ସଦସ୍ଯଶ୍ଚାଭଵଦ୍ଵ୍ଯାସଃ ପୁତ୍ରଶିଷ୍ଯସହାଯଵାନ୍। ଉଦ୍ଦାଲକଃ ପ୍ରମତକଃ ଶ୍ଵେତକେତୁଶ୍ଚ ପିଙ୍ଗଲଃ
ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ; ଉଦ୍ଦାଳକ, ପ୍ରମତକ, ଶ୍ୱେତକେତୁ ଓ ପିଙ୍ଗଳ।
ଅସିତୋ ଦେଵଲଶ୍ଚୈଵ ନାରଦଃ ପର୍ଵତସ୍ତଥା। ଆତ୍ରେଯଃ କୁମ୍ଡଜଠରୌ ଦ୍ଵିଜଃ କାଲଘଟସ୍ତଥା
ଅସିତ, ଦେବଳ, ନାରଦ, ପର୍ବତ, ଆତ୍ରେୟ, କୁମ୍ଦଜଠର ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ କାଳଘଟ।
ଵାତ୍ସ୍ଯଃ ଶ୍ରୁତଶ୍ରଵା ଵୃଦ୍ଧୋ ଜପସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଶୀଲଵାନ୍। କୋହଲୋ ଦେଵଶର୍ମା ଚ ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯଃ ସମସୌରଭଃ
ବାତ୍ସ୍ୟ, ବୃଦ୍ଧ ଶ୍ରୁତଶ୍ରବା, ଜପ ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ; କୋହଳ, ଦେବଶର୍ମା, ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ଓ ସମସୌରଭ।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦପାରଗାଃ। ସଦସ୍ଯାଶ୍ଚାଭଵଂସ୍ତତ୍ର ସତ୍ରେ ପାରିକ୍ଷିତସ୍ଯ ହ
ଏମିତି ଅନେକ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେଠାରେ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ଯଜ୍ଞରେ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ।
ଜୁହ୍ଵତ୍ସ୍ଵୃତ୍ଵିକ୍ଷ୍ଵଥ ତଦା ସର୍ପସତ୍ରେ ମହାକ୍ରତୌ। ଅହଯଃ ପ୍ରାପତଂସ୍ତତ୍ର ଘୋରାଃ ପ୍ରାଣିଭଯାଵହାଃ
ଯେତେବେଳେ ରୁତ୍ବିଜ୍ମାନେ ସର୍ପଯଜ୍ଞରେ ହବି ଦେଉଥିଲେ, ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ସାପମାନେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ଵସାମେଦୋଵହାଃ କୁଲ୍ଯା ନାଗାନାଂ ସଂପ୍ରଵର୍ତିତାଃ। ଵଵୌ ଗନ୍ଧଶ୍ଚ ତୁମୁଲୋ ଦହ୍ଯତାମନିଶଂ ତଦା
ସେ ସମୟରେ ସାପମାନଙ୍କର ଚର୍ବି ଓ ମଜ୍ଜା ଭରିଥିବା ଝରଣା ଚାଲିଯାଉଥିଲା; ସେମାନେ ଦିନ ରାତି ଜଳୁଥିବାବେଳେ ଭୟଙ୍କର ଗନ୍ଧ ବହୁଥିଲା।
ପତତାଂ ଚୈଵ ନାଗାନାଂ ଧିଷ୍ଠିତାନାଂ ତଥାମ୍ବରେ। ଅଶ୍ରୂଯତାନିଶଂ ଶବ୍ଦଃ ପଚ୍ଯତାଂ ଚାଗ୍ନିନା ଭୃଶମ୍
ଆକାଶରେ ଥିବା ସାପମାନେ ଯେତେବେଳେ ତଳକୁ ପଡ଼ୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ନିରନ୍ତର ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ତକ୍ଷକସ୍ତୁ ସ ନାଗେନ୍ଦ୍ରଃ ପୁରଂଦରନିଵେଶନମ୍। ଗତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ରାଜାନଂ ଦୀକ୍ଷିତଂ ଜନମେଜଯମ୍
କିନ୍ତୁ ତକ୍ଷକ ନାମକ ସାପରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ, କାରଣ ସେ ଶୁଣିଥିଲେ ଯେ ରାଜା ଜନମେଜୟ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି।
ତତଃ ସର୍ଵଂ ଯଥାଵୃତ୍ତମାଖ୍ଯାଯ ଭୁଜଗୋତ୍ତମଃ। ଅଗଚ୍ଛଚ୍ଛରଣଂ ଭୀତ ଆଗସ୍କୃତ୍ଵା ପୁରଂଦରମ୍
ତାପରେ ସେ ସାପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୟଭିତ ଏବଂ ଅପରାଧ କରିଥିବା ତକ୍ଷକ ସମସ୍ତ କଥା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହି, ତାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ତମିନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରାହ ସୁପ୍ରୀତୋ ନ ତଵାସ୍ତୀହ ତକ୍ଷକ। ଭଯଂ ନାଗେନ୍ଦ୍ର ତସ୍ମାଦ୍ଵୈ ସର୍ପସତ୍ରାତ୍କଦାଚନ
ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, 'ତକ୍ଷକ, ଏଠାରେ ତୁମେ କେବେ ଭୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ, ହେ ସାପରାଜ, ସେହି ସାପ-ଯଜ୍ଞରୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ପ୍ରସାଦିତୋ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ତଵାର୍ଥାଯ ପିତାମହଃ। ତସ୍ମାତ୍ତଵ ଭଯଂ ନାସ୍ତି ଵ୍ଯେତୁ ତେନସୋ ଜ୍ଵରଃ
'ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ପାଇଁ ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲି; ତେଣୁ ତୁମେ ଏଠି କେବେ ଭୟ କରିବାକୁ ନାହିଁ। ତୁମ ଚିନ୍ତା ଦୂର ହେଉ।'
ଏଵମାଶ୍ଵାସିତସ୍ତେନ ତତଃ ସ ଭୁଜଗୋତ୍ତମଃ। ଉଵାସ ଭଵନେ ତସ୍ମିଞ୍ଶକ୍ରସ୍ଯ ମୁଦିତଃ ସୁଖୀ
ଏଭଳି ଆଶ୍ବାସନା ପାଇ ସେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାପ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗୃହରେ ଖୁସି ଓ ସୁଖରେ ବସିଲେ।
ଅଜସ୍ରଂ ନିପତତ୍ସ୍ଵଗ୍ନୌ ନାଗେଷୁ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ। ଅଲ୍ପଶେଷପରୀଵାରୋ ଵାସୁକିଃ ପର୍ଯତପ୍ଯତ
କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ସାପମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଅବିରତ ଭାବରେ ପଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, କେବଳ କିଛି ଅପରିଚିତ ସାପମାନେ ଅଛି, ଏହି ଦୁଃଖରେ ବାସୁକି ବହୁତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ।
କଶ୍ମଲଂ ଚାଵିଶଦ୍ଧୋରଂ ଵାସୁକିଂ ପନ୍ନଗୋତ୍ତମମ୍। ସ ଘୂର୍ଣମାନହୃଦଯୋ ଭଗିନୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଭୟଙ୍କର ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖ ବାସୁକିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା; ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିଲା, ସେ ତାଙ୍କର ଭଉଣୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଦହ୍ଯନ୍ତେଽଙ୍ଗାନି ମେ ଭଦ୍ରେ ନ ଦିଶଃ ପ୍ରତିଭାନ୍ତି ମାମ୍। ସୀଦାମୀଵ ଚ ସଂମୋହାଦ୍ଧୂର୍ଣତୀଵ ଚ ମେ ମନଃ
'ଭଉଣୀ, ମୋ ଶରୀର ଜଳୁଛି, ମୁଁ କୌଣସି ଦିଗ ଦେଖିପାରୁନି; ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛି, ମୁଁ ଅସ୍ପଷ୍ଟତାରେ ଡୁବିଯାଉଛି।'
ଦୃଷ୍ଟିର୍ଭ୍ରାମ୍ଯତି ମେଽତୀଵ ହୃଦଯଂ ଦୀର୍ଯତୀଵ ଚ। ପତିଷ୍ଯାମ୍ଯଵଶୋଽଦ୍ଯାହଂ ତସ୍ମିନ୍ଦୀପ୍ତେ ଵିଭାଵସୌ
'ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି, ମୋ ହୃଦୟ ଫାଟିଯାଉଛି ଭଳି ଲାଗୁଛି; ଆଜି ମୁଁ ଅସହାୟ ଭାବେ ସେଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଯିବି।'
ପାରିକ୍ଷିତସ୍ଯ ଯଜ୍ଞୋଽସୌ ଵର୍ତତେଽସ୍ମଜ୍ଜିଘାଂସଯା। ଵ୍ଯକ୍ତଂ ମଯାଽଭିଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରେତରାଜନିଵେଶନମ୍
'ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆମକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଚାଲିଛି; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋତେ ଏବେ ଯମରାଜଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ହେବ।'
ଅଯଂ ସ କାଲଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ଯଦର୍ଥମସି ମେ ସ୍ଵସଃ। ଜରତ୍କରୌ(ପୁରା)ମଯାଦତ୍ତାତ୍ରାଯସ୍ଵାସ୍ମାନ୍ସବାନ୍ଧଵାନ୍
'ଭଉଣୀ, ଯେ ଦିନ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୂର୍ବରୁ ଜରତ୍କାରୁଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି, ସେଇ ସମୟ ଏବେ ଆସିଛି; ଦୟାକରି ଆମକୁ ଓ ଆମ ପରିବାରକୁ ବଞ୍ଚା।'
ଆସ୍ତୀକଃ କିଲ ଯଜ୍ଞଂ ତଂ ଵର୍ତନ୍ତଂ ଭୁଜଗୋତ୍ତମେ। ପ୍ରତିଷେତ୍ସ୍ଯତି ମାଂ ପୂର୍ଵଂ ସ୍ଵଯମାହ ପିତାମହଃ
'ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଆସ୍ତିକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବନ୍ଦ କରିବେ, ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ ପିତାମହ ମୋତେ କହିଥିଲେ।'
ତଦ୍ଵତ୍ସେ ବ୍ରୂହି ଵତ୍ସଂ ସ୍ଵଂ କୁମାରଂ ଵୃଦ୍ଧସଂମତମ୍। ମମାଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ସଭୃତ୍ଯସ୍ଯ ମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ଵେଦଵିତ୍ତମମ୍
'ତେଣୁ ଭଉଣୀ, ତୁମେ ତୁମ ପୁଅ ଆସ୍ତିକଙ୍କୁ, ଯିଏ ବଡ଼ମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି, ଆମ ଓ ଆମ ପରିବାରର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଆଜି କହ।'
ତତ ଆହୂଯ ପୁତ୍ରଂ ସ୍ଵଂ ଜରତ୍କାରୁର୍ଭୁଜଂଗମା। ଵାସୁକେର୍ନାଗରାଜସ୍ଯ ଵଚନାଦିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ବାସୁକିଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସେ ସାପରାଜଙ୍କ ଭଉଣୀ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଜରତ୍କାରୁଙ୍କୁ ଡାକି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅହଂ ତଵ ପିତୁଃ ପୁତ୍ର ଭ୍ରାତ୍ରା ଦତ୍ତା ନିମିତ୍ତତଃ। କାଲଃ ସ ଚାଯଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତସ୍ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ଯଥାତଥମ୍
'ପୁଅ, ମୁଁ ତୋର ବାପାଙ୍କୁ ମୋ ଭାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦିଆଯାଇଥିଲି; ସେଇ ସମୟ ଏବେ ଆସିଛି—ଯାହା ଦରକାର, ତୁମେ ତାହା କର।'
କିଂନିମିତ୍ତଂ ମମ ପିତୁର୍ଦତ୍ତା ତ୍ଵଂ ମାତୁଲେନ ମେ। ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ତତ୍ତ୍ଵେନ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କର୍ତାଽସ୍ମି ତତ୍ତଥା
'ମା, କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୋ ମାମା ତୁମକୁ ମୋ ବାପାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ? ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ମୋତେ କହ; ଶୁଣିଲେ ମୁଁ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ କରିବି।'
ତତ ଆଚଷ୍ଟ ସା ତସ୍ମୈ ବାନ୍ଧଵାନାଂ ହିତୈଷିଣୀ। ଭଗିନୀ ନାଗରାଜସ୍ଯ ଜରତ୍କାରୁରଵିକ୍ଲବା
ତାପରେ ସେ, ନାଗରାଜଙ୍କ ଭଉଣୀ ଏବଂ ନିଜ ପରିବାରର ଭଲ ଚାହୁଁଥିବା, ଜରତ୍କାରୁ, ନିଷ୍କପଟ ଭାବେ ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଦେଲେ।
ପନ୍ନଗାନାମଶେଷାଣାଂ ମାତା କଦ୍ରୂରିତି ଶ୍ରୁତା। ତଯା ଶପ୍ତା ରୁଷିତଯା ସୁତା ଯସ୍ମାନ୍ନିବୋଧ ତତ୍
ସମସ୍ତ ସର୍ପମାନଙ୍କର ମାଆ କଦ୍ରୁ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ | ସେ କ୍ରୋଧରେ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ଏହା କାହିଁକି ହେଲା, ଏହି କଥା ଶୁଣ |
ଉଚ୍ଚୈଃ ଶ୍ରଵାଃ ସୋଽଶ୍ଵରାଜୋ ଯନ୍ମିଥ୍ଯା ନ କୃତୋ ମମ। ଵିନତାର୍ଥାଯ ପଣିତେ ଦାସଭାଵାଯ ପୁତ୍ରକାଃ
ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ନାମ ଘୋଡ଼ାରାଜାକୁ ମୁଁ ମିଥ୍ୟା କହି ତିଆରି କରିନଥିଲି | ମୋ ପୁଅମାନେ ବିନତା ପାଇଁ ଜୁଆରେ ହାରି, ଦାସ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଲେ |
ଜନମେଜଯସ୍ଯ ଵୋ ଯଜ୍ଞେ ଧକ୍ଷ୍ଯତ୍ଯନିଲସାରଥିଃ। ତତ୍ର ପଞ୍ଚତ୍ଵମାପନ୍ନାଃ ପ୍ରେତଲୋକଂ ଗମିଷ୍ଯଥ
ଜନମେଜୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ, ବାୟୁ ରଥୀ ତୁମମାନେକୁ ଦହିଦେବେ | ସେଠାରେ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ପିତୃଲୋକକୁ ଯିବା |
ତାଂ ଚ ଶପ୍ତଵତୀଂ ଦେଵଃ ସାକ୍ଷାଲ୍ଲୋକପିତାମହଃ। ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରୋଵାଚାନୁ ମୁମୋଦ ଚ
ସେଇ ଶାପ ଦେଇଥିବା କଦ୍ରୁଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ପିତାମହ ଦେବତା ସ୍ୱୟଂ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ', ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ କଥାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ |
ଵାସୁକିଶ୍ଚାପି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପିତାମହଵଚସ୍ତଦା। ଅମୃତେ ମଥିତେ ତାତ ଦେଵାଞ୍ଛରଣମୀଯିଵାନ୍
ସେ ସମୟରେ, ଅମୃତ ମଥାଯିବାବେଳେ, ପିତାମହଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନାଗରାଜ ବାସୁକି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ |
ସିଦ୍ଧାର୍ଥାଶ୍ଚ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପ୍ଯାମୃତମନୁତ୍ତମମ୍। ଭ୍ରାତରଂ ମେ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପିତାମହମୁପାଗମନ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅମୃତ ପାଇ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧିଲେ | ସେମାନେ ମୋ ଭାଇକୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ, ପିତାମହଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ |