ଵଯଂ ଧର୍ମଂ ନ ଜାନୀମସ୍ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିମୁପାଶ୍ରିତାଃ। ନରାସ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିସଂପନ୍ନା ଦଯାଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଜନ୍ତୁଷୁ
ଆମେ ପଶୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛୁ, ଧର୍ମ କଣ ତାହା ଜାଣୁନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ମାନବମାନେ ବୁଦ୍ଧି ଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟା କରନ୍ତି।
କ୍ରୂରେଷୁ କର୍ମସୁ କଥଂ ଦେହଵାକ୍ଚିତ୍ତଦୂଷିଷୁ। ଧର୍ମଘାତିଷୁ ସଜ୍ଜନ୍ତେ ବୁଦ୍ଦିମନ୍ତୋ ଭଵଦ୍ଵିଧାଃ
ତୁମେ ପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ କିପରି ଏମିତି କ୍ରୁର କାମ କରିପାରିବେ, ଯାହା ଦେହ, କଥା ଓ ମନକୁ ଦୂଷିତ କରେ ଏବଂ ଧର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରେ?
ନ ତ୍ଵଂ ଧର୍ମଂ ଵିଜାନାସି ଵୃଦ୍ଧା ନୋପାସିତାସ୍ତ୍ଵଯା। ଅଲ୍ପବୁଦ୍ଧିତଯା ବାଲ୍ଯାଦୁତ୍ସାଦଯସି ଯନ୍ମୃଗାନ୍
ତୁମେ ଧର୍ମ କୁହାଯାଉଥିବା କଥା ବୁଝନାହାଁ, ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରିନାହାଁ; ତୁମର ଅବିବେକ ଓ ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ପଶୁମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛ।
ବ୍ରୂହି କସ୍ତ୍ଵଂ କିମର୍ଥଂ ଵା କିମିଦଂ ଵନମାଗତଃ। ଵର୍ଜିତଂ ମାନୁଷୈର୍ଭାଵୈସ୍ତଥୈଵ ପୁରୁଷୈରପି
କିଏ ତୁମେ, କାହିଁକି ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଛ? ଏହା ମାନବ ଭାବନା ଓ ମାନବମାନେ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଛି।
କ୍ଵ ଚ ତ୍ଵଯାଽଦ୍ଯଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରବ୍ରୂହି ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ଅତଃ ପରମଗମ୍ଯୋଽଯଂ ପର୍ଵତଃ ସୁଦୁରାରୁହଃ
ଆଜି ତୁମେ କେଉଁଠି ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ମୋତେ କହ; ଏହା ପରେ ଏହି ପାହାଡ଼ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଓ ଅଗମ୍ୟ।
ଵିନା ସିଦ୍ଧଗତିଂ ଵୀର ଗତିରତ୍ର ନ ଵିଦ୍ଯତେ। [ଦେଵଲୋକସ୍ଯ ମାର୍ଗୋଽଯମଗମ୍ଯୋ ମାନୁଷୈଃ ସଦା]
ବୀର, ଅଲୌକିକ ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ି ଏଠାରେ ଯିବା ପଥ ନାହିଁ; ଏହା ଦେବତାମାନେଙ୍କ ପଥ, ମାନବମାନେ ପାଇଁ ସଦା ଅଗମ୍ୟ।
କାରୁଣ୍ଯାତ୍ତ୍ଵାମହଂ ଵୀର ଵାରଯାମି ନିବୋଧ ମେ। ନାତଃ ପରଂ ତ୍ଵଯା ଶକ୍ଯଂ ଗନ୍ତୁମାଶ୍ଵସିହି ପ୍ରଭୋ
ଦୟାବଶତଃ ମୁଁ ତୁମକୁ ବାଞ୍ଚି ରଖୁଛି—ମୋ କଥା ଶୁଣ; ଏଠାରୁ ଆଗକୁ ତୁମେ ଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଶାନ୍ତ ହୁଅ।
ସ୍ଵାଗତଂ ସର୍ଵଥୈଵେହ ତଵାଦ୍ଯ ମନୁଜର୍ଷଭ। ଇମାନ୍ଯମୃତକଲ୍ପାନି ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ
ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଜି ଏଠାରେ ତୁମର ସ୍ବାଗତ; ଏଠାରେ ଅମୃତ ସମାନ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଅଛି।
ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ନିଵର୍ତସ୍ଵ ମା ଵୃଥା ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଵଧମ୍। ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ଯଦି ଵଚୋ ମହ୍ଯଂ ହିତଂ ମନୁଜପୁଙ୍ଗଵ
ଏମାନେ ଖାଇ ଫେରିଯାଅ; ଅନାବଶ୍ୟକ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁ ନାହିଁ। ମୋ କଥା ଯଦି ଉପକାରୀ ଲାଗେ, ତେବେ ଗ୍ରହଣ କର।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଭୀମସେନସ୍ତଦା ଵୀରଃ ପ୍ରୋଵାଚାମିତଵିକ୍ରମଃ
ବାନରମାନ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ସମୟରେ ଶୂର ଓ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ କହିଲେ।
କୋ ଭଵାନ୍କିଂନିମିତ୍ତଂ ଵା ଵାନରଂ ଵପୁରାଶ୍ରିତଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣାନନ୍ତରୋ ଵର୍ଣଃ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ତ୍ଵାଽନୁପୃଚ୍ଛତି
ତୁମେ କିଏ, କାହିଁକି ବାନର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ? ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରେ ଯେଉଁ ଜାତି, ସେଠାରୁ ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି।
କୌରଵଃ ସୋମଵଂଶୀଯଃ କୁନ୍ତ୍ଯା ଗର୍ଭେଣ ଧାରିତଃ। ପାଣ୍ଡଵୋ ଵାଯୁତନଯୋ ଭୀମସେନ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ
ମୁଁ କୌରବ, ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ, କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ ହୋଇଥିବା; ମୁଁ ପାଣ୍ଡବ, ବାୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଭୀମସେନ ବୋଲି ପରିଚିତ।
ସ ଵାକ୍ଯଂ ଭୀମସେନସ୍ଯ ସ୍ମିତେନ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତତ୍। ହନୁମାନ୍ଵାଯୁତନଯୋ ଵାଯୁପୁତ୍ରମଭାଷତ
ଭୀମସେନଙ୍କ କଥାକୁ ହସି ସ୍ୱୀକାର କରି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଭୀମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵାନରୋଽହଂ ନ ତେ ମାର୍ଗଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଯଥୋପ୍ସିତମ୍। ସାଧୁ ଗଚ୍ଛ ନିଵର୍ତସ୍ଵ ମା ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଵୈଶସମ୍
ମୁଁ ବାନର, ତୁମକୁ ଚାହିଁଥିବା ପଥ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ; ଭଲ ହେବ, ତୁମେ ଫେରିଯାଅ, ନାହିଁଲେ ଦୁଃଖ ପାଇବ।
ଵୈଶସଂ ଵାଽସ୍ତୁ ଯଦ୍ଵାନ୍ଯନ୍ନ ତ୍ଵାଂ ରପୃଚ୍ଚାମି ଵାନର। ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମାର୍ଗମୁତ୍ତିଷ୍ଠ ମା ମତ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଵ୍ଯଥାମ୍
ହେ ବାନର, ହିଂସା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଯେହେଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁନାହିଁ। ମୋତେ ଆଗକୁ ଯିବା ପଥ ଦେଅ, ଉଠିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ମୋ ପାଖରୁ ତୁମେ କିଛି ଦୁଃଖ ଦେଉନାହିଁ।
ନାସ୍ତି ଶକ୍ତିର୍ମମୋତ୍ଥାତୁଂ ଜରଯା କ୍ଲେଶିତୋ ହ୍ଯହମ୍। ଯଦ୍ଯଵଶ୍ଯଂ ପ୍ରଯାତଵ୍ଯଂ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ପ୍ରଯାହି ମାମ୍
ମୋରେ ଉଠିବାକୁ ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ବୟସର କ୍ଷୟରେ ମୁଁ ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ। ତୁମେ ଯଦି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ତେବେ ମୋପରେ ଦେହ ଦେଇ ଆଗକୁ ଚାଲିଯାଅ।
ନିର୍ଗୁଣଃ ପରମାତ୍ମା ତୁ ଦେହଂ ତେ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ତିଷ୍ଠତେ। ତମହଂ ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞେଯଂ ନାଵମନ୍ଯେ ନ ଲଙ୍ଘଯେ
ନିର୍ଗୁଣ ପରମାତ୍ମା ତୁମର ଶରୀରକୁ ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଝିବାରେ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରହ କରିନାହିଁ, ଏବଂ ତୁମପରେ ଚାଲିଯିବି ନାହିଁ।
ଯଦ୍ଯାଗମୈର୍ନ ଵିଦ୍ଯାଂ ଚ ତମହଂ ଭୂତଭାଵନମ୍। କ୍ରମେଯଂ ତ୍ଵାଂ ଗିରିଂ ଚୈଵ ହନୀମାନିଵ ସାଗରମ୍
ଯଦି କୌଣସି କ୍ରିୟା କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମେ ଓ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ହନୁମାନ ଯେପରି ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିଥାନ୍ତି।
କ ଏଷ ହନୁମାନ୍ନାମ ସାଗରୋ ଯେନ ଲଙ୍ଘିତଃ। ପୃଚ୍ଚାମି ତ୍ଵାଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥ୍ଯତାଂ ଯଦି ଶକ୍ଯତେ
ଏହି ହନୁମାନ୍ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି କିଏ, ଯିଏ ସାଗରକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଥିଲେ? ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦି ସମ୍ଭବ ହେଉଛି ତେବେ ମତେ କହ।
ଭ୍ରାତା ମମ ଗୁଣଶ୍ଲାଘ୍ଯୋ ବୁଦ୍ଧିସତ୍ଵବଲାନ୍ଵିତଃ। ରାମାଯଣେଽତିଵିଖ୍ଯାତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ
ସେ ମୋର ଭାଇ, ଗୁଣରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ବୁଦ୍ଧି, ଦୃଢତା ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭରିପୁରା। ରାମାୟଣରେ ବହୁତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ରାମପତ୍ନୀକୃତେ ଯେନ ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୃତଃ। ସାଗରଃ ପ୍ଲଵଗେନ୍ଦ୍ରେଣ କ୍ରମେଣୈକେନ ଲଙ୍ଘିତଃ
ରାମଙ୍କର ପତ୍ନୀ ପାଇଁ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଖ୍ୟ ହନୁମାନ୍ ଏକ ଲାଫରେ ଶତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ସାଗରକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଥିଲେ।
ସ ମେ ଭ୍ରାତା ମହାଵୀର୍ଯସ୍ତୁଲ୍ଯୋଽହଂ ତସ୍ ତେଜସା। ବଲେ ପରାକ୍ରମେ ଯୁଦ୍ଧେ ଶକ୍ତୋଽହଂ ତଵ ନିଗ୍ରହେ
ମୋର ଏହି ଭାଇ ବହୁତ ପ୍ରବଳ। ତାଙ୍କର ତେଜରେ ମୁଁ ସମାନ। ଶକ୍ତି, ପ୍ରତାପ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଜିତିବାକୁ ସମର୍ଥ।
ଇମଂ ଦେଶମନୁପ୍ରାପ୍ତଃ କାରଣେନାସ୍ମି କେନଚିତ୍।' ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ଦେହି ମେ ମାର୍ଗଂ ପଶ୍ଯ ମେ ଚାଦ୍ଯ ପୌରୁଷମ୍। ମଚ୍ଛାସନମକୁର୍ଵାଣଂ ତ୍ଵାଂ ଵା ନେଷ୍ଯେ ଯମକ୍ଷଯମ୍
ମୁଁ କିଛି କାରଣରେ ଏଠାରେ ଆସିଛି। ଉଠ, ମୋତେ ରାସ୍ତା ଦେ, ଏବଂ ଆଜି ମୋ ପ୍ରଭାବ ଦେଖ। ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନିବାନି, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯମର ଗୃହକୁ ପଠାଇଦେବି।
ଵିଜ୍ଞାଯ ତଂ ବଲୋନ୍ମତ୍ତଂ ବାହୁଵୀର୍ଯେଣ ଦର୍ପିତମ୍। ହୃଦଯେନାଵହସ୍ଯୈନଂ ହନୂମାନ୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିରେ ମତ୍ତ ଏବଂ ଦୁଇଁହାତର ଶକ୍ତିରେ ଅଭିମାନୀ ଦେଖି, ହନୁମାନ୍ ମନରେ ହସି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରସୀଦ ନାସ୍ତି ମେ ଶକ୍ତିରୁତ୍ଥାତୁଂ ଜରଯାଽନଘ। ମମାନୁକମ୍ପଯା ତ୍ଵେତତ୍ପୁଚ୍ଛମୁତ୍ସାର୍ଯ ଗମ୍ଯତାମ୍
ଦୟା କର; ବୟସରେ ମୋର ଉଠିବାକୁ ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ଓ ନିର୍ମଳ। ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା କରି, ଏହି ପୁଛକୁ ହଟାଇ ଚାଲିଯାଅ।
[ଏଵମୁକ୍ତେ ହନୁମତା ହୀନଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମମ୍। ମନସାଽଚିନତଯଦ୍ଭୀମଃ ସ୍ଵବାହୁବଲଦର୍ପିତଃ
ହନୁମାନ୍ ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ଭୀମ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଗର୍ବିତ, ତାଙ୍କୁ ମନରେ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ପ୍ରଭାବହୀନ ଭାବିଲେ।
ପୁଚ୍ଛେ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ତରସା ହୀନଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମମ୍। ସାଲୋକ୍ଯମନ୍ତକସ୍ଯୈନଂ ନଯାମ୍ଯଦ୍ଯେହ ଵାନରମ୍ ।।]
ଭୀମ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବାନରଙ୍କ ପୁଛକୁ ଧରି, ତାଙ୍କୁ ଦୁର୍ବଳ ଓ ନିର୍ବୀର୍ୟ ଭାବି, ଚିନ୍ତା କଲେ — 'ଆଜି ଏହି ବାନରକୁ ମୃତ୍ୟୁର ଲୋକକୁ ନେଇଯିବି।'
ସାଵଜ୍ଞମଥ ଵାମେନ ସ୍ମଯଞ୍ଜଗ୍ରାହ ପାଣିନା। ନ ଚାଶକଚ୍ଚାଲଯିତୁଂ ଭୀମଃ ପୁଚ୍ଛଂ ମହାକପେଃ
ତାପରେ, ଅପମାନ ଭାବରେ ବାମ ହାତରେ ହସି ଭୀମ ପୁଛକୁ ଧରିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ବଡ଼ ବାନରଙ୍କ ପୁଛକୁ ଏକାଉଁ ହଲେ ଉଠାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଉଚ୍ଚିକ୍ଷେପ ପୁନର୍ଦୋର୍ଭ୍ଯାମିନ୍ଦ୍ରାଯୁଧମିଵୋଚ୍ଛ୍ରିତମ୍। ନୋଦ୍ଧର୍ତୁମଶକଦ୍ଭୀମୋ ଦୋର୍ଭ୍ଯାମପି ମହାବଲଃ
ଭୀମ ପୁଛକୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରକୁ ଉଠାଇବା ପରି ଲାଗିଲା, କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏହାକୁ ଉଠାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ତଭ୍ରୂର୍ଵିଵୃତ୍ତାକ୍ଷଃ ସଂହତଭ୍ରକୁଟୀମୁଖଃ। ସ୍ଵିନ୍ନଗାତ୍ରୋଽଭଵଦ୍ଭୀମୋ ନ ଚୋଦ୍ଧର୍ତୁଂଶଶାକ ତମ୍
ଭୀମ ଭୃକୁଟି ଉଠାଇ, ଚକ୍ଷୁ ବଡ଼ କରି, ମୁହଁରେ ଭୃକୁଟି ଭାଙ୍ଗି, ଶରୀର ଘମରେ ଭିଜିଗଲେ, ତଥାପି ସେ ପୁଛକୁ ଉଠାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।