ପ୍ରସାଦିତୋ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ତଵାର୍ଥାଯ ପିତାମହଃ। ତସ୍ମାତ୍ତଵ ଭଯଂ ନାସ୍ତି ଵ୍ଯେତୁ ତେନସୋ ଜ୍ଵରଃ
'ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ପାଇଁ ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲି; ତେଣୁ ତୁମେ ଏଠି କେବେ ଭୟ କରିବାକୁ ନାହିଁ। ତୁମ ଚିନ୍ତା ଦୂର ହେଉ।'
ଏଵମାଶ୍ଵାସିତସ୍ତେନ ତତଃ ସ ଭୁଜଗୋତ୍ତମଃ। ଉଵାସ ଭଵନେ ତସ୍ମିଞ୍ଶକ୍ରସ୍ଯ ମୁଦିତଃ ସୁଖୀ
ଏଭଳି ଆଶ୍ବାସନା ପାଇ ସେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାପ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗୃହରେ ଖୁସି ଓ ସୁଖରେ ବସିଲେ।
ଅଜସ୍ରଂ ନିପତତ୍ସ୍ଵଗ୍ନୌ ନାଗେଷୁ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ। ଅଲ୍ପଶେଷପରୀଵାରୋ ଵାସୁକିଃ ପର୍ଯତପ୍ଯତ
କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ସାପମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଅବିରତ ଭାବରେ ପଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, କେବଳ କିଛି ଅପରିଚିତ ସାପମାନେ ଅଛି, ଏହି ଦୁଃଖରେ ବାସୁକି ବହୁତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ।
କଶ୍ମଲଂ ଚାଵିଶଦ୍ଧୋରଂ ଵାସୁକିଂ ପନ୍ନଗୋତ୍ତମମ୍। ସ ଘୂର୍ଣମାନହୃଦଯୋ ଭଗିନୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଭୟଙ୍କର ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖ ବାସୁକିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା; ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିଲା, ସେ ତାଙ୍କର ଭଉଣୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଦହ୍ଯନ୍ତେଽଙ୍ଗାନି ମେ ଭଦ୍ରେ ନ ଦିଶଃ ପ୍ରତିଭାନ୍ତି ମାମ୍। ସୀଦାମୀଵ ଚ ସଂମୋହାଦ୍ଧୂର୍ଣତୀଵ ଚ ମେ ମନଃ
'ଭଉଣୀ, ମୋ ଶରୀର ଜଳୁଛି, ମୁଁ କୌଣସି ଦିଗ ଦେଖିପାରୁନି; ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛି, ମୁଁ ଅସ୍ପଷ୍ଟତାରେ ଡୁବିଯାଉଛି।'
ଦୃଷ୍ଟିର୍ଭ୍ରାମ୍ଯତି ମେଽତୀଵ ହୃଦଯଂ ଦୀର୍ଯତୀଵ ଚ। ପତିଷ୍ଯାମ୍ଯଵଶୋଽଦ୍ଯାହଂ ତସ୍ମିନ୍ଦୀପ୍ତେ ଵିଭାଵସୌ
'ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି, ମୋ ହୃଦୟ ଫାଟିଯାଉଛି ଭଳି ଲାଗୁଛି; ଆଜି ମୁଁ ଅସହାୟ ଭାବେ ସେଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଯିବି।'
ପାରିକ୍ଷିତସ୍ଯ ଯଜ୍ଞୋଽସୌ ଵର୍ତତେଽସ୍ମଜ୍ଜିଘାଂସଯା। ଵ୍ଯକ୍ତଂ ମଯାଽଭିଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରେତରାଜନିଵେଶନମ୍
'ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆମକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଚାଲିଛି; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋତେ ଏବେ ଯମରାଜଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ହେବ।'
ଅଯଂ ସ କାଲଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ଯଦର୍ଥମସି ମେ ସ୍ଵସଃ। ଜରତ୍କରୌ(ପୁରା)ମଯାଦତ୍ତାତ୍ରାଯସ୍ଵାସ୍ମାନ୍ସବାନ୍ଧଵାନ୍
'ଭଉଣୀ, ଯେ ଦିନ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୂର୍ବରୁ ଜରତ୍କାରୁଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି, ସେଇ ସମୟ ଏବେ ଆସିଛି; ଦୟାକରି ଆମକୁ ଓ ଆମ ପରିବାରକୁ ବଞ୍ଚା।'
ଆସ୍ତୀକଃ କିଲ ଯଜ୍ଞଂ ତଂ ଵର୍ତନ୍ତଂ ଭୁଜଗୋତ୍ତମେ। ପ୍ରତିଷେତ୍ସ୍ଯତି ମାଂ ପୂର୍ଵଂ ସ୍ଵଯମାହ ପିତାମହଃ
'ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଆସ୍ତିକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବନ୍ଦ କରିବେ, ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ ପିତାମହ ମୋତେ କହିଥିଲେ।'
ତଦ୍ଵତ୍ସେ ବ୍ରୂହି ଵତ୍ସଂ ସ୍ଵଂ କୁମାରଂ ଵୃଦ୍ଧସଂମତମ୍। ମମାଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ସଭୃତ୍ଯସ୍ଯ ମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ଵେଦଵିତ୍ତମମ୍
'ତେଣୁ ଭଉଣୀ, ତୁମେ ତୁମ ପୁଅ ଆସ୍ତିକଙ୍କୁ, ଯିଏ ବଡ଼ମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି, ଆମ ଓ ଆମ ପରିବାରର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଆଜି କହ।'
ତତ ଆହୂଯ ପୁତ୍ରଂ ସ୍ଵଂ ଜରତ୍କାରୁର୍ଭୁଜଂଗମା। ଵାସୁକେର୍ନାଗରାଜସ୍ଯ ଵଚନାଦିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ବାସୁକିଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସେ ସାପରାଜଙ୍କ ଭଉଣୀ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଜରତ୍କାରୁଙ୍କୁ ଡାକି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅହଂ ତଵ ପିତୁଃ ପୁତ୍ର ଭ୍ରାତ୍ରା ଦତ୍ତା ନିମିତ୍ତତଃ। କାଲଃ ସ ଚାଯଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତସ୍ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ଯଥାତଥମ୍
'ପୁଅ, ମୁଁ ତୋର ବାପାଙ୍କୁ ମୋ ଭାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦିଆଯାଇଥିଲି; ସେଇ ସମୟ ଏବେ ଆସିଛି—ଯାହା ଦରକାର, ତୁମେ ତାହା କର।'
କିଂନିମିତ୍ତଂ ମମ ପିତୁର୍ଦତ୍ତା ତ୍ଵଂ ମାତୁଲେନ ମେ। ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ତତ୍ତ୍ଵେନ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କର୍ତାଽସ୍ମି ତତ୍ତଥା
'ମା, କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୋ ମାମା ତୁମକୁ ମୋ ବାପାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ? ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ମୋତେ କହ; ଶୁଣିଲେ ମୁଁ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ କରିବି।'
ତତ ଆଚଷ୍ଟ ସା ତସ୍ମୈ ବାନ୍ଧଵାନାଂ ହିତୈଷିଣୀ। ଭଗିନୀ ନାଗରାଜସ୍ଯ ଜରତ୍କାରୁରଵିକ୍ଲବା
ତାପରେ ସେ, ନାଗରାଜଙ୍କ ଭଉଣୀ ଏବଂ ନିଜ ପରିବାରର ଭଲ ଚାହୁଁଥିବା, ଜରତ୍କାରୁ, ନିଷ୍କପଟ ଭାବେ ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଦେଲେ।
ପନ୍ନଗାନାମଶେଷାଣାଂ ମାତା କଦ୍ରୂରିତି ଶ୍ରୁତା। ତଯା ଶପ୍ତା ରୁଷିତଯା ସୁତା ଯସ୍ମାନ୍ନିବୋଧ ତତ୍
ସମସ୍ତ ସର୍ପମାନଙ୍କର ମାଆ କଦ୍ରୁ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ | ସେ କ୍ରୋଧରେ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ଏହା କାହିଁକି ହେଲା, ଏହି କଥା ଶୁଣ |
ଉଚ୍ଚୈଃ ଶ୍ରଵାଃ ସୋଽଶ୍ଵରାଜୋ ଯନ୍ମିଥ୍ଯା ନ କୃତୋ ମମ। ଵିନତାର୍ଥାଯ ପଣିତେ ଦାସଭାଵାଯ ପୁତ୍ରକାଃ
ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ନାମ ଘୋଡ଼ାରାଜାକୁ ମୁଁ ମିଥ୍ୟା କହି ତିଆରି କରିନଥିଲି | ମୋ ପୁଅମାନେ ବିନତା ପାଇଁ ଜୁଆରେ ହାରି, ଦାସ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଲେ |
ଜନମେଜଯସ୍ଯ ଵୋ ଯଜ୍ଞେ ଧକ୍ଷ୍ଯତ୍ଯନିଲସାରଥିଃ। ତତ୍ର ପଞ୍ଚତ୍ଵମାପନ୍ନାଃ ପ୍ରେତଲୋକଂ ଗମିଷ୍ଯଥ
ଜନମେଜୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ, ବାୟୁ ରଥୀ ତୁମମାନେକୁ ଦହିଦେବେ | ସେଠାରେ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ପିତୃଲୋକକୁ ଯିବା |
ତାଂ ଚ ଶପ୍ତଵତୀଂ ଦେଵଃ ସାକ୍ଷାଲ୍ଲୋକପିତାମହଃ। ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରୋଵାଚାନୁ ମୁମୋଦ ଚ
ସେଇ ଶାପ ଦେଇଥିବା କଦ୍ରୁଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ପିତାମହ ଦେବତା ସ୍ୱୟଂ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ', ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ କଥାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ |
ଵାସୁକିଶ୍ଚାପି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପିତାମହଵଚସ୍ତଦା। ଅମୃତେ ମଥିତେ ତାତ ଦେଵାଞ୍ଛରଣମୀଯିଵାନ୍
ସେ ସମୟରେ, ଅମୃତ ମଥାଯିବାବେଳେ, ପିତାମହଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନାଗରାଜ ବାସୁକି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ |
ସିଦ୍ଧାର୍ଥାଶ୍ଚ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପ୍ଯାମୃତମନୁତ୍ତମମ୍। ଭ୍ରାତରଂ ମେ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପିତାମହମୁପାଗମନ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅମୃତ ପାଇ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧିଲେ | ସେମାନେ ମୋ ଭାଇକୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ, ପିତାମହଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ |
ତେ ତଂ ପ୍ରସାଦଯାମାସୁଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେଽବ୍ଜସଂଭଵମ୍। ରାଜ୍ଞା ଵାସୁକିନା ସାର୍ଧଂ ଶାପୋଽସୌନ ଭଵେଦିତି
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ବାସୁକି ରାଜା ମିଶି, ପଦ୍ମଯୋନିଙ୍କୁ ମନାଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶାପ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉ |
ଵାସୁକିର୍ନାଗରାଜୋଽଯଂ ଦୁଃଖିତୋ ଜ୍ଞାତିକାରଣାତ୍। ଅଭିଶାପଃ ସ ମାତୁସ୍ତୁ ଭଗଵନ୍ନ ଭଵେତ୍କଥମ୍
ନାଗରାଜ ବାସୁକି ନିଜ ଜାତିବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ଥିଲେ | ହେ ଭଗବାନ, ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ଶାପ କିପରି ଫଳିବ ନାହିଁ ?
ଜରତ୍କାରୁର୍ଜରତ୍କାରୁଂ ଯାଂ ଭାର୍ଯାଂ ସମଵାପ୍ସ୍ଯତି। ତତ୍ର ଜାତୋ ଦ୍ଵିଜଃ ଶାପାନ୍ମୋକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି ପନ୍ନଗାନ୍
ଯେବେ ଜରତ୍କାରୁ ନାମକ ଜନକ ଜରତ୍କାରୁ ନାମକ ଜନନୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବେ, ସେଠାରେ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅ ଶାପରୁ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବେ |
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ଵାସୁକିଃ ପନ୍ନଗୋତ୍ତମଃ। ପ୍ରାଦାନ୍ମାମମରପ୍ରଖ୍ଯ ତଵ ପିତ୍ରେ ମହାତ୍ମନେ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାସୁକି ମୋତେ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଅମର ସମାନ ଭାବି ଦେଇଥିଲେ |
ପ୍ରାଗେଵାନାଗତେ କାଲେ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵ ମଯ୍ଯଜାଯଥାଃ। ଅଯଂ ସ କାଲଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ଭଯାନ୍ନସ୍ତ୍ରାତୁମର୍ହସି
ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ମୋ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲ | ଏବେ ସେ ସମୟ ଆସିଗଲା, ତୁମେ ଆମକୁ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କର |
ଭ୍ରାତରଂ ଚାପି ମେ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ରାତୁମର୍ହସି ପାଵକାତ୍। ନ ମୋଘଂ ତୁ କୃତଂ ତତ୍ସ୍ଯାଦ୍ଯଦହଂ ତଵ ଧୀମତେ। ପିତ୍ରେ ଦତ୍ତା ଵିମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ କଥଂ ଵା ପୁତ୍ର ମନ୍ଯସେ
ତେଣୁ, ତୁମେ ମୋ ଭାଇକୁ ଅଗ୍ନିରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ | ତୁମ ପିତା ଯେ ମୋତେ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉନାହିଁ | ଏହି ବିଷୟରେ କଣ ଭାବୁଛ, ପୁଅ ?
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସାସ୍ତୀକୋ ମାତରଂ ତଦା। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଦୁଃଖସଂତପ୍ତଂ ଵାସୁକିଂ ଜୀଵଯନ୍ନିଵ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଆସ୍ତୀକ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ' | ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ବାସୁକିଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ, ମାଆଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ |
ଅହଂ ତ୍ଵାଂ ମୋକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ଵାସୁକେ ପନ୍ନଗୋତ୍ତମ। ତସ୍ମାଚ୍ଛାପାନ୍ମହାସତ୍ତ୍ଵ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
ହେ ବାସୁକି, ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ କରିବି | ଏହା ସତ୍ୟ କଥା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଦୃଢ଼ ଆଶ୍ୱାସ ଦେଉଛି |
ଭଵ ସ୍ଵସ୍ଥମନା ନାଗ ନ ହି ତେ ଵିଦ୍ଯତେ ଭଯମ୍। ପ୍ରଯତିଷ୍ଯେ ତଥା ରାଜନ୍ଯଥା ଶ୍ରେଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ହେ ନାଗ, ମନ ଶାନ୍ତ କର | ତୁମର କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ | ମୁଁ ଏପରି ଚେଷ୍ଟା କରିବି, ଯେ ରାଜାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ତୁମର ଭଲ ହେବାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ |
ନ ମେ ଵାଗନୃତଂ ପ୍ରାହ ସ୍ଵୈରେଷ୍ଵପି କୁତୋଽନ୍ଯଥା। ତଂ ଵୈ ନୃପଵରଂ ଗତ୍ଵା ଦୀକ୍ଷିତଂ ଜନମେଜଯମ୍
ମୋ କଥା କେବେ ମିଥ୍ୟା ହୋଇନାହିଁ, ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ | ତେଣୁ ଅନ୍ୟଠାରେ କିପରି ହେବ ? ମୁଁ ଦୀକ୍ଷିତ ରାଜା ଜନମେଜୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବି |