କୋ ଭଵାନ୍କିଂନିମିତ୍ତଂ ଵା ଵାନରଂ ଵପୁରାଶ୍ରିତଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣାନନ୍ତରୋ ଵର୍ଣଃ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ତ୍ଵାଽନୁପୃଚ୍ଛତି
ତୁମେ କିଏ, କାହିଁକି ବାନର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ? ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରେ ଯେଉଁ ଜାତି, ସେଠାରୁ ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି।
କୌରଵଃ ସୋମଵଂଶୀଯଃ କୁନ୍ତ୍ଯା ଗର୍ଭେଣ ଧାରିତଃ। ପାଣ୍ଡଵୋ ଵାଯୁତନଯୋ ଭୀମସେନ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ
ମୁଁ କୌରବ, ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ, କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ ହୋଇଥିବା; ମୁଁ ପାଣ୍ଡବ, ବାୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଭୀମସେନ ବୋଲି ପରିଚିତ।
ସ ଵାକ୍ଯଂ ଭୀମସେନସ୍ଯ ସ୍ମିତେନ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତତ୍। ହନୁମାନ୍ଵାଯୁତନଯୋ ଵାଯୁପୁତ୍ରମଭାଷତ
ଭୀମସେନଙ୍କ କଥାକୁ ହସି ସ୍ୱୀକାର କରି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଭୀମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵାନରୋଽହଂ ନ ତେ ମାର୍ଗଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଯଥୋପ୍ସିତମ୍। ସାଧୁ ଗଚ୍ଛ ନିଵର୍ତସ୍ଵ ମା ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଵୈଶସମ୍
ମୁଁ ବାନର, ତୁମକୁ ଚାହିଁଥିବା ପଥ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ; ଭଲ ହେବ, ତୁମେ ଫେରିଯାଅ, ନାହିଁଲେ ଦୁଃଖ ପାଇବ।
ଵୈଶସଂ ଵାଽସ୍ତୁ ଯଦ୍ଵାନ୍ଯନ୍ନ ତ୍ଵାଂ ରପୃଚ୍ଚାମି ଵାନର। ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମାର୍ଗମୁତ୍ତିଷ୍ଠ ମା ମତ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଵ୍ଯଥାମ୍
ହେ ବାନର, ହିଂସା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଯେହେଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁନାହିଁ। ମୋତେ ଆଗକୁ ଯିବା ପଥ ଦେଅ, ଉଠିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ମୋ ପାଖରୁ ତୁମେ କିଛି ଦୁଃଖ ଦେଉନାହିଁ।
ନାସ୍ତି ଶକ୍ତିର୍ମମୋତ୍ଥାତୁଂ ଜରଯା କ୍ଲେଶିତୋ ହ୍ଯହମ୍। ଯଦ୍ଯଵଶ୍ଯଂ ପ୍ରଯାତଵ୍ଯଂ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ପ୍ରଯାହି ମାମ୍
ମୋରେ ଉଠିବାକୁ ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ବୟସର କ୍ଷୟରେ ମୁଁ ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ। ତୁମେ ଯଦି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ତେବେ ମୋପରେ ଦେହ ଦେଇ ଆଗକୁ ଚାଲିଯାଅ।
ନିର୍ଗୁଣଃ ପରମାତ୍ମା ତୁ ଦେହଂ ତେ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ତିଷ୍ଠତେ। ତମହଂ ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞେଯଂ ନାଵମନ୍ଯେ ନ ଲଙ୍ଘଯେ
ନିର୍ଗୁଣ ପରମାତ୍ମା ତୁମର ଶରୀରକୁ ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଝିବାରେ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରହ କରିନାହିଁ, ଏବଂ ତୁମପରେ ଚାଲିଯିବି ନାହିଁ।
ଯଦ୍ଯାଗମୈର୍ନ ଵିଦ୍ଯାଂ ଚ ତମହଂ ଭୂତଭାଵନମ୍। କ୍ରମେଯଂ ତ୍ଵାଂ ଗିରିଂ ଚୈଵ ହନୀମାନିଵ ସାଗରମ୍
ଯଦି କୌଣସି କ୍ରିୟା କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମେ ଓ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ହନୁମାନ ଯେପରି ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିଥାନ୍ତି।
କ ଏଷ ହନୁମାନ୍ନାମ ସାଗରୋ ଯେନ ଲଙ୍ଘିତଃ। ପୃଚ୍ଚାମି ତ୍ଵାଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥ୍ଯତାଂ ଯଦି ଶକ୍ଯତେ
ଏହି ହନୁମାନ୍ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି କିଏ, ଯିଏ ସାଗରକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଥିଲେ? ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦି ସମ୍ଭବ ହେଉଛି ତେବେ ମତେ କହ।
ଭ୍ରାତା ମମ ଗୁଣଶ୍ଲାଘ୍ଯୋ ବୁଦ୍ଧିସତ୍ଵବଲାନ୍ଵିତଃ। ରାମାଯଣେଽତିଵିଖ୍ଯାତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ
ସେ ମୋର ଭାଇ, ଗୁଣରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ବୁଦ୍ଧି, ଦୃଢତା ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭରିପୁରା। ରାମାୟଣରେ ବହୁତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ରାମପତ୍ନୀକୃତେ ଯେନ ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୃତଃ। ସାଗରଃ ପ୍ଲଵଗେନ୍ଦ୍ରେଣ କ୍ରମେଣୈକେନ ଲଙ୍ଘିତଃ
ରାମଙ୍କର ପତ୍ନୀ ପାଇଁ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଖ୍ୟ ହନୁମାନ୍ ଏକ ଲାଫରେ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ସାଗରକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଥିଲେ।
ସ ମେ ଭ୍ରାତା ମହାଵୀର୍ଯସ୍ତୁଲ୍ଯୋଽହଂ ତସ୍ ତେଜସା। ବଲେ ପରାକ୍ରମେ ଯୁଦ୍ଧେ ଶକ୍ତୋଽହଂ ତଵ ନିଗ୍ରହେ
ମୋର ଏହି ଭାଇ ବହୁତ ପ୍ରବଳ। ତାଙ୍କର ତେଜରେ ମୁଁ ସମାନ। ଶକ୍ତି, ପ୍ରତାପ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଜିତିବାକୁ ସମର୍ଥ।
ଇମଂ ଦେଶମନୁପ୍ରାପ୍ତଃ କାରଣେନାସ୍ମି କେନଚିତ୍।' ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ଦେହି ମେ ମାର୍ଗଂ ପଶ୍ଯ ମେ ଚାଦ୍ଯ ପୌରୁଷମ୍। ମଚ୍ଛାସନମକୁର୍ଵାଣଂ ତ୍ଵାଂ ଵା ନେଷ୍ଯେ ଯମକ୍ଷଯମ୍
ମୁଁ କିଛି କାରଣରେ ଏଠାରେ ଆସିଛି। ଉଠ, ମୋତେ ରାସ୍ତା ଦେ, ଏବଂ ଆଜି ମୋ ପ୍ରଭାବ ଦେଖ। ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନିବାନି, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯମର ଗୃହକୁ ପଠାଇଦେବି।
ଵିଜ୍ଞାଯ ତଂ ବଲୋନ୍ମତ୍ତଂ ବାହୁଵୀର୍ଯେଣ ଦର୍ପିତମ୍। ହୃଦଯେନାଵହସ୍ଯୈନଂ ହନୂମାନ୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିରେ ମତ୍ତ ଏବଂ ଦୁଇଁହାତର ଶକ୍ତିରେ ଅଭିମାନୀ ଦେଖି, ହନୁମାନ୍ ମନରେ ହସି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରସୀଦ ନାସ୍ତି ମେ ଶକ୍ତିରୁତ୍ଥାତୁଂ ଜରଯାଽନଘ। ମମାନୁକମ୍ପଯା ତ୍ଵେତତ୍ପୁଚ୍ଛମୁତ୍ସାର୍ଯ ଗମ୍ଯତାମ୍
ଦୟା କର; ବୟସରେ ମୋର ଉଠିବାକୁ ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ଓ ନିର୍ମଳ। ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା କରି, ଏହି ପୁଛକୁ ହଟାଇ ଚାଲିଯାଅ।
[ଏଵମୁକ୍ତେ ହନୁମତା ହୀନଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମମ୍। ମନସାଽଚିନତଯଦ୍ଭୀମଃ ସ୍ଵବାହୁବଲଦର୍ପିତଃ
ହନୁମାନ୍ ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ଭୀମ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଗର୍ବିତ, ତାଙ୍କୁ ମନରେ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ପ୍ରଭାବହୀନ ଭାବିଲେ।
ପୁଚ୍ଛେ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ତରସା ହୀନଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମମ୍। ସାଲୋକ୍ଯମନ୍ତକସ୍ଯୈନଂ ନଯାମ୍ଯଦ୍ଯେହ ଵାନରମ୍ ।।]
ଭୀମ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବାନରଙ୍କ ପୁଛକୁ ଧରି, ତାଙ୍କୁ ଦୁର୍ବଳ ଓ ନିର୍ବୀର୍ୟ ଭାବି, ଚିନ୍ତା କଲେ — 'ଆଜି ଏହି ବାନରକୁ ମୃତ୍ୟୁର ଲୋକକୁ ନେଇଯିବି।'
ସାଵଜ୍ଞମଥ ଵାମେନ ସ୍ମଯଞ୍ଜଗ୍ରାହ ପାଣିନା। ନ ଚାଶକଚ୍ଚାଲଯିତୁଂ ଭୀମଃ ପୁଚ୍ଛଂ ମହାକପେଃ
ତାପରେ, ଅପମାନ ଭାବରେ ବାମ ହାତରେ ହସି ଭୀମ ପୁଛକୁ ଧରିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ବଡ଼ ବାନରଙ୍କ ପୁଛକୁ ଏକାଉଁ ହଲେ ଉଠାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଉଚ୍ଚିକ୍ଷେପ ପୁନର୍ଦୋର୍ଭ୍ଯାମିନ୍ଦ୍ରାଯୁଧମିଵୋଚ୍ଛ୍ରିତମ୍। ନୋଦ୍ଧର୍ତୁମଶକଦ୍ଭୀମୋ ଦୋର୍ଭ୍ଯାମପି ମହାବଲଃ
ଭୀମ ପୁଛକୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରକୁ ଉଠାଇବା ପରି ଲାଗିଲା, କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏହାକୁ ଉଠାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ତଭ୍ରୂର୍ଵିଵୃତ୍ତାକ୍ଷଃ ସଂହତଭ୍ରକୁଟୀମୁଖଃ। ସ୍ଵିନ୍ନଗାତ୍ରୋଽଭଵଦ୍ଭୀମୋ ନ ଚୋଦ୍ଧର୍ତୁଂଶଶାକ ତମ୍
ଭୀମ ଭୃକୁଟି ଉଠାଇ, ଚକ୍ଷୁ ବଡ଼ କରି, ମୁହଁରେ ଭୃକୁଟି ଭାଙ୍ଗି, ଶରୀର ଘମରେ ଭିଜିଗଲେ, ତଥାପି ସେ ପୁଛକୁ ଉଠାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଯତ୍ନଵାନପି ତୁ ଶ୍ରୀମାଁଲ୍ଲାଙ୍ଗୂଲୋଦ୍ଧରଣେ ତତଃ। କପେଃ ପାର୍ଶ୍ଵଗତୋ ଭୀମସ୍ତସ୍ଥୌ ଵ୍ରୀଡଡାନତାନନଃ
ଭୀମ, ବାନରଙ୍କ ପାଖରେ ଦଉଡ଼ି ଲାଙ୍ଗୁଳ ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ତଥାପି ଶର୍ମରେ ମୁହଁ ନମାଇ ଉଭେଇ ରହିଲେ।
ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ କୌନ୍ତେଯଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ପ୍ରସୀଦ କପିଶାର୍ଦୂଲ ଦୁରୁକ୍ତଂ କ୍ଷମ୍ଯତାଂ ମମ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଭୀମ ଶିର ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: 'ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟା କର; ମୋର କଠୋର କଥାକୁ କ୍ଷମା କର।'
ସିଦ୍ଧୋ ଵା ଯଦି ଵା ଦେଵୋ ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ଵାଽଥ ଗୁହ୍ଯକଃ। ପୃଷ୍ଟଃ ସନ୍କୋ ମଯା ବ୍ରୂହି କସ୍ତ୍ଵଂ ଵାନରରୂପଧୃତ୍
ତୁମେ କି ସିଦ୍ଧ, କି ଦେବତା, କି ଗନ୍ଧର୍ବ, କି ଗୁହ୍ୟକ? ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ଦୟାକରି ମୋତେ କହ, ଏହି ବାନର ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା ତୁମେ କିଏ?
ନ ଚେଦ୍ଗୁହ୍ଯଂ ମହାବାହୋ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଚେଦ୍ଭଵେନ୍ମମ। ଶିଷ୍ଯଵତ୍ତ୍ଵାଂ ତୁ ପୃଚ୍ଛାମି ଉପପନ୍ନୋଽସ୍ମି ତେଽନଘ
ଯଦି ଏହା କୌଣସି ଗୁପ୍ତ କଥା ନୁହେଁ, ଏବଂ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ଶିଷ୍ୟ ପରି ତୁମ ପାଖରେ ପଚାରୁଛି; ମୁଁ ତୁମର ଭରସା ଯୋଗ୍ୟ।
ଯତ୍ତେ ମମ ପରିଜ୍ଞାନେ କୌତୂହଲମରିଂଦମ। ତତ୍ସର୍ଵମଖିଲେନ ତ୍ଵଂ ଶୃଣୁ ପାଣ୍ଡଵନନ୍ଦନ
ମୋ ମନରେ ତୁମକୁ ନେଇ ଯେଉଁ ଜିଜ୍ଞାସା ଜନ୍ମିଛି, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବି, ଶୁଣ।
ଅହଂ କେସରିଣଃ କ୍ଷେତ୍ରେ ଵାଯୁନା ଜଗଦାଯୁଷା। ଜାତଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷ ହନୂମାନ୍ନାମ ଵାନରଃ
ମୋର ନାମ ହନୁମାନ, ମୁଁ ବାନର। କେସରୀଙ୍କ ଭୂମିରେ, ବାୟୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋର ଜନ୍ମ ହୋଇଛି, ହେ କମଳନୟନ।
ସୂର୍ଯପୁତ୍ରଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଶକ୍ରପୁତ୍ରଂ ଚ ଵାଲିନମ୍। ସର୍ଵଵାନରରାଜାନୌ ସର୍ଵଵାନରଯୂଥପାଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ବାଲି, ଦୁଇଜଣେ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କ ରାଜା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବାନର ନାୟକମାନେ—
ଉପତସ୍ଥୁର୍ମହାଵୀର୍ଯା ମମ ଚାମିତ୍ରକର୍ଶନ। ସୁଗ୍ରୀଵେଣାଭଵତ୍ପ୍ରୀତିରନିଲସ୍ଯାଗ୍ନିନା ଯଥା
ଏହି ସମସ୍ତ ଶୂରବୀରମାନେ ମୋ ସେବା କରିଥିଲେ, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ। ସୁଗ୍ରୀବ ମୋ ପ୍ରତି ଏମିତି ପ୍ରେମ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ବାୟୁ ପ୍ରତି ଅଗ୍ନିର ପ୍ରେମ।
ନିକୃତଃ ସ ତତୋ ଭ୍ରାତ୍ରା କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍କାରଣାନ୍ତରେ। ଋଶ୍ଯମୂକେ ମଯା ସାର୍ଧଂ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନ୍ଯଵସଚ୍ଚିରମ୍
ପରେ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଅନ୍ୟ କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କଲେ, ତେଣୁ ସୁଗ୍ରୀବ ମୋ ସହିତ ରୁଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଲେ।
ଅଥ ଦାଶରଥିର୍ଵୀରୋ ରାମୋ ନାମ ମହାବଲଃ। ଵିଷ୍ଣୁର୍ମାନୁଷରୂପେଣ ଚଚାର ଵସୁଧାତଲମ୍
ତାପରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବିର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ମାନବ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ପୃଥିବୀରେ ଚାଲିବାକୁ ଆସିଲେ।