଲଯତ୍
ତାଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ଼ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଆକାଶ ପରି ଦେଖି ଭୀମ ତାଙ୍କର ଆଖି ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ।
ଆବଭାଷେ ଚ ହନୁମାନ୍ଭୀମସେନଂ ସ୍ମଯନ୍ନିଵ। ଏତାଵଦିହ ଶକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଦ୍ରୁଷ୍ଟୁଂ ରୂପଂ ମମାନଘ
ତାପରେ ହନୁମାନ ହସିଥିବା ପରି ଭୀମସେନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ନିର୍ମଳ ଭୀମ, ଏଠି ମୋର ଏତିକି ରୂପ ତୁମେ ଦେଖିପାରୁଛ।'
ଵର୍ଧେଽହଂ ଚାପ୍ଯତୋ ଭୂଯୋ ଯାଵନ୍ମେ ମନସେପ୍ସିତମ୍। ଭୀମ ଶତ୍ରୁଷୁ ଚାତ୍ଯର୍ଥଂ ଵର୍ଧତେ ମୂର୍ତିରୋଜସା
'ମୁଁ ଏଠାରେ ଆଉ ଅଧିକ ବଡ଼ ହେଇପାରିବି, ଯେତେ ମୋ ମନେ ଆସେ, ଭୀମ। ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋର ରୂପ ଓ ଶକ୍ତି ଅତିରିକ୍ତ ବଢ଼ିଯାଏ।'
ତଦଦ୍ଭୁତଂ ମହାରୌଦ୍ରଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯପର୍ଵତସନ୍ନିଭମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହନୂମତୋ ଵର୍ଷ୍ମ ସଂଭ୍ରାନ୍ତଃ ପଵନାତ୍ମଜଃ
ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପ, ଯାହା ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ ଥିଲା, ଦେଖି ବାୟୁପୁତ୍ର ଭୀମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟରେ ଭରିଗଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତୋ ଭୀମଃ ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟତନୂରୁହଃ। କୃତାଞ୍ଜଲିରଦୀନାତ୍ମା ହନୂମନ୍ତମଵସ୍ଥିତମ୍
ତାପରେ ଭୀମ, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ଦେହର ଲୋମ ଖଡ଼ା ହୋଇ, ହାତ ଯୋଡ଼ି ଓ ଅଭୟ ମନେ, ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରମାଣଂ ଵିପୁଲଂ ଶରୀରସ୍ଯାସ୍ଯ ତେ ଵିଭୋ। ସଂହରସ୍ଵ ମହାଵୀର୍ଯ ସ୍ଵଯମାତ୍ମାନମାତ୍ମନା
'ହେ ବୀର, ମୁଁ ତୁମର ବିଶାଳ ଦେହ ଦେଖିଛି; ଏବେ ଦୟାକରି ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଜକୁ ସଂଯମ କର।'
ନ ହି ଶକ୍ନୋମି ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦିଵାକରମିଵୋଦିତମ୍। ଅପ୍ରମେଯମନାଧୃଷ୍ଯଂ ମୈନାକମିଵ ପର୍ଵତମ୍
'ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ, ଯେପରି ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିହେବ ନାହିଁ; ତୁମେ ଅପରିମାପ୍ୟ ଓ ଅଜୟ, ମେନାକ ପାହାଡ଼ ଭଳି।'
ଵିସ୍ମଯଶ୍ଚୈଵ ମେ ଵୀର ସୁମହାନ୍ମନସୋଽଦ୍ଯ ଵୈ। ଯଦ୍ରାମସ୍ତ୍ଵଯି ପାର୍ଶ୍ଵଶ୍ଥେ ସ୍ଵଯଂ ରାଵଣମଭ୍ଯଗାତ୍
'ହେ ବୀର, ଆଜି ମୋ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇଛି, ଯେପରି ରାମ ତୁମେ ପାଖରେ ଥିବାବେଳେ ନିଜେ ରାବଣଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଗଲେ।'
ତ୍ଵମେଵ ଶକ୍ତସ୍ତାଂ ଲଙ୍କାଂ ସଯୋଧାଂ ସହରାଵଣାମ୍। ସ୍ଵବାହୁବଲମାଶ୍ରିତ୍ ଵିନାଶଯିତୁମଞ୍ଜସା
'ତୁମେ ନିଜ ବାହୁବଳ ଉପରେ ଭରସା କରି, ସେଇ ଲଙ୍କା, ତାହାର ସେନା ଓ ରାବଣକୁ ଏକାଠି ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିଥାନ୍ତୁ।'
ନ ହି ତେ କିଂଚିଦପ୍ରାପ୍ଯଂ ମାରୁତାତ୍ମଜ ଵିଦ୍ଯତେ। ନ ଚୈଵ ତଵ ପର୍ଯାପ୍ତୋ ରାଵଯଣଃ ସଗଣୋ ଯୁଧି
'ହେ ବାୟୁପୁତ୍ର, ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନାହିଁ; ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସେନା ମଧ୍ୟ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ କିଛି ନୁହେଁ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଭୀମେନ ହନୂମାନ୍ପ୍ଲଵଗୋତ୍ତମଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ନିଗ୍ଧଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା
ଭୀମଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହନୁମାନ ଗଭୀର ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧ କଣ୍ଠରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଏଵମେତନ୍ମହାବାହୋ ଯଥା ଵଦସି ଭାରତ। ଭୀମସେନ ନ ପର୍ଯାପ୍ତୋ ମମାସୌ ରାକ୍ଷସାଧମଃ
'ହଁ, ମହାବାହୁ ଭୀମସେନ, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ତାହା ଠିକ୍; ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ମୋ ପାଇଁ କିଛି ନୁହେଁ।'
ଵେଦାଚାରଵିଧାନୋକ୍ତୈର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଧାର୍ଯନ୍ତି ଦେଵତାଃ। ବୃହସ୍ପତ୍ଯୁଶନଃପ୍ରୋକ୍ତୈର୍ନଯୈର୍ଧାର୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ
'ବେଦ ଓ ଆଚାର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଧାରିତ ହୁଅନ୍ତି; ବୃହସ୍ପତି ଓ ଉଶନାଙ୍କ କହିଥିବା ନୀତି ଦ୍ୱାରା ମଣିଷମାନେ ଚାଲିଥାନ୍ତି।'
ତେନ ଵୀରେଣ ତଂ ହତ୍ଵା ସଗଣଂ ରାକ୍ଷସାଧମମ୍। ଆନୀତା ସ୍ଵପୁରଂ ସୀତା କୀର୍ତିଶ୍ଚ ସ୍ଥାପିତା ନୃଷୁ
'ସେହି ପ୍ରଭଳ ବୀର ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେକୁ ବଧ କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ନିଜ ସହରକୁ ଆଣିଥିଲେ, ତାଙ୍କର କୀର୍ତି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।'
ତଦ୍ଗଚ୍ଛ ଵିପୁଲପ୍ରଜ୍ଞ ଭ୍ରାତୁଃ ପ୍ରିଯହିତେ ରତଃ। ଅରିଷ୍ଟଂ କ୍ଷେମମଧ୍ଵାନଂ ଵାଯୁନା ପରିରକ୍ଷିତଃ
ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ ତୁମେ, ଭାଇଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଓ ସୁଖରେ ନିଷ୍ଠା ରଖ, ଏବେ ଯାଅ। ବାୟୁଦେବତାଙ୍କର ରକ୍ଷାରେ ତୁମର ଯାତ୍ରା ନିରାପଦ ଓ କଷ୍ଟହୀନ ହେଉ।
ଏଷ ପନ୍ଥାଃ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌଗନ୍ଧିକଵନାଯ ତେ। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସେ ଧନଦୋଦ୍ଯାନଂ ରକ୍ଷିତଂ ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସୈଃ
ହେ କୁରୁମଣି, ଏହି ପଥରେ ଚାଲିଲେ ତୁମେ ସୌଗନ୍ଧିକ ଅଟରେ ପହଞ୍ଚିବ। ଏଠି ତୁମେ କୁବେରଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖିବ, ଯାହାକୁ ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ନ ଚ ତେ ତରସା କାର୍ଯଃ କୁସୁମାପଚଯଃ ସ୍ଵଯମ୍। ଦୈଵତାନି ହି ମାନ୍ଯାନି ପୁରୁଷେଣ ଵିଶେଷତଃ
ତୁମେ ନିଜେ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ ଫୁଲ ତୋଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନି। ଦେବତାମାନେ ବିଶେଷକରି ମାନ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ।
ବଲିହୋମନମସ୍କାରୈର୍ମନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଭରତର୍ଷଭ। ଦୈଵତାନି ପ୍ରସାଦଂ ହି ଭକ୍ତ୍ଯା କୁର୍ଵନ୍ତି ଭାରତ
ବଳି, ହୋମ, ପ୍ରଣାମ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ଦେବତାମାନେ ଭକ୍ତିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।