ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜ୍ଵଲମାନଶ୍ରୀର୍ଭଗଵାନ୍ହଵ୍ଯଵାହନଃ। ନଷ୍ଟତେଜାଃ ସମଭଵତ୍ତସ୍ଯ ତେଜୋଭିଭର୍ତ୍ସିତଃ
ଦେବତା ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ଶ୍ରୀ ସହିତ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ନିଜ ତେଜ ହରାଇଗଲା, କାରଣ ସେ ଅଧିକ ତେଜରେ ଅପମାନିତ ହେଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵରଦଂ ଦେଵଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଦେଵଗଣେଶ୍ଵରମ୍। ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଚ ଵଜ୍ରଭୃତ୍। ପ୍ରାହ ଵାକ୍ଯଂ ତତସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯତସ୍ତସ୍ଯ ଭଯଂ ଭଵେତ୍
ବରଦାତା ଦେବ, ଦେବମାନଙ୍କର ନାୟକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ହାତ ଜୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ନିଜ ଭୟର କାରଣ କହିଲେ।
ଜାନାମି ତେ ଭଯଂ ଶକ୍ର ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାନ୍ନରକାତ୍ତତଃ। ଐନ୍ଦ୍ରଂ ରପ୍ରାର୍ଥଯତେ ସ୍ଥାନଂ ତପଃସିଦ୍ଧେନ କର୍ମଣା
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ଜାଣେଁ ତୁମର ଭୟ, ଦାନବ ନରକଙ୍କୁ ନେଇ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦବୀ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି।
ସୋହମେନଂ ତଵ ପ୍ରୀତ୍ଯା ତପଃସିଦ୍ଧମପି ଧ୍ରୁଵମ୍। ଵିଯୁନଜ୍ମି ଦେହାଦ୍ଦେଵେନଦ୍ର ମୁହୂର୍ତଂ ପ୍ରତିପାଲଯ
ତେଣୁ, ତୁମ ପ୍ରେମରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦେହରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଦେବି; ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, କିଛି ଖଣ୍ଡ ଅପେକ୍ଷା କର।
ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁର୍ମହାତେଜାଃ ପାଣିନା ଚେତନାଂ ହରତ୍। ସ ପପାତ ତତୋ ଭୂମୌ ଗିରିରାଜ ଇଵାହତଃ। ତସ୍ଯୈତଦସ୍ଥିସଂଘାତଂ ମାଯାଵିନିହତସ୍ଯ ଵୈ
ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ମହାତ୍ୱରେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ହରଣ କଲେ; ସେ ପରେ ପାହାଡ଼ର ରାଜା ପରି ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ମାୟାବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କର ଏହି ଅସ୍ଥିର ଢେର।
ଇଦଂ ଦ୍ଵିତୀଯମପରଂ ଵିଷ୍ଣୋ କର୍ମ ପ୍ରକାଶତେ
ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଆଉ ଗୋଟିଏ ଦ୍ୱିତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଯାହା ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି।
ନଷ୍ଟା ଵସୁମତୀ କୃତ୍ସ୍ନା ପାତାଲେ ଚୈଵ ମଜ୍ଜିତା। ପୁନରୁଦ୍ଧରିତା ତେନ ଵାରାହେଣୈକଶୃଙ୍ଗିଣା
ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ହରାଇ ଯାଇଥିଲା, ପାତାଳରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲା; ପରେ ସେ ଏକ ଶୂଙ୍ଗ ଥିବା ବରାହ ରୂପେ ତାହାକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ।
ମଗଵନ୍ଵିସ୍ତରେଣେମାଂ କଥାଂ କଥଯ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ହେ ମଘବାନ, ଏହି କଥାଟିକୁ ଏଠିକି ଏବଂ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ।
କଥଂ ତେନ ସୁରେଶେନ ନଷ୍ଟା ଵସୁମତୀ ତଦା। ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପୁନରୁଦ୍ଧରିତା ତଦା
ତାହାବେଳେ ସୁରମାନଙ୍କ ନାୟକ କିପରି ହରାଇଯାଇଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ଶତ ଯୋଜନ ତଳରୁ ପୁନି ଉଠାଇଲେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମନ?
କେନ ଚୈଵ ପ୍ରକାରେଣ ଜଗତୋ ଧରଣୀ ଧ୍ରୁଵା। ଶିଵା ଦେଵୀ ମହାଭାଗା ସର୍ଵସସ୍ଯପ୍ରରୋହିଣୀ। କସ୍ଯ ଚୈଵ ପ୍ରଭାଵାଦ୍ଧି ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ଗତା
କେଉଁ ଉପାୟରେ ଏହି ଧୃଢ଼ ଧରା ଦେବୀ, ଶୁଭା, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶସ୍ୟର ଉତ୍ପାଦକୀ, ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ଗଲେ, ଏବଂ କାହାର ଶକ୍ତିରେ?
ଶ୍ରୋତୁଂ ଵିସ୍ତରଶଃ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଂ ହି ତସ୍ଯ ପ୍ରତିଶ୍ରଯଃ
ସମସ୍ତ କଥା ଏହିଠାରେ ଖୋଲାସା ଭାବରେ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ।
ଯତ୍ତେଽହଂ ପରିପୃଷ୍ଟୋଽସ୍ମି କଥାମେତାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ତତ୍ସର୍ଵମଖିଲେନେହ ଶ୍ରୂଯତାଂ ମମ ଭାଷତଃ
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତୁମେ ଯେଉଁ କଥା ପଚାରିଛ, ସେଥିରେ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହୁଛି, ମୋ ମୁଖରୁ ଏହା ସାବଧାନରେ ଶୁଣ।
ପୁରା କୃତଯୁଗେ ତାତ ଵର୍ତମାନେ ଭଯଂକରେ। ଯମତ୍ଵଂ କାରଯାମାସ ଆଦିଦେଵଃ ପୁରାତନଃ
ପୁରୁଣା କୃତଯୁଗରେ, ହେ ପୁତ୍ର, ଭୟଙ୍କର ସମୟରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଆଦିଦେବତା ଯମର ନିୟମ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ।
ଯମତ୍ଵଂ କୁର୍ଵତସ୍ତସ୍ଯ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ନ ତତ୍ର ମ୍ରିଯତେ କଶ୍ଚିଜ୍ଜାଯତେ ଵା ତଥାଽଚ୍ଯୁତ
ଯେତେବେଳେ ସେ ଜ୍ଞାନୀ ଦେବତାମାନେ ଯମର ନିୟମ ନିର୍ମାଣ କରୁଥିଲେ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ସେଠାରେ କେହି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁନଥିଲେ, କିମ୍ବା ଜନ୍ମ ନେଉନଥିଲେ।
ଵର୍ଧନ୍ତେ ପକ୍ଷିସଙ୍ଘାଶ୍ଚ ତଥା ପଶୁଗଵେଡକମ୍। ଗଵାଶ୍ଵଂ ଚ ମୃଗାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ ତେ ପିଶିତାଶନାଃ
ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ, ଗାଈ, ଛୋଗଳି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ଓ ବନ୍ୟପଶୁମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତ ମାଂସାହାରୀ ପ୍ରଜାତି ବେଶିବାରେ ଲାଗିଲେ।
ତଥା ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ ମାନୁପାଶ୍ଚ ପରଂତପ। ସହସ୍ରଶୋ ହ୍ଯଯୁତଶୋ ଵର୍ଧନ୍ତେ ସଲିଲଂ ଯଥା
ଏହିପରି ହେ ପୁରୁଷସିଂହ, ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟ ହଜାର ହଜାର, ଦଶ ହଜାର ହଜାର ଭାବେ, ପାଣି ପରି ବଢ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ସଂକୁଲେ ତାତ ଵର୍ତମାନେ ଭଯଂକରେ। ଅତିଭାରାଦ୍ଵସୁମତୀ ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ଗତା
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅସ୍ଥିର ସମୟରେ, ହେ ପୁତ୍ର, ପୃଥିବୀ ଅତିରିକ୍ତ ଭାରରେ ଦବିଯାଇ, ଶତ ଯୋଜନ ତଳକୁ ଚାଲିଗଲା।
ସା ଵୈ ଵ୍ଯଥିତସର୍ଵାଙ୍ଗୀ ଭାରେଣାକ୍ରାନ୍ତଚେତନା। ନାରାଯଣଂ ଵରଂ ଦେଵଂ ପ୍ରପନ୍ନା ଶରଣଂ ଗତା
ସମଗ୍ର ଦେହ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଓ ମନ ଭାରରେ ଦବିଯାଇ, ସେ ପୃଥିବୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଧି ତିଷ୍ଠେଯଂ ସୁଚିରଂ ତ୍ଵିହ। ଭାରେଣାସ୍ମି ସମାକ୍ରାନ୍ତା ନ ଶକ୍ନୋସ୍ମି ସ୍ମ ଵର୍ତିତୁମ୍
‘ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିପାରିବି; ମୁଁ ଏହି ଭାରରେ ଦବିଯାଇଛି, ଆଉ ରହିପାରୁନାହିଁ।’
ମମେମଂ ଭଗଵନ୍ଭାରଂ ଵ୍ଯପନେତୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି। ଶରଣାଗତାଽସ୍ମି ତେ ଦେଵ ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ମେ ଵିଭୋ
‘ମୋର ଏହି ଭାର ଦୂର କରିବାକୁ ଆପଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛି—ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ।’
ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭଗଵାନକ୍ଷରଃ ପ୍ରଭୁଃ। ପ୍ରୋଵାଚ ଵଚନଂ ହୃଷ୍ଟଃ ଶ୍ରାଵ୍ଯାରସମୀରିତମ୍
ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଶୁଣିବାକୁ ଭଲ ଲାଗୁଥିବା ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ନ ତେ ମହି ଭଯଂ କାର୍ଯଂ ଭାରାର୍ତେ ଵସୁଧାରିଣି। ଅଯମେଵଂ ତଥା କୁର୍ମି ଯଥା ଲଧ୍ଵୀ ଭଵିଷ୍ଯସି
‘ହେ ପୃଥିବୀ, ଭାର ବୋହିବାରିଣୀ, ତୁମେ ଭୟ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ; ମୁଁ ଏମିତି କରିବି ଯେ, ତୁମେ ପୁଣି ହଲୁକା ହେବ।’
ସ ତାଂ ଵିସର୍ଜଯିତ୍ଵା ତୁ ଵସୁଧାଂ ଶୈଲକୁଣ୍ଡଲାମ୍। ତତୋ ଵରାହଃ ସଂଵୃତ୍ତ ଏକଶୃଙ୍ଗୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ତାପରେ, ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ପୃଥିବୀକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ଏକ ଶୁଣ୍ଡ ଥିବା ଦୀପ୍ତିମାନ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
ରକ୍ତାଭ୍ଯାଂ ନଯନାଭ୍ଯାଂ ତୁ ଭଯମୁତ୍ପାଦଯନ୍ନିଵ। ଧୂମଂ ଚ ଜ୍ଵଲଯଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ତତ୍ର ଦେଶେ ଵ୍ଯଵର୍ଧତ
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଆଖି ରକ୍ତ ରଙ୍ଗର, ଭୟ ଦେଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଧୂଆଁ ଓ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳା ନିସ୍ସରଣ କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବଢ଼ିଲେ।
ସ ଗୃହୀତ୍ଵା ଵସୁମତୀଂ ଶୃଙ୍ଗେଣୈକେନ ଭାସ୍ଵତା। ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ଵୀର ସମୁଦ୍ଧରତି ସୋଽକ୍ଷରଃ
ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏକ ଶୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ଧରି, ଶତ ଯୋଜନ ଉପରକୁ ଉଠାଇଲେ, ହେ ବୀର।
ତସ୍ଯାଂ ଚୋଦ୍ଧାର୍ଯମାଣାଯାଂ ସଂକ୍ଷୋଭଃ ସମଜାଯତ। ଦେଵାଃ ସଂକ୍ଷୁଭିତାଃ ସର୍ଵେ ଋଷଯଶ୍ଚ ତପୋଧନାଃ
ପୃଥିବୀ ଉଠାଯାଉଥିବା ସମୟରେ ବଡ଼ ଅଶାନ୍ତି ହେଲା; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ତପସ୍ଵୀ ଋଷିମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲେ।
ହାହାଭୂତମଭୂତ୍ସର୍ଵଂ ତ୍ରିଦିଵଂ ଵ୍ଯୋମ ଭୂସ୍ତଥା। ନ ପର୍ଯଵସ୍ଥିତଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଦେଵୋ ଵା ମାନୁଷୋପି ଵା
ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ‘ହାହା’ ଚିତ୍କାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; କେହି ଦେବତା କିମ୍ବା ମଣିଷ ଶାନ୍ତ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମାଣମାସୀନଂ ଜ୍ଵଲମାନମିଵ ଶ୍ରିଯା। ଦେଵାଃ ସର୍ଷିଗଣାଶ୍ଚୈଵ ଉପତସ୍ଥୁରନେକଶଃ
ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନେକ ଋଷିମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ, ଶ୍ରୀରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଆସନରେ ବସିଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଉପସର୍ପ୍ଯ ଚ ଦେଵେଶଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଲୋକସାକ୍ଷିକମ୍। ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯଃ ସର୍ଵେ ଵାକ୍ଯମୁଚ୍ଚାରଯଂସ୍ତଦା
ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସାକ୍ଷୀ ହେଉଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ରତା ସହିତ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଲୋକାଃ ସଂକ୍ଷୁଭିତାଃ ସର୍ଵେ ଵ୍ଯାକୁଲଂ ଚ ଚରାଚରମ୍। ସମୁଦ୍ରାଣାଂ ଚ ସଂକ୍ଷୋଭସ୍ତ୍ରିଦଶେଶ ପ୍ରକାଶତେ
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ଅଛନ୍ତି। ଅମରଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ସାଗରମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଛି।