ରବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ କିଲାର୍ଥାଯ ନନୁ ତ୍ଵଂ ତପ୍ତଵାଂସ୍ତପଃ। ଦ୍ଵିଜାନାମନଧୀତା ଵୈ ଵେଦାଃ ସଂପ୍ରତିଭାନ୍ତ୍ଵିତି
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ନୁହେଁ କି? ଏବେ ଅଧ୍ୟୟନ ନ କରିଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ବେଦ ଚମକୁଛି।
ତଥା କଲ୍ଯାଣଶୀଲସ୍ତ୍ଵଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁମହାତ୍ମସୁ। ଅନାଗାଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ କର୍କଶତ୍ଵମୁପେଯିଵାନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଭଲ ଚରିତ୍ରର ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ନିର୍ଦୋଷ ଥିଲେ; ତଥାପି ଏବେ ତୁମେ କଠୋରତା ଅନୁଭବ କରୁଛ।
ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧୋ ମଯା ତାତ ରୈଭ୍ଯାଵସଥଦର୍ଶନାତ୍। ଗତଵାନେଵ ତଂ କ୍ଷୁଦ୍ରଂ କାଲାନ୍ତକଯମୋପମମ୍
ପୁତ୍ର, ମୁଁ ତୁମକୁ ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବାକୁ ବାରଣ କରିଥିଲି, ତଥାପି ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଥିବା ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ପାଖକୁ ଗଲା।
ଯଃ ସ ଜାନନ୍ମହାତେଜା ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯୈକଂ ମମାତ୍ମଜମ୍। ଗତଵାନେଵ କୋପସ୍ଯ ଵଶଂ ପରମଦୁର୍ମତିଃ
ସେ, ଜାଣିଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୋ ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର, ବୟସ୍କ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କ୍ରୋଧର ଅଧୀନରେ ଯାଇଥିଲେ— ସତ୍ୟରେ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ମନ।
ପୁତ୍ରଶୋକମନୁପ୍ରାପ୍ତ ଏଷ ରୈଭ୍ଯସ୍ଯ କର୍ମଣା। ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ତ୍ଵାମୃତେପୁତ୍ର ପ୍ରାଣାନିଷ୍ଟତମାନ୍ଭୁଵି
ପୁତ୍ର ଶୋକରେ, ରୈଭ୍ୟଙ୍କ କାରଣରୁ, ମୁଁ ନିଜ ପୁତ୍ର ବିନା ପୃଥିବୀରେ ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେବି।
ଯଥାଽହଂ ପୁତ୍ରଶୋକେନ ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି କିଲ୍ଵିଷୀ। ତଥା ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସୁତୋ ରୈଭ୍ଯଂ ହିଂସ୍ଯାଚ୍ଛୀଘ୍ରମନାଗସମ୍
ମୁଁ, ପୁତ୍ର ଶୋକରେ, ପାପୀ ଭାବରେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେବି; ଏହିପରି ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ଜେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ନିର୍ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ହାନି କରୁ।
ସୁଖିନୋ ଵୈ ନରା ଯେଷାଂ ଜାଯା ପୁତ୍ରୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଯେ ପୁତ୍ରଶୋକମପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଚରନ୍ତି ଯଥାସୁଖମ୍
ଯେମାନେ ପତ୍ନୀ ଓ ପୁଅ ନଥିବା, ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଖୁସିରେ ଘୁଞ୍ଚି ଫିରନ୍ତି, ପୁଅ ହରାଇବାର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଥାନ୍ତି, ସତ୍ୟରେ ସେମାନେ ଖୁସି ଅଟୁଟ।
ଯେ ତୁ ପୁତ୍ରକୃତାଚ୍ଛୋକାଦ୍ଭୃଶଂ ଵ୍ଯାକୁଲଚେତସଃ। ଶପନ୍ତୀଷ୍ଟାନ୍ସଖୀନାର୍ତାସ୍ତେଭ୍ଯଃ ପାପତରୋ ନୁ କଃ
ଯେମାନେ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖରେ ମନରେ ବହୁତ ଚିନ୍ତିତ ଓ ଅସ୍ଥିର, ଦୁଃଖରେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ଶାପ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେଠାରୁ ଅଧିକ ପାପୀ କିଏ ହେବ?
ପରାସୁଶ୍ଚ ସୁତୋ ଦୃଷ୍ଟଃ ଶପ୍ତଶ୍ଚୈଷ୍ଟଃ ସଖା ମଯା। ଈଦୃଶୀମାପଦଂ କୋତ୍ର ଦ୍ଵିତୀଯୋଽନୁଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଅନ୍ୟର ଘରେ ମୋ ପୁଅକୁ ଦେଖିଛି, ଏବଂ ମୁଁ ମୋ ବନ୍ଧୁକୁ ଶାପ ଦେଇଛି; ଏପରି ଦୁଃଖ କିଏ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଭୋଗିପାରିବ?
ଵିଲପ୍ଯୈଵଂ ବହୁଵିଧଂ ଭରଦ୍ଵାଜୋଽଦହତ୍ସୁତମ୍। ସୁସମିଦ୍ଧଂ ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରଵିଵେଶ ହୁତାଶନମ୍
ଭାରଦ୍ୱାଜ ବହୁ ଭାବରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ନିଜ ପୁଅକୁ ଦାହ କଲେ; ତାପରେ ଅଗ୍ନି ଭଲଭାବେ ଜଳିଥିବାବେଳେ, ସେ ହୋମାଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ବୃହଦ୍ଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ମହୀପତିଃ। ସତ୍ରଂ ତେନେ ମହାଭାଗୋ ରୈଭ୍ଯଯାଜ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଏହି ସମୟରେ, ବୃହଦ୍ଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା, ରୈଭ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ ଭାବରେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ତେନ ରୈଭ୍ଯସ୍ଯ ଵୈ ପୁତ୍ରାଵର୍ଵାଵସୁପରାସୂ। ଵୃତୌ ସହାଯୌ ସତ୍ରାର୍ଥଂ ବୃହଦ୍ଦ୍ଯୁମ୍ନେନ ଧୀମତା
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ, ରୈଭ୍ୟଙ୍କର ପୁଅ ଅର୍ବାବସୁ ଓ ପରାବସୁ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ କ୍ଷମାଶୀଳ, ବୃହଦ୍ଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିଥିଲେ।
ତତ୍ର ତୌ ସମନୁଜ୍ଞାତୌ ପିତ୍ରା କୌନ୍ତେଯ ଜଗ୍ମତୁଃ। ଆଶ୍ରମେ ତ୍ଵଭଵଦ୍ରୈଭ୍ଯୋ ଭାର୍ଯା ଚୈଵ ପରାଵସୋଃ
ସେଠାରେ, ପିତାଙ୍କର ଅନୁମତିରେ, ଦୁଇ ପୁଅ ଯଜ୍ଞକୁ ଗଲେ, ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ; ଏହି ସମୟରେ, ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ଜନା ଓ ପରାବସୁଙ୍କ ଜନା ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ।
ଅଥାଵଲୋକକୋଽଗଚ୍ଛଦ୍ଗୃହାନକଃ ପରାଵସୁଃ। କୃଷ୍ଣାଜିନେନ ସଂଵୀତଂ ଦଦର୍ଶ ପିତରଂ ଵନେ
ତାପରେ, ପରାବସୁ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଇ, ଜଙ୍ଗଲରେ କଳା କୃଷ୍ଣା ଚମରା ପିନ୍ଧିଥିବା ନିଜ ପିତାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଜଘନ୍ଯରାତ୍ରେ ନିଦ୍ରାନ୍ଧଃ ସାଵଶେଷେ ତମସ୍ଯାପି। ଚରନ୍ତଂ ଗହନେଽରଣ୍ଯେ ମେନେ ସ ପିତରଂ ମୃଗମ୍
ରାତିର ସବୁଠୁ ଅନ୍ଧାର ଭାଗରେ, ଘୁମ ଓ ଅନ୍ଧାରରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲରେ ଚାଲିଥିବା ନିଜ ପିତାକୁ ଏକ ମୃଗ ଭାବି ଦେଖିଲେ।
ମୃଗଂ ତୁ ମନ୍ଯମାନେନ ପିତା ଵୈ ତେନ ହିଂସିତଃ। ଅକାମଯାନେନ ତଦା ଶରୀରତ୍ରାଣମିଚ୍ଛତା
ମୃଗ ଭାବି, ପରାବସୁ ନିଜ ପିତାକୁ ଅନିଚ୍ଛାରେ ଆଘାତ କଲେ, ନିଜ ଶରୀରକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାବେଳେ।
ତସ୍ଯ ସ ପ୍ରେତକାର୍ଯାଣି କୃତ୍ଵା ସର୍ଵାଣି ଭାରତ। ପୁନରାଗମ୍ଯ ତତ୍ସତ୍ରମବ୍ରଵୀଦ୍ଧାତରଂ ଵଚଃ
ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାମ କରି, ହେ ଭାରତ, ପରାବସୁ ପୁନି ଯଜ୍ଞକୁ ଫେରି, ପିତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଇଦଂ କର୍ମ ନ ଶକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଵୋଢୁମେକଃ କଥଂଚନ। ମଯା ଚ ହିଂସିତସ୍ତାତୋ ମନ୍ଯମାନେନ ଵୈ ମୃଗମ୍
ଏହି କାମ ତୁମେ ଏକା ଭାବରେ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ପିତା, ମୁଁ ତୁମକୁ ମୃଗ ଭାବି ଅନିଚ୍ଛାରେ ଆଘାତ କରିଛି।
ସୋଽସ୍ମଦର୍ଥେ ଵ୍ରତଂ ତାତ ଚର ତ୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଘାତିନାମ୍। ସମର୍ଥୋ ହ୍ଯହମେକାକୀ କର୍ମ କର୍ତୁମିଦଂ ମୁନେ
ତେଣୁ, ଆମ ପାଇଁ, ପିତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ପାଇଁ ଉପବାସ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର; ଏହି କାମ ମୁଁ ଏକା ଭାବରେ କରିପାରିବି, ମୁନି।
କରୋତୁ ଵୈ ଭଵାନ୍ସତ୍ରଂ ବୃହଦ୍ଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଚରିଷ୍ଯେଽହଂ ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ନିଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ତୁମେ ବୃହଦ୍ଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର ଯଜ୍ଞ କର; ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ନିୟମ ରେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି।
ସ ତସ୍ଯବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଯାଃ ପାରଂ ଗତ୍ଵା ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଅର୍ଵାଵସୁସ୍ତଦା ସତ୍ରମାଜଗାମ ପୁନର୍ମୁନିଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଦୂର କରି, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଅର୍ବାବସୁ ପୁନି ମୁନି ଭାବରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଫେରିଲେ।
ତତଃ ପରାଵସୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭ୍ରାତରଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍। ବୃହଦ୍ଦ୍ଯୁମ୍ନମୁଵାଚେଦଂ ଵଚନଂ ହର୍ଷଗଦ୍ଗଦମ୍
ତାପରେ, ନିଜ ଭାଇକୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ପରାବସୁ ଖୁସିରେ ଭରି ଥିବା ଭାବରେ ବୃହଦ୍ଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏଷ ତେ ବ୍ରହ୍ମହା ଯଜ୍ଞଂ ମା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରଵିଶେଦିତି। ବ୍ରହ୍ମହା ପ୍ରେକ୍ଷିତେନାପି ପୀଡଯେତ୍ତ୍ଵାମସଂଶଯମ୍
ଏହି ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ; ତାକୁ ତୁମ ଯଜ୍ଞ ଦେଖିବାକୁ ଦିଅନି; ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇପାରିବ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ତଦା ରାଜା ପ୍ରେଷ୍ଯାନାହ ସ ଵିଟ୍ପତେ। ପ୍ରେଷ୍ଯୈରୁତ୍ସାର୍ଯମାଣସ୍ତୁ ରାଜନ୍ନର୍ଵାଵସୁସ୍ତଦା। ନ ମଯା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯେଯଂ କୃତେତ୍ଯାହ ପୁନଃପୁନଃ
ଏହା ଶୁଣି, ରାଜା ସତ୍ରେ ନିଜ ଦାସମାନେକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ; ଦାସମାନେ ଅର୍ବାବସୁକୁ ହଟାଇବାବେଳେ, ସେ ବାରମ୍ବାର କହିଲେ, 'ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିନାହିଁ।'
ଉଚ୍ଯମାନୋଽସକୃତ୍ପ୍ରେଷ୍ଯୈର୍ବ୍ରହ୍ମହା ଇତି ଭାରତ। ନୈଵସ୍ମ ପ୍ରତିଜାନାମି ବ୍ର୍ହମହତ୍ଯାଂ ସ୍ଵଯଂକୃତାମ୍। ମମ ଭ୍ରାତ୍ରା କୃତମିଦଂ ମଯା ସ ପରିମୋକ୍ଷିତଃ
ଏହି ପରି, ମୋତେ ବାରମ୍ବାର ଦାସମାନେ 'ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ' ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ, ହେ ଭାରତ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ନିଜେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଛି ବୋଲି କେବେ ମାନିନାହିଁ। ଏହା ମୋ ଭାଇ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁକୁ ମୁଁ ଏବେ ମୁକ୍ତ କରିଦେଇଛି।
ସ ତଥା ପ୍ରଵଦନ୍କ୍ରୋଧାତ୍ତୈଶ୍ଚ ପ୍ରେଷ୍ଯୈଃ ପ୍ରଭାଷିତଃ। ତୂଷ୍ଣୀଂ ଜଗାମ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିର୍ଵନମେଵ ମହାତପାଃ
ଏଭଳି କ୍ରୋଧରେ ଦାସମାନେ କହିବା ପରେ, ମହାତପା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଚୁପ୍ଚାପ ହେଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଉଗ୍ରଂ ତପଃ ସମାସ୍ଥାଯ ଦିଵାକରମଥାଶ୍ରିତଃ। ରହସ୍ଯଵେଦଂ କୃତଵାନ୍ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ତିନି ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗୁପ୍ତ ବିଦ୍ୟା ଅଧିଗମ କଲେ।
ମୂର୍ତିମାଂସ୍ତଂ ଦଦର୍ଶାଥ ସ୍ଵଯମଗ୍ରଭୁଗଵ୍ଯଯଃ
ତାପରେ, ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ପ୍ରଥମେ ହୋମ ଭୋଗ କରୁଥିବା ଦେବତା ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଦେଲେ।
ପ୍ରୀତାସ୍ତସ୍ଯାଭଵନ୍ଦେଵାଃ କର୍ମଣାଽର୍ଵାଵସୋର୍ନୃପ। ତଂ ତେ ପ୍ରଵରଯାମାସୁର୍ନିରାସୁଶ୍ଚ ପରାଵସୁମ୍
ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ରାଜା, ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ ଏବଂ ପରାବସୁଙ୍କୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦେଲେ।
ତତୋ ଦେଵା ଵରଂ ତସ୍ମୈ ଦଦୁରଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ
ତାପରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।