ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଵଣସ୍ଯ ନିଵେଶନେ। ସମେତ୍ଯ ତାମହଂ ଦେଵୀଂ ଵୈଦେହୀଂ ରାଘଵପ୍ରିଯାମ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ରାବଣଙ୍କର ରାଜମହଳରେ ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଦେବୀ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି ଏବଂ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଥିଲି।
ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଲଙ୍କାମଶେଷେଣ ସାଦୃପ୍ରାକାରତୋରଣାମ୍। ପ୍ରତ୍ଯାଗତଶ୍ଚାସ୍ଯ ପୁନର୍ନାମ ତତ୍ରପ୍ରକାଶ୍ଯ ଵୈ
ମୁଁ ଲଙ୍କାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ, ତାହାର ପ୍ରାଚୀର ଓ ଦ୍ୱାରସହିତ ଜଳାଇଦେଲି, ତାପରେ ପୁଣି ଫେରି ଆସି ଏଠାରେ ମୋର ନାମ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହିଦେଲି।
ମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଚାଵଧାର୍ଯାଶୁ ରାମୋ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ। ଅବଦ୍ଧପୂର୍ଵମନ୍ଯୈଶ୍ଚ ବଦ୍ଧ୍ଵା ସେତୁଂ ମହୋଦଧୌ। ଵୃତୋ ଵାନରକୋଟୀଭିଃ ସମୁତ୍ତୀର୍ଣୋ ମହାର୍ଣଵମ୍
ପଦ୍ମନୟନ ରାମ ମୋର କଥାକୁ ଶୀଘ୍ର ବୁଝିଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ କେହି କେବେ କରିନଥିବା ଭାବରେ ବଡ଼ ସାଗର ଉପରେ ସେତୁ ବନେଇ, କୋଟି କୋଟି ବାନରଙ୍କ ସହିତ ସାଗର ଅଟିଗଲେ।
ତତୋ ରରାମେଣ ଵୀର୍ଯେଣ ହତ୍ଵା ତାନ୍ସର୍ଵରାକ୍ଷସାନ୍। ରଣେ ତୁ ରାକ୍ଷସଗଣଂ ରାଵଣଂ ଲୋକରାଵଣମ୍
ତାପରେ ରାମଙ୍କ ଶୌର୍ୟରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଏହି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ରାବଣ ମଧ୍ୟ ହତ ହେଲେ।
ନିଶାଚରେନଦ୍ରଂ ହତ୍ଵା ତୁ ସଭ୍ରାତୃସୁତବାନ୍ଧଵମ୍। ରାଜ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯ ଲଙ୍କାଯାଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଂ ଵିଭୀଷଣମ୍
ନିଶାଚରମାନଙ୍କର ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଭାଇ, ପୁଅ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ମାରିଦେଇ, ରାମ ଲଙ୍କାରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଇଲେ।
ଧାର୍ମିକଂ ଭକ୍ତିମନ୍ତଂ ଚ ଭକ୍ତାନୁଗତଵତ୍ସଲଃ। ପ୍ରତ୍ଯାହୃତ୍ଯ ତତଃ ସୀତାଂ ନଷ୍ଟାଂ ଵେଦଶ୍ରୁତିଂ ଯଥା
ଧର୍ମିକ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଯେଉଁ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେହି ରାମ ପରେ ହରାଇଯାଇଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଏମିତି ଫେରାଇଲେ, ଯେପରି ହରାଇଯାଇଥିବା ବେଦ ଶ୍ରୁତିକୁ ମିଳିଥାଏ।
ତଯୈଵ ସହିତଃ ସାଧ୍ଵ୍ଯା ପତ୍ନ୍ଯା ରାମୋ ମହାଯଶାଃ। ଗତ୍ଵା ତତୋଽତିତ୍ଵରିତଃ ସ୍ଵାଂ ପୁରୀଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ଅଧ୍ଯାଵସତ୍ତତୋଽଯୋଧ୍ଯାମଯୋଧ୍ଯାଂ ଦ୍ଵିଷତାଂ ପ୍ରଭୁଃ
ସେହି ସତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ମହାୟଶସ୍ବୀ ରାମ, ରଘୁବଂଶର ଗର୍ବ, ତୁରନ୍ତ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରି ଆସି, ପରେ ଅପରାଜିତ ଭାବରେ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ରାଜ୍ୟ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋ ରାଜ୍ଯେ ରାମୋ ନୃପତିସତ୍ତମଃ। ଵରଂ ମଯା ଯାଚିତୋଽସୌ ରାମୋ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ
ତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ରାମ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ। ମୁଁ ପଦ୍ମନୟନ ରାମଙ୍କୁ ଏକ ଦାନ ଚାହିଲି।
ଯାଵଦ୍ରାମକଥେଯଂ ତେ ଭଵେଲ୍ଲୋକେଷୁ ଶତ୍ରୁହନ୍। ତାଵଜ୍ଜୀଵେଯମିତ୍ଯେଵଂ ତଥାଽସ୍ତ୍ଵିତି ଚ ସୋବ୍ରଵୀତ୍
ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ରାମଙ୍କ କଥା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ବଞ୍ଚିଥାଉ — ଏହିପରି ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କଲି, ଏବଂ ସେ ଏହିପରି ଅନୁମତି ଦେଲେ।
ସୀତାପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ସଦା ମାମିହସ୍ଥମରିଂଦମ। ଉପତିଷ୍ଠନ୍ତି ଦିଵ୍ଯା ହି ଭୋଗା ଭୀମ ଯଥେପ୍ସିତାଃ
ସୀତାଙ୍କର କୃପାରେ, ହେ ଶତ୍ରୁନାଶକ, ଏଠାରେ ମୋତେ ଚାହିଦାଅନୁଯାୟୀ ଦିବ୍ୟ ସୁଖସମ୍ପଦ ସବୁ ସଦା ମିଳୁଛି।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦଶଵର୍ଷଶତାନି ଚ। ରାଜ୍ଯଂ କାରିତଵାନ୍ରାମସ୍ତତଃ ସ୍ଵଭଵନଂ ଗତଃ
ରାମ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ଦଶ ଶତ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରି, ପରେ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତଦିହାପ୍ସରସସ୍ତାତ ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚ ସଦାଽନଘ। ତସ୍ଯ ଵୀରସ୍ଯ ଚରିତଂ ଗାଯନ୍ତ୍ଯୋ ରମଯନ୍ତି ମାମ୍
ଏଠାରେ, ହେ ନିର୍ମଳ, ଅପ୍ସରା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସଦା ସେହି ବୀରଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟଗାଥା ଗାଇ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛନ୍ତି।
ଅଯଂ ଚ ମାର୍ଗୋ ମର୍ତ୍ଯାନାମଗମ୍ଯଃ କୁରୁନନ୍ଦନ। ତତୋଽହଂ ରୁଦ୍ଧଵାନ୍ମାର୍ଗଂ ତଵେମଂ ଦେଵସେଵିତମ୍
ଏହି ପଥ ମାନବମାନେ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ଦେବତାମାନେ ପୂଜିଥିବା ପଥକୁ ତୁମ ପାଇଁ ଅଟକାଇଛି।
ତ୍ଵାମନେନ ପଥା ଯାନ୍ତଂ ଯକ୍ଷୋ ଵା ରାକ୍ଷସୋପି ଵା'। ଧର୍ଷଯେଦ୍ଵା ଶପେଦ୍ଵାଽପି ମା କଶ୍ଚିଦିତି ଭାରତ
ହେ ଭାରତ, ତୁମେ ଏହି ପଥରେ ଯିବାବେଳେ, କୌଣସି ଯକ୍ଷ କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ ତୁମକୁ ଆକ୍ରମଣ କିମ୍ବା ଶାପ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁନାହାନ୍ତୁ।
ଦିଵ୍ଯୋ ଦେଵପଥୋ ହ୍ଯେଷ ନାତ୍ର ଗଚ୍ଛନ୍ତି ମାନୁଷାଃ। ଯଦର୍ଥମାଗତଶ୍ଚାସି ଅତ ଏଵ ସରଶ୍ଚ ତତ୍
ଏହା ଦେବତାମାନେ ଯିବା ଦିବ୍ୟ ପଥ, ଏଠାକୁ ମାନବମାନେ ଯାଆନ୍ତି ନାହାନ୍ତି। ତୁମେ ଯେଉଁ କାରଣରେ ଆସିଛ, ସେହିପାଇଁ ଏହି ସରୋବର ଅଛି।
ପୂର୍ଵରୂପମଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ ନ ଯାସ୍ଯାମି କଥଂଚନ। ଯଦି ତେଽହମନୁଗ୍ରାହ୍ଯୋ ଦର୍ଶଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା
ମୁଁ ତୁମ ପୂର୍ବ ରୂପ ଦେଖିନଥିଲେ କେବେ ଆଗକୁ ଯିବିନି; ଯଦି ମୁଁ ତୁମ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ତୁମେ ନିଜ ନିଜରେ ନିଜକୁ ମୋତେ ଦେଖାଅ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଭୀମେନ ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ଲଵଂଗମଃ। ତଦ୍ରୂପଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ଯଦ୍ଵୈ ସାଗରଲଙ୍ଘନେ
ଭୀମଙ୍କ ଏପରି କହିବା ପରେ, ବାନର ହସି ତାହା ରୂପ ଦେଖାଇଲେ, ଯେଉଁ ରୂପରେ ସେ ସାଗର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଥିଲେ।
ଭ୍ରାତୁଃ ପ୍ରିଯମଭୀପ୍ସନ୍ଵୈ ଚକାର ସୁମହଦ୍ଵପୁଃ। `ତଦ୍ରୂପଂ ଯତ୍ପୁରା ତସ୍ଯ ବଭୂଵୋଦଧିଲଙ୍ଘନେ
ଭାଇଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେ ବଡ଼ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ—ଯେଉଁ ରୂପରେ ସେ ପୂର୍ବେ ସାଗର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଥିଲେ।
ଦେହସ୍ତସ୍ଯ ତତୋଽତୀଵ ଵର୍ଧତ୍ଯାଯାମଵିସ୍ତରୈଃ। ସଦ୍ରୁମଂ କଦଲୀଷଣ୍ଡଂ ଛାଦଯନ୍ନମିତଦ୍ଯୁତିଃ
ତାପରେ ତାଙ୍କର ଦେହ ବହୁତ ବଡ଼ ହେଲା, ଉଚ୍ଚତା ଓ ପ୍ରସ୍ତରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଇଗଲା, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆକୃତି କଦଳୀ ଗଛ ଓ ତାହାର ତଣ୍ଡିକୁ ମଧ୍ୟ ଢାକିଦେଲା।
ଗିରିଶ୍ଚୋଚ୍ଛ୍ରଯମାକ୍ରମ୍ଯ ତସ୍ଥୌ ତତ୍ର ଚ ଵାନରଃ। ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତମହାକାଯୋ ଦ୍ଵିତୀଯ ଇଵ ପର୍ଵତଃ
ସେ ବାନର ପାହାଡ଼ର ଉଚ୍ଚତାକୁ ଆରୋହଣ କରି ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଦେହ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଯେ ଆଉ ଏକ ପାହାଡ଼ ଭଳି।
ତାମ୍ରେକ୍ଷଣସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ଭୃକୁଟୀକୃତଲୋଚନଃ। ଦୀର୍ଘଂ ଲାଙ୍ଗୂଲମାଵିଧ୍ଯ ଦିଶୋ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ସ୍ଥିତଃ କପିଃ
ତାଙ୍କର ଆଖି ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଦାନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଭୌହ ଭଙ୍ଗି ଭରି ରୂଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି, ଲମ୍ବା ପୁଛକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଅବଧି ତିନିଲେ ସେ ବାନର ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
ତଦ୍ରୂପଂ ମହଦାଲକ୍ଷ୍ଯଭ୍ରାତୁଃ କୌରଵନନ୍ଦନଃ। ଵିସିଷ୍ମିଯେ ତଦା ଭୀମୋ ଜହୃଷେ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
କୌରବ ନନ୍ଦନ ଭୀମ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କ ଏହି ବିଶାଳ ଓ ଅସାଧାରଣ ରୂପକୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ପୁନିପୁନି ଆନନ୍ଦିତ ମଧ୍ୟ ହେଲେ।
ତମର୍କମିଵ ତେଜୋଭିଃ ସୌଵର୍ଣମିଵ ପର୍ଵତମ୍। ପ୍ରଦୀପ୍ତମିଵ ଚାକାଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀମୋ ନ୍ଯମୀଲଯତ୍
ତାଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ଼ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଆକାଶ ପରି ଦେଖି ଭୀମ ତାଙ୍କର ଆଖି ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ।
ଆବଭାଷେ ଚ ହନୁମାନ୍ଭୀମସେନଂ ସ୍ମଯନ୍ନିଵ। ଏତାଵଦିହ ଶକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଦ୍ରୁଷ୍ଟୁଂ ରୂପଂ ମମାନଘ
ତାପରେ ହନୁମାନ ହସିଥିବା ପରି ଭୀମସେନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ନିର୍ମଳ ଭୀମ, ଏଠି ମୋର ଏତିକି ରୂପ ତୁମେ ଦେଖିପାରୁଛ।'
ଵର୍ଧେଽହଂ ଚାପ୍ଯତୋ ଭୂଯୋ ଯାଵନ୍ମେ ମନସେପ୍ସିତମ୍। ଭୀମ ଶତ୍ରୁଷୁ ଚାତ୍ଯର୍ଥଂ ଵର୍ଧତେ ମୂର୍ତିରୋଜସା
'ମୁଁ ଏଠାରେ ଆଉ ଅଧିକ ବଡ଼ ହେଇପାରିବି, ଯେତେ ମୋ ମନେ ଆସେ, ଭୀମ। ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋର ରୂପ ଓ ଶକ୍ତି ଅତିରିକ୍ତ ବଢ଼ିଯାଏ।'
ତଦଦ୍ଭୁତଂ ମହାରୌଦ୍ରଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯପର୍ଵତସନ୍ନିଭମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହନୂମତୋ ଵର୍ଷ୍ମ ସଂଭ୍ରାନ୍ତଃ ପଵନାତ୍ମଜଃ
ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପ, ଯାହା ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ ଥିଲା, ଦେଖି ବାୟୁପୁତ୍ର ଭୀମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟରେ ଭରିଗଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତୋ ଭୀମଃ ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟତନୂରୁହଃ। କୃତାଞ୍ଜଲିରଦୀନାତ୍ମା ହନୂମନ୍ତମଵସ୍ଥିତମ୍
ତାପରେ ଭୀମ, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ଦେହର ଲୋମ ଖଡ଼ା ହୋଇ, ହାତ ଯୋଡ଼ି ଓ ଅଭୟ ମନେ, ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରମାଣଂ ଵିପୁଲଂ ଶରୀରସ୍ଯାସ୍ଯ ତେ ଵିଭୋ। ସଂହରସ୍ଵ ମହାଵୀର୍ଯ ସ୍ଵଯମାତ୍ମାନମାତ୍ମନା
'ହେ ବୀର, ମୁଁ ତୁମର ବିଶାଳ ଦେହ ଦେଖିଛି; ଏବେ ଦୟାକରି ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଜକୁ ସଂଯମ କର।'
ନ ହି ଶକ୍ନୋମି ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦିଵାକରମିଵୋଦିତମ୍। ଅପ୍ରମେଯମନାଧୃଷ୍ଯଂ ମୈନାକମିଵ ପର୍ଵତମ୍
'ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ, ଯେପରି ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିହେବ ନାହିଁ; ତୁମେ ଅପରିମାପ୍ୟ ଓ ଅଜୟ, ମେନାକ ପାହାଡ଼ ଭଳି।'
ଵିସ୍ମଯଶ୍ଚୈଵ ମେ ଵୀର ସୁମହାନ୍ମନସୋଽଦ୍ଯ ଵୈ। ଯଦ୍ରାମସ୍ତ୍ଵଯି ପାର୍ଶ୍ଵଶ୍ଥେ ସ୍ଵଯଂ ରାଵଣମଭ୍ଯଗାତ୍
'ହେ ବୀର, ଆଜି ମୋ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇଛି, ଯେପରି ରାମ ତୁମେ ପାଖରେ ଥିବାବେଳେ ନିଜେ ରାବଣଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଗଲେ।'