ତତୋ ଦୂରାତ୍ପ୍ରକାଶନ୍ତଂ ପାଣ୍ଡୁରଂ ମେରୁସଂନିଭମ୍। ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵିକୀର୍ଣଂ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍
ତାପରେ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ଦୂରରୁ ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଧଳା ଓ ଚମକୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ତାନ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁକାମାନ୍ଵିଜ୍ଞାଯ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ସ ତୁ ଲୋମଶଃ। ଉଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଜ୍ଞଃ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନାଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝି, କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋମଶ କହିଲେ, 'ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନମାନେ, ଶୁଣ।'
ଏତଦ୍ଵିକୀର୍ଣଂ ସୁଶ୍ରୀମତ୍କୈଲାସଶିଖରୋପମମ୍। ଯତ୍ପଶ୍ଯସି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ଵତପ୍ରତିମଂ ସ୍ଥିତମ୍
ହେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଜାଗାକୁ ଦେଖୁଛ, ଏହା ଏଠାରେ ଛିଟିଯାଇଛି ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ, କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଛି, ପର୍ବତ ପରି ଏଠାରେ ଉଭା ଅଛି।
ଏତାନ୍ଯସ୍ଥୀନି ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ନରକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ପର୍ଵତପ୍ରତିମଂ ଭାତି ପର୍ଵତପ୍ରସ୍ତରାଶ୍ରିତମ୍
ଏହା ହେଉଛି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ନରକଙ୍କର ଅସ୍ଥି, ଯାହା ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଚମକୁଛି ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଶିଳା ଉପରେ ରହିଛି।
ପୁରାତନେନ ଦେଵେନ ଵିଷ୍ଣୁନା ପରମାତ୍ମନା। ରଦୈତ୍ଯୋ ଵିନିହତସ୍ତେନ ସୁରରାଜହିତୈଷିଣା
ପୁରୁଣା କାଳରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ, ପରମାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଦାନବକୁ ବଧ କରିଥିଲେ।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତପସ୍ତପ୍ଯନ୍ମହାମନାଃ। ଐନଦ୍ରଂ ପ୍ରାର୍ଥଯତେ ସ୍ଥାନଂ ତପଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵିକ୍ରମାତ୍
ସେ ବଡ଼ ଦୃଢ଼ ମନୋବଳରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ, ତପ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ପ୍ରଭାବ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ପଦବୀ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ତପୋବଲେନ ମହତା ବାହୁଵେଗବଲେନ ଚ। ନିତ୍ଯମେଵ ଦୁରାଧର୍ଷୋ ଧର୍ଷଯନ୍ସ ଦିତେଃ ସୁତଃ
ତାଙ୍କର ବଡ଼ ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ଓ ବାହୁବଳ ଦ୍ୱାରା, ଦିତିଙ୍କର ପୁଅ ସଦା ଅଜୟ ହୋଇ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।
ସ ତୁ ତସ୍ଯ ବଲଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଧର୍ମେ ଚ ଚରିତଵ୍ରତମ୍। ଭଯାଭିଭୂତଃ ସଂଵିଗ୍ନଃ ଶକ୍ର ଆସୀତ୍ତଦାଽନଘ
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ନିଷ୍ଠା ଜାଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଭୀତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ହେଇପଡ଼ିଲେ, ହେ ନିର୍ମଳ।
ତେନ ସଂଚିନ୍ତିତୋ ଦେଵୋ ମନସା ଵିଷ୍ଣୁରଵ୍ଯଯଃ। ସର୍ଵତ୍ରଗଃ ପ୍ରଭୁଃ ଶ୍ରୀମାନାଗତଶ୍ଚ ସ୍ଥିତୋ ବଭୌ
ତାପରେ, ତାଙ୍କ ମନରେ ଅବିନାଶୀ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଓ ଶ୍ରୀମାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରାଗଲା ଏବଂ ସେ ଦେବତା ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
ଋଷଯଶ୍ଚାପି ତଂ ସର୍ଵେ ତୁଷ୍ଟୁଵୁଶ୍ଚ ଦିଵୌକସଃ
ସମସ୍ତ ଋଷି ଓ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜ୍ଵଲମାନଶ୍ରୀର୍ଭଗଵାନ୍ହଵ୍ଯଵାହନଃ। ନଷ୍ଟତେଜାଃ ସମଭଵତ୍ତସ୍ଯ ତେଜୋଭିଭର୍ତ୍ସିତଃ
ଦେବତା ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ଶ୍ରୀ ସହିତ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ନିଜ ତେଜ ହରାଇଗଲା, କାରଣ ସେ ଅଧିକ ତେଜରେ ଅପମାନିତ ହେଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵରଦଂ ଦେଵଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଦେଵଗଣେଶ୍ଵରମ୍। ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଚ ଵଜ୍ରଭୃତ୍। ପ୍ରାହ ଵାକ୍ଯଂ ତତସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯତସ୍ତସ୍ଯ ଭଯଂ ଭଵେତ୍
ବରଦାତା ଦେବ, ଦେବମାନଙ୍କର ନାୟକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ହାତ ଜୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ନିଜ ଭୟର କାରଣ କହିଲେ।
ଜାନାମି ତେ ଭଯଂ ଶକ୍ର ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାନ୍ନରକାତ୍ତତଃ। ଐନ୍ଦ୍ରଂ ରପ୍ରାର୍ଥଯତେ ସ୍ଥାନଂ ତପଃସିଦ୍ଧେନ କର୍ମଣା
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ଜାଣେଁ ତୁମର ଭୟ, ଦାନବ ନରକଙ୍କୁ ନେଇ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦବୀ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି।
ସୋହମେନଂ ତଵ ପ୍ରୀତ୍ଯା ତପଃସିଦ୍ଧମପି ଧ୍ରୁଵମ୍। ଵିଯୁନଜ୍ମି ଦେହାଦ୍ଦେଵେନଦ୍ର ମୁହୂର୍ତଂ ପ୍ରତିପାଲଯ
ତେଣୁ, ତୁମ ପ୍ରେମରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦେହରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଦେବି; ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, କିଛି ଖଣ୍ଡ ଅପେକ୍ଷା କର।
ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁର୍ମହାତେଜାଃ ପାଣିନା ଚେତନାଂ ହରତ୍। ସ ପପାତ ତତୋ ଭୂମୌ ଗିରିରାଜ ଇଵାହତଃ। ତସ୍ଯୈତଦସ୍ଥିସଂଘାତଂ ମାଯାଵିନିହତସ୍ଯ ଵୈ
ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ମହାତ୍ୱରେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ହରଣ କଲେ; ସେ ପରେ ପାହାଡ଼ର ରାଜା ପରି ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ମାୟାବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କର ଏହି ଅସ୍ଥିର ଢେର।
ଇଦଂ ଦ୍ଵିତୀଯମପରଂ ଵିଷ୍ଣୋ କର୍ମ ପ୍ରକାଶତେ
ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଆଉ ଗୋଟିଏ ଦ୍ୱିତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଯାହା ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି।
ନଷ୍ଟା ଵସୁମତୀ କୃତ୍ସ୍ନା ପାତାଲେ ଚୈଵ ମଜ୍ଜିତା। ପୁନରୁଦ୍ଧରିତା ତେନ ଵାରାହେଣୈକଶୃଙ୍ଗିଣା
ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ହରାଇ ଯାଇଥିଲା, ପାତାଳରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲା; ପରେ ସେ ଏକ ଶୂଙ୍ଗ ଥିବା ବରାହ ରୂପେ ତାହାକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ।
ମଗଵନ୍ଵିସ୍ତରେଣେମାଂ କଥାଂ କଥଯ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ହେ ମଘବାନ, ଏହି କଥାଟିକୁ ଏଠିକି ଏବଂ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ।
କଥଂ ତେନ ସୁରେଶେନ ନଷ୍ଟା ଵସୁମତୀ ତଦା। ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପୁନରୁଦ୍ଧରିତା ତଦା
ତାହାବେଳେ ସୁରମାନଙ୍କ ନାୟକ କିପରି ହରାଇଯାଇଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ଶତ ଯୋଜନ ତଳରୁ ପୁନି ଉଠାଇଲେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମନ?
କେନ ଚୈଵ ପ୍ରକାରେଣ ଜଗତୋ ଧରଣୀ ଧ୍ରୁଵା। ଶିଵା ଦେଵୀ ମହାଭାଗା ସର୍ଵସସ୍ଯପ୍ରରୋହିଣୀ। କସ୍ଯ ଚୈଵ ପ୍ରଭାଵାଦ୍ଧି ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ଗତା
କେଉଁ ଉପାୟରେ ଏହି ଧୃଢ଼ ଧରା ଦେବୀ, ଶୁଭା, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶସ୍ୟର ଉତ୍ପାଦକୀ, ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ଗଲେ, ଏବଂ କାହାର ଶକ୍ତିରେ?
ଶ୍ରୋତୁଂ ଵିସ୍ତରଶଃ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଂ ହି ତସ୍ଯ ପ୍ରତିଶ୍ରଯଃ
ସମସ୍ତ କଥା ଏହିଠାରେ ଖୋଲାସା ଭାବରେ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ।
ଯତ୍ତେଽହଂ ପରିପୃଷ୍ଟୋଽସ୍ମି କଥାମେତାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ତତ୍ସର୍ଵମଖିଲେନେହ ଶ୍ରୂଯତାଂ ମମ ଭାଷତଃ
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତୁମେ ଯେଉଁ କଥା ପଚାରିଛ, ସେଥିରେ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହୁଛି, ମୋ ମୁଖରୁ ଏହା ସାବଧାନରେ ଶୁଣ।
ପୁରା କୃତଯୁଗେ ତାତ ଵର୍ତମାନେ ଭଯଂକରେ। ଯମତ୍ଵଂ କାରଯାମାସ ଆଦିଦେଵଃ ପୁରାତନଃ
ପୁରୁଣା କୃତଯୁଗରେ, ହେ ପୁତ୍ର, ଭୟଙ୍କର ସମୟରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଆଦିଦେବତା ଯମର ନିୟମ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ।
ଯମତ୍ଵଂ କୁର୍ଵତସ୍ତସ୍ଯ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ନ ତତ୍ର ମ୍ରିଯତେ କଶ୍ଚିଜ୍ଜାଯତେ ଵା ତଥାଽଚ୍ଯୁତ
ଯେତେବେଳେ ସେ ଜ୍ଞାନୀ ଦେବତାମାନେ ଯମର ନିୟମ ନିର୍ମାଣ କରୁଥିଲେ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ସେଠାରେ କେହି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁନଥିଲେ, କିମ୍ବା ଜନ୍ମ ନେଉନଥିଲେ।
ଵର୍ଧନ୍ତେ ପକ୍ଷିସଙ୍ଘାଶ୍ଚ ତଥା ପଶୁଗଵେଡକମ୍। ଗଵାଶ୍ଵଂ ଚ ମୃଗାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ ତେ ପିଶିତାଶନାଃ
ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ, ଗାଈ, ଛୋଗଳି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ଓ ବନ୍ୟପଶୁମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତ ମାଂସାହାରୀ ପ୍ରଜାତି ବେଶିବାରେ ଲାଗିଲେ।
ତଥା ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ ମାନୁପାଶ୍ଚ ପରଂତପ। ସହସ୍ରଶୋ ହ୍ଯଯୁତଶୋ ଵର୍ଧନ୍ତେ ସଲିଲଂ ଯଥା
ଏହିପରି ହେ ପୁରୁଷସିଂହ, ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟ ହଜାର ହଜାର, ଦଶ ହଜାର ହଜାର ଭାବେ, ପାଣି ପରି ବଢ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ସଂକୁଲେ ତାତ ଵର୍ତମାନେ ଭଯଂକରେ। ଅତିଭାରାଦ୍ଵସୁମତୀ ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ଗତା
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅସ୍ଥିର ସମୟରେ, ହେ ପୁତ୍ର, ପୃଥିବୀ ଅତିରିକ୍ତ ଭାରରେ ଦବିଯାଇ, ଶତ ଯୋଜନ ତଳକୁ ଚାଲିଗଲା।
ସା ଵୈ ଵ୍ଯଥିତସର୍ଵାଙ୍ଗୀ ଭାରେଣାକ୍ରାନ୍ତଚେତନା। ନାରାଯଣଂ ଵରଂ ଦେଵଂ ପ୍ରପନ୍ନା ଶରଣଂ ଗତା
ସମଗ୍ର ଦେହ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଓ ମନ ଭାରରେ ଦବିଯାଇ, ସେ ପୃଥିବୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଧି ତିଷ୍ଠେଯଂ ସୁଚିରଂ ତ୍ଵିହ। ଭାରେଣାସ୍ମି ସମାକ୍ରାନ୍ତା ନ ଶକ୍ନୋସ୍ମି ସ୍ମ ଵର୍ତିତୁମ୍
‘ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିପାରିବି; ମୁଁ ଏହି ଭାରରେ ଦବିଯାଇଛି, ଆଉ ରହିପାରୁନାହିଁ।’
ମମେମଂ ଭଗଵନ୍ଭାରଂ ଵ୍ଯପନେତୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି। ଶରଣାଗତାଽସ୍ମି ତେ ଦେଵ ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ମେ ଵିଭୋ
‘ମୋର ଏହି ଭାର ଦୂର କରିବାକୁ ଆପଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛି—ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ।’