କିଂଚିଚ୍ଚାଭୁଗ୍ନଶୀର୍ଷେଣ ଦୀର୍ଘରୋମାଞ୍ଚିତେନ ଚ। ଲାଙ୍ଗୂଲେନୋର୍ଧ୍ଵଗତିନା ଧ୍ଵଜେନେଵ ଵିରାଜିତମ୍
ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଅଲ୍ପ ଭାବେ ନମାଇଥିଲା, ଲମ୍ବା ଲମ୍ବା ଲୋମ ଉଠିଥିଲା, ତାଙ୍କର ଲାଙ୍ଗୁଳ ଉପରକୁ ଉଠିଥିଲା, ପତାକା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏହିଭଳି ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ହ୍ରସ୍ଵୌଷ୍ଠଂ ତାମ୍ରଜିହ୍ଵାସ୍ଯଂ ରକ୍ତକର୍ଣଂ ଚଲଦ୍ଧୁଵମ୍। ଅପଶ୍ଯଦ୍ଵଦନଂ ତସ୍ଯ ରଶ୍ମିଵନ୍ତମିଵୋଡୁପମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖିଲେ, ଛୋଟ ଓଠ, ତାମ୍ର ଜିଭ, ରକ୍ତ କାନ, ଏବଂ କମ୍ପିତ ଦାଢ଼ି, ଯାହା କିରଣମୟ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ଵଦନାଭ୍ଯନ୍ତରଗତୈଃ ଶୁକ୍ଲୈର୍ଦନ୍ତୈରଲଂକୃତମ୍। କେସରୋତ୍କରସଂମିଶ୍ରମଶୋକାନାମିଵୋତ୍କରମ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଭିତରେ ଧଳା ଦାନ୍ତ ରହିଥିଲା, ସୁନା ରଙ୍ଗର କେଶର ସହିତ ମିଶିଥିଲା, ଅଶୋକ ଫୁଲର ଗଛ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ହିରଣ୍ମଯୀନାଂ ମଧ୍ଯସ୍ଥଂ କଦଲୀନାଂ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍। ଦୀପ୍ଯମାନେନ ଵପୁଷା ସ୍ଵର୍ଚିଷ୍ମନ୍ତମିଵାନଲମ୍। ନିରୀକ୍ଷନ୍ତମପତ୍ରସ୍ତଂ ଲୋଚନୈର୍ମଧୁପିଙ୍ଗଲୈଃ
ସୁନା ରଙ୍ଗର କଦଳୀ ମଧ୍ୟରେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକୁଥିଲା, ନିଜ ଆଲୋକରେ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି, ମଧୁ ରଙ୍ଗର ଆଖିରେ ଭୟ ନଥିଲା।
ତଂ ଵାନରଵରଂ ଧୀମାନତିକାଯଂ ମହାବଲମ୍। ସ୍ଵର୍ଗପନ୍ଥାନମାଵୃତ୍ଯ ହିମଵନ୍ତମିଵ ସ୍ତିତମ୍
ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦେଢ଼ିଆ ବାନର, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପଥକୁ ଅଟକାଇ ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ପରି ଦଢ଼ିଆ ଭାବେ ଦାଉଁଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୈନଂ ମହାବାହୁରେକଂ ତସ୍ମିନ୍ମହାଵନେ। ଅଥୋପସୃତ୍ଯତରସା ଭୀମୋ ଭୀମପରାକ୍ରମଃ
ସେଠାରେ, ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ, ଏକାକି ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ଦିଗରେ ତୁରନ୍ତ ଆସିଲେ।
ସିଂହନାଦଂ ଚକାରୋଗ୍ରଂ ଵଜ୍ରାଶନିସମଂ ବଲୀ। ତେନ ଶବ୍ଦେନ ଭୀମସ୍ଯ ଵିତ୍ରେସୁର୍ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ
ଭୀମ ଏକ ଭୟଙ୍କର ସିଂହର ଦହାଡ଼ ଦେଲେ, ଯାହା ବଜ୍ର ଓ ବିଜୁଳିର ଗର୍ଜନ ପରି ଭୟଙ୍କର ଥିଲା; ସେଇ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଭୟରେ ଉଡ଼ିଗଲେ।
ହନୂମାଂଶ୍ଚ ମହାସତ୍ଵ ଈଷଦୁନ୍ମୀଲ୍ଯ ଲୋଚନେ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମଥ ସାଵଜ୍ଞଂ ଲୋଚନୈର୍ମଧୁପିଙ୍ଗଲୈଃ
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ଆଲସ୍ୟରେ ଦୁଇ ଆଖି ଅଳ୍ପ ଖୋଲିଲେ ଏବଂ ଭୀମଙ୍କୁ ମଧୁର ରଙ୍ଗର ଆଖିରେ ଅବହେଳାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାହିଲେ।
ତତଃ ପଵନଜଃ ଶ୍ରୀମାନନ୍ତିକସ୍ଥଂ ମହୌଜସମ୍'। ସ୍ମିତେନ ଚୈନମାସାଦ୍ଯହନୂମାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ଯିଏ ନିକଟରେ ଥିଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ହସି ଭୀମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ଏହିପରି କହିଲେ।
କିମର୍ଥଂ ସରୁଜସ୍ତେଽହଂ ସୁଖସୁପ୍ତଃ ପ୍ରବୋଧିତଃ। ନନୁ ନାମ ତ୍ଵଯା କାର୍ଯା ଦଯା ଭୂତେଷୁ ଜାନତା
ତୁମେ ଯେ ଦୁଃଖରେ ଅଛ, ମୋତେ ଏହି ସୁଖଦ ଶୟନରୁ କାହିଁକି ଜଗାଇଲ? ତୁମେ ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟକୁ ଜାଣ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି କିଛି ଦୟା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ କି?
ଵଯଂ ଧର୍ମଂ ନ ଜାନୀମସ୍ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିମୁପାଶ୍ରିତାଃ। ନରାସ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିସଂପନ୍ନା ଦଯାଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଜନ୍ତୁଷୁ
ଆମେ ପଶୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛୁ, ଧର୍ମ କଣ ତାହା ଜାଣୁନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ମାନବମାନେ ବୁଦ୍ଧି ଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟା କରନ୍ତି।
କ୍ରୂରେଷୁ କର୍ମସୁ କଥଂ ଦେହଵାକ୍ଚିତ୍ତଦୂଷିଷୁ। ଧର୍ମଘାତିଷୁ ସଜ୍ଜନ୍ତେ ବୁଦ୍ଦିମନ୍ତୋ ଭଵଦ୍ଵିଧାଃ
ତୁମେ ପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ କିପରି ଏମିତି କ୍ରୁର କାମ କରିପାରିବେ, ଯାହା ଦେହ, କଥା ଓ ମନକୁ ଦୂଷିତ କରେ ଏବଂ ଧର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରେ?
ନ ତ୍ଵଂ ଧର୍ମଂ ଵିଜାନାସି ଵୃଦ୍ଧା ନୋପାସିତାସ୍ତ୍ଵଯା। ଅଲ୍ପବୁଦ୍ଧିତଯା ବାଲ୍ଯାଦୁତ୍ସାଦଯସି ଯନ୍ମୃଗାନ୍
ତୁମେ ଧର୍ମ କୁହାଯାଉଥିବା କଥା ବୁଝନାହାଁ, ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରିନାହାଁ; ତୁମର ଅବିବେକ ଓ ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ପଶୁମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛ।
ବ୍ରୂହି କସ୍ତ୍ଵଂ କିମର୍ଥଂ ଵା କିମିଦଂ ଵନମାଗତଃ। ଵର୍ଜିତଂ ମାନୁଷୈର୍ଭାଵୈସ୍ତଥୈଵ ପୁରୁଷୈରପି
କିଏ ତୁମେ, କାହିଁକି ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଛ? ଏହା ମାନବ ଭାବନା ଓ ମାନବମାନେ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଛି।
କ୍ଵ ଚ ତ୍ଵଯାଽଦ୍ଯଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରବ୍ରୂହି ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ଅତଃ ପରମଗମ୍ଯୋଽଯଂ ପର୍ଵତଃ ସୁଦୁରାରୁହଃ
ଆଜି ତୁମେ କେଉଁଠି ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ମୋତେ କହ; ଏହା ପରେ ଏହି ପାହାଡ଼ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଓ ଅଗମ୍ୟ।
ଵିନା ସିଦ୍ଧଗତିଂ ଵୀର ଗତିରତ୍ର ନ ଵିଦ୍ଯତେ। [ଦେଵଲୋକସ୍ଯ ମାର୍ଗୋଽଯମଗମ୍ଯୋ ମାନୁଷୈଃ ସଦା]
ବୀର, ଅଲୌକିକ ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ି ଏଠାରେ ଯିବା ପଥ ନାହିଁ; ଏହା ଦେବତାମାନେଙ୍କ ପଥ, ମାନବମାନେ ପାଇଁ ସଦା ଅଗମ୍ୟ।
କାରୁଣ୍ଯାତ୍ତ୍ଵାମହଂ ଵୀର ଵାରଯାମି ନିବୋଧ ମେ। ନାତଃ ପରଂ ତ୍ଵଯା ଶକ୍ଯଂ ଗନ୍ତୁମାଶ୍ଵସିହି ପ୍ରଭୋ
ଦୟାବଶତଃ ମୁଁ ତୁମକୁ ବାଞ୍ଚି ରଖୁଛି—ମୋ କଥା ଶୁଣ; ଏଠାରୁ ଆଗକୁ ତୁମେ ଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଶାନ୍ତ ହୁଅ।
ସ୍ଵାଗତଂ ସର୍ଵଥୈଵେହ ତଵାଦ୍ଯ ମନୁଜର୍ଷଭ। ଇମାନ୍ଯମୃତକଲ୍ପାନି ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ
ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଜି ଏଠାରେ ତୁମର ସ୍ବାଗତ; ଏଠାରେ ଅମୃତ ସମାନ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଅଛି।
ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ନିଵର୍ତସ୍ଵ ମା ଵୃଥା ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଵଧମ୍। ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ଯଦି ଵଚୋ ମହ୍ଯଂ ହିତଂ ମନୁଜପୁଙ୍ଗଵ
ଏମାନେ ଖାଇ ଫେରିଯାଅ; ଅନାବଶ୍ୟକ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁ ନାହିଁ। ମୋ କଥା ଯଦି ଉପକାରୀ ଲାଗେ, ତେବେ ଗ୍ରହଣ କର।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଭୀମସେନସ୍ତଦା ଵୀରଃ ପ୍ରୋଵାଚାମିତଵିକ୍ରମଃ
ବାନରମାନ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ସମୟରେ ଶୂର ଓ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ କହିଲେ।
କୋ ଭଵାନ୍କିଂନିମିତ୍ତଂ ଵା ଵାନରଂ ଵପୁରାଶ୍ରିତଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣାନନ୍ତରୋ ଵର୍ଣଃ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ତ୍ଵାଽନୁପୃଚ୍ଛତି
ତୁମେ କିଏ, କାହିଁକି ବାନର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ? ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରେ ଯେଉଁ ଜାତି, ସେଠାରୁ ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି।
କୌରଵଃ ସୋମଵଂଶୀଯଃ କୁନ୍ତ୍ଯା ଗର୍ଭେଣ ଧାରିତଃ। ପାଣ୍ଡଵୋ ଵାଯୁତନଯୋ ଭୀମସେନ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ
ମୁଁ କୌରବ, ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ, କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ ହୋଇଥିବା; ମୁଁ ପାଣ୍ଡବ, ବାୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଭୀମସେନ ବୋଲି ପରିଚିତ।
ସ ଵାକ୍ଯଂ ଭୀମସେନସ୍ଯ ସ୍ମିତେନ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତତ୍। ହନୁମାନ୍ଵାଯୁତନଯୋ ଵାଯୁପୁତ୍ରମଭାଷତ
ଭୀମସେନଙ୍କ କଥାକୁ ହସି ସ୍ୱୀକାର କରି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଭୀମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵାନରୋଽହଂ ନ ତେ ମାର୍ଗଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଯଥୋପ୍ସିତମ୍। ସାଧୁ ଗଚ୍ଛ ନିଵର୍ତସ୍ଵ ମା ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଵୈଶସମ୍
ମୁଁ ବାନର, ତୁମକୁ ଚାହିଁଥିବା ପଥ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ; ଭଲ ହେବ, ତୁମେ ଫେରିଯାଅ, ନାହିଁଲେ ଦୁଃଖ ପାଇବ।
ଵୈଶସଂ ଵାଽସ୍ତୁ ଯଦ୍ଵାନ୍ଯନ୍ନ ତ୍ଵାଂ ରପୃଚ୍ଚାମି ଵାନର। ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମାର୍ଗମୁତ୍ତିଷ୍ଠ ମା ମତ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଵ୍ଯଥାମ୍
ହେ ବାନର, ହିଂସା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଯେହେଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁନାହିଁ। ମୋତେ ଆଗକୁ ଯିବା ପଥ ଦେଅ, ଉଠିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ମୋ ପାଖରୁ ତୁମେ କିଛି ଦୁଃଖ ଦେଉନାହିଁ।
ନାସ୍ତି ଶକ୍ତିର୍ମମୋତ୍ଥାତୁଂ ଜରଯା କ୍ଲେଶିତୋ ହ୍ଯହମ୍। ଯଦ୍ଯଵଶ୍ଯଂ ପ୍ରଯାତଵ୍ଯଂ ଲଙ୍ଘଯିତ୍ଵା ପ୍ରଯାହି ମାମ୍
ମୋରେ ଉଠିବାକୁ ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ବୟସର କ୍ଷୟରେ ମୁଁ ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ। ତୁମେ ଯଦି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ତେବେ ମୋପରେ ଦେହ ଦେଇ ଆଗକୁ ଚାଲିଯାଅ।
ନିର୍ଗୁଣଃ ପରମାତ୍ମା ତୁ ଦେହଂ ତେ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ତିଷ୍ଠତେ। ତମହଂ ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞେଯଂ ନାଵମନ୍ଯେ ନ ଲଙ୍ଘଯେ
ନିର୍ଗୁଣ ପରମାତ୍ମା ତୁମର ଶରୀରକୁ ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଝିବାରେ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରହ କରିନାହିଁ, ଏବଂ ତୁମପରେ ଚାଲିଯିବି ନାହିଁ।
ଯଦ୍ଯାଗମୈର୍ନ ଵିଦ୍ଯାଂ ଚ ତମହଂ ଭୂତଭାଵନମ୍। କ୍ରମେଯଂ ତ୍ଵାଂ ଗିରିଂ ଚୈଵ ହନୀମାନିଵ ସାଗରମ୍
ଯଦି କୌଣସି କ୍ରିୟା କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମେ ଓ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ହନୁମାନ ଯେପରି ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିଥାନ୍ତି।
କ ଏଷ ହନୁମାନ୍ନାମ ସାଗରୋ ଯେନ ଲଙ୍ଘିତଃ। ପୃଚ୍ଚାମି ତ୍ଵାଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥ୍ଯତାଂ ଯଦି ଶକ୍ଯତେ
ଏହି ହନୁମାନ୍ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି କିଏ, ଯିଏ ସାଗରକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଥିଲେ? ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦି ସମ୍ଭବ ହେଉଛି ତେବେ ମତେ କହ।
ଭ୍ରାତା ମମ ଗୁଣଶ୍ଲାଘ୍ଯୋ ବୁଦ୍ଧିସତ୍ଵବଲାନ୍ଵିତଃ। ରାମାଯଣେଽତିଵିଖ୍ଯାତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ
ସେ ମୋର ଭାଇ, ଗୁଣରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ବୁଦ୍ଧି, ଦୃଢତା ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭରିପୁରା। ରାମାୟଣରେ ବହୁତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।