ଯଵକ୍ରୀତଂ ସ ହତ୍ଵା ତୁ ରାକ୍ଷସୋ ରୈଭ୍ଯମାଗମତ୍। ଅନୁଜ୍ଞାତସ୍ତୁ ରୈଭ୍ଯେଣ ତଯା ନାର୍ଯା ସହାଵସତ୍
ଯବକୃତଙ୍କୁ ମାରିଦେଇ, ରାକ୍ଷସ ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା; ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ସେ ଏହି ଜନନୀ ସହିତ ଉଠିବାସ କଲା।
ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ତୁ କୌନ୍ତେଯ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯମାହ୍ନିକମ୍। ସମିତ୍କଲାପମାଦାଯ ପ୍ରଵିଵେଶ ସ୍ଵମାଶ୍ରମମ୍
କୌନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଭରଦ୍ୱାଜ ନିଜ ଦୈନିକ ପାଠ ଓ କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ କରି, ଶମିତ ଦାଣ୍ଡ ନେଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଂ ସ୍ମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରା ସର୍ଵେ ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ତିଷ୍ଠିନ୍ତି ପାଵକାଃ। ନ ତ୍ଵେନମୁପତିଷ୍ଠନ୍ତି ହତପୁତ୍ରଂ ତଦାଽଗ୍ନଯଃ
ପୂର୍ବରୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ଆସୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଉଠି ସ୍ୱାଗତ କରୁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଏବେ, ପୁତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଅଗ୍ନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରେ ଆଶ୍ରୟ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଵୈକୃତଂତ୍ଵଗ୍ନିହୋତ୍ରେ ସ ଲକ୍ଷଯିତ୍ଵା ମହାତପାଃ। ତମନ୍ଧଂ ଶୂଦ୍ରମାସୀନଂ ଗୃହପାଲମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ବିଘ୍ନ ଦେଖି, ଏହି ମହାତପସ୍ବୀ ଅନ୍ଧ ଶୂଦ୍ରକୁ ଗୃହର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିଂନୁ ମେ ନାଗ୍ନଯଃ ଶୂଦ୍ର ପ୍ରତିନନ୍ଦନ୍ତି ଦର୍ଶନମ୍। ତ୍ଵଂ ଚାପି ନ ଯଥାପୂର୍ଵଂ କଚ୍ଚିତ୍କ୍ଷେମମିହାଶ୍ରମେ
ଶୂଦ୍ର, ଅଗ୍ନିମାନେ କାହିଁକି ମୋ ସ୍ୱାଗତ କରୁନାହାନ୍ତି? ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ପରି ନୁହଁ— ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି କି?
କଚ୍ଚିନ୍ନ ରୈଭ୍ଯଂ ପୁତ୍ରୋ ମେ ଗତଵାନଲ୍ପଚେତନଃ। ଏତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ଶୀଘ୍ରଂ ନ ହି ଶୁଦ୍ଧ୍ଯତି ମେ ମନଃ
ମୋ ପୁତ୍ର, ଅବିବେକୀ, ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା କି? ଏହା ଶୀଘ୍ର କହ, କାରଣ ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ପାଉନାହିଁ।
ରୈଭ୍ଯଂ ଯାତୋ ନୂନମଯଂ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ମନ୍ଦଚେତନଃ। ତଥାହି ନିହତଃ ଶେତେ ରାକ୍ଷସେନ ମହାତ୍ମନା
ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର ପୁତ୍ର, ଅବିବେକୀ, ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା; ଏବେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇ ପଡିଛି।
ପ୍ରକାଲ୍ଯମାନସ୍ତେନାଯଂ ଶୂଲହସ୍ତେନ ରକ୍ଷସା। ଅଗ୍ନ୍ଯଗାରଂ ପ୍ରତିଦ୍ଵାରି ମଯା ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ନିଵାରିତଃ
ସେ ଶୂଳ ଧରିଥିବା ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଟାଣି ନିଯାଉଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ଅଗ୍ନିଗୃହର ଦ୍ୱାରରେ ଦୁଇ ହାତରେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲି।
ତତଃ ସ ଵିହତାଶୋଽତ୍ରଜଲକାମୋଶୁଚିର୍ଧ୍ରୁଵମ୍। ନିହତଃ ସୋଽତିଵେଗେନ ଶୂଲହସ୍ତେନ ରକ୍ଷସା
ତାପରେ, ଆଶାହୀନ, ପାଣି ପାଇବାକୁ ଚାହିଁ, ଅପବିତ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୂଳ ଧରିଥିବା ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ।
ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଶୂଦ୍ରସ୍ଯ ଵିପ୍ରିଯଂ ମହତ୍। ଗତାସୁଂ ପୁତ୍ରମାଦାଯ ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃଖିତଃ
ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଦୁଃଖଦ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଭରଦ୍ୱାଜ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ମୃତ ପୁତ୍ରକୁ ଉଠାଇ, ବିଲାପ କଲେ।
ରବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ କିଲାର୍ଥାଯ ନନୁ ତ୍ଵଂ ତପ୍ତଵାଂସ୍ତପଃ। ଦ୍ଵିଜାନାମନଧୀତା ଵୈ ଵେଦାଃ ସଂପ୍ରତିଭାନ୍ତ୍ଵିତି
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ନୁହେଁ କି? ଏବେ ଅଧ୍ୟୟନ ନ କରିଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ବେଦ ଚମକୁଛି।
ତଥା କଲ୍ଯାଣଶୀଲସ୍ତ୍ଵଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁମହାତ୍ମସୁ। ଅନାଗାଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ କର୍କଶତ୍ଵମୁପେଯିଵାନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଭଲ ଚରିତ୍ରର ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ନିର୍ଦୋଷ ଥିଲେ; ତଥାପି ଏବେ ତୁମେ କଠୋରତା ଅନୁଭବ କରୁଛ।
ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧୋ ମଯା ତାତ ରୈଭ୍ଯାଵସଥଦର୍ଶନାତ୍। ଗତଵାନେଵ ତଂ କ୍ଷୁଦ୍ରଂ କାଲାନ୍ତକଯମୋପମମ୍
ପୁତ୍ର, ମୁଁ ତୁମକୁ ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବାକୁ ବାରଣ କରିଥିଲି, ତଥାପି ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଥିବା ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ପାଖକୁ ଗଲା।
ଯଃ ସ ଜାନନ୍ମହାତେଜା ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯୈକଂ ମମାତ୍ମଜମ୍। ଗତଵାନେଵ କୋପସ୍ଯ ଵଶଂ ପରମଦୁର୍ମତିଃ
ସେ, ଜାଣିଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୋ ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର, ବୟସ୍କ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କ୍ରୋଧର ଅଧୀନରେ ଯାଇଥିଲେ— ସତ୍ୟରେ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ମନ।
ପୁତ୍ରଶୋକମନୁପ୍ରାପ୍ତ ଏଷ ରୈଭ୍ଯସ୍ଯ କର୍ମଣା। ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ତ୍ଵାମୃତେପୁତ୍ର ପ୍ରାଣାନିଷ୍ଟତମାନ୍ଭୁଵି
ପୁତ୍ର ଶୋକରେ, ରୈଭ୍ୟଙ୍କ କାରଣରୁ, ମୁଁ ନିଜ ପୁତ୍ର ବିନା ପୃଥିବୀରେ ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେବି।
ଯଥାଽହଂ ପୁତ୍ରଶୋକେନ ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି କିଲ୍ଵିଷୀ। ତଥା ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସୁତୋ ରୈଭ୍ଯଂ ହିଂସ୍ଯାଚ୍ଛୀଘ୍ରମନାଗସମ୍
ମୁଁ, ପୁତ୍ର ଶୋକରେ, ପାପୀ ଭାବରେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେବି; ଏହିପରି ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ଜେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ନିର୍ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ହାନି କରୁ।
ସୁଖିନୋ ଵୈ ନରା ଯେଷାଂ ଜାଯା ପୁତ୍ରୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଯେ ପୁତ୍ରଶୋକମପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଚରନ୍ତି ଯଥାସୁଖମ୍
ଯେମାନେ ପତ୍ନୀ ଓ ପୁଅ ନଥିବା, ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଖୁସିରେ ଘୁଞ୍ଚି ଫିରନ୍ତି, ପୁଅ ହରାଇବାର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଥାନ୍ତି, ସତ୍ୟରେ ସେମାନେ ଖୁସି ଅଟୁଟ।
ଯେ ତୁ ପୁତ୍ରକୃତାଚ୍ଛୋକାଦ୍ଭୃଶଂ ଵ୍ଯାକୁଲଚେତସଃ। ଶପନ୍ତୀଷ୍ଟାନ୍ସଖୀନାର୍ତାସ୍ତେଭ୍ଯଃ ପାପତରୋ ନୁ କଃ
ଯେମାନେ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖରେ ମନରେ ବହୁତ ଚିନ୍ତିତ ଓ ଅସ୍ଥିର, ଦୁଃଖରେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ଶାପ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେଠାରୁ ଅଧିକ ପାପୀ କିଏ ହେବ?
ପରାସୁଶ୍ଚ ସୁତୋ ଦୃଷ୍ଟଃ ଶପ୍ତଶ୍ଚୈଷ୍ଟଃ ସଖା ମଯା। ଈଦୃଶୀମାପଦଂ କୋତ୍ର ଦ୍ଵିତୀଯୋଽନୁଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଅନ୍ୟର ଘରେ ମୋ ପୁଅକୁ ଦେଖିଛି, ଏବଂ ମୁଁ ମୋ ବନ୍ଧୁକୁ ଶାପ ଦେଇଛି; ଏପରି ଦୁଃଖ କିଏ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଭୋଗିପାରିବ?
ଵିଲପ୍ଯୈଵଂ ବହୁଵିଧଂ ଭରଦ୍ଵାଜୋଽଦହତ୍ସୁତମ୍। ସୁସମିଦ୍ଧଂ ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରଵିଵେଶ ହୁତାଶନମ୍
ଭାରଦ୍ୱାଜ ବହୁ ଭାବରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ନିଜ ପୁଅକୁ ଦାହ କଲେ; ତାପରେ ଅଗ୍ନି ଭଲଭାବେ ଜଳିଥିବାବେଳେ, ସେ ହୋମାଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ବୃହଦ୍ଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ମହୀପତିଃ। ସତ୍ରଂ ତେନେ ମହାଭାଗୋ ରୈଭ୍ଯଯାଜ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଏହି ସମୟରେ, ବୃହଦ୍ଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା, ରୈଭ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ ଭାବରେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ତେନ ରୈଭ୍ଯସ୍ଯ ଵୈ ପୁତ୍ରାଵର୍ଵାଵସୁପରାସୂ। ଵୃତୌ ସହାଯୌ ସତ୍ରାର୍ଥଂ ବୃହଦ୍ଦ୍ଯୁମ୍ନେନ ଧୀମତା
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ, ରୈଭ୍ୟଙ୍କର ପୁଅ ଅର୍ବାବସୁ ଓ ପରାବସୁ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ କ୍ଷମାଶୀଳ, ବୃହଦ୍ଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିଥିଲେ।
ତତ୍ର ତୌ ସମନୁଜ୍ଞାତୌ ପିତ୍ରା କୌନ୍ତେଯ ଜଗ୍ମତୁଃ। ଆଶ୍ରମେ ତ୍ଵଭଵଦ୍ରୈଭ୍ଯୋ ଭାର୍ଯା ଚୈଵ ପରାଵସୋଃ
ସେଠାରେ, ପିତାଙ୍କର ଅନୁମତିରେ, ଦୁଇ ପୁଅ ଯଜ୍ଞକୁ ଗଲେ, ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ; ଏହି ସମୟରେ, ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ଜନା ଓ ପରାବସୁଙ୍କ ଜନା ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ।
ଅଥାଵଲୋକକୋଽଗଚ୍ଛଦ୍ଗୃହାନକଃ ପରାଵସୁଃ। କୃଷ୍ଣାଜିନେନ ସଂଵୀତଂ ଦଦର୍ଶ ପିତରଂ ଵନେ
ତାପରେ, ପରାବସୁ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଇ, ଜଙ୍ଗଲରେ କଳା କୃଷ୍ଣା ଚମରା ପିନ୍ଧିଥିବା ନିଜ ପିତାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଜଘନ୍ଯରାତ୍ରେ ନିଦ୍ରାନ୍ଧଃ ସାଵଶେଷେ ତମସ୍ଯାପି। ଚରନ୍ତଂ ଗହନେଽରଣ୍ଯେ ମେନେ ସ ପିତରଂ ମୃଗମ୍
ରାତିର ସବୁଠୁ ଅନ୍ଧାର ଭାଗରେ, ଘୁମ ଓ ଅନ୍ଧାରରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲରେ ଚାଲିଥିବା ନିଜ ପିତାକୁ ଏକ ମୃଗ ଭାବି ଦେଖିଲେ।
ମୃଗଂ ତୁ ମନ୍ଯମାନେନ ପିତା ଵୈ ତେନ ହିଂସିତଃ। ଅକାମଯାନେନ ତଦା ଶରୀରତ୍ରାଣମିଚ୍ଛତା
ମୃଗ ଭାବି, ପରାବସୁ ନିଜ ପିତାକୁ ଅନିଚ୍ଛାରେ ଆଘାତ କଲେ, ନିଜ ଶରୀରକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାବେଳେ।
ତସ୍ଯ ସ ପ୍ରେତକାର୍ଯାଣି କୃତ୍ଵା ସର୍ଵାଣି ଭାରତ। ପୁନରାଗମ୍ଯ ତତ୍ସତ୍ରମବ୍ରଵୀଦ୍ଧାତରଂ ଵଚଃ
ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାମ କରି, ହେ ଭାରତ, ପରାବସୁ ପୁନି ଯଜ୍ଞକୁ ଫେରି, ପିତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଇଦଂ କର୍ମ ନ ଶକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଵୋଢୁମେକଃ କଥଂଚନ। ମଯା ଚ ହିଂସିତସ୍ତାତୋ ମନ୍ଯମାନେନ ଵୈ ମୃଗମ୍
ଏହି କାମ ତୁମେ ଏକା ଭାବରେ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ପିତା, ମୁଁ ତୁମକୁ ମୃଗ ଭାବି ଅନିଚ୍ଛାରେ ଆଘାତ କରିଛି।
ସୋଽସ୍ମଦର୍ଥେ ଵ୍ରତଂ ତାତ ଚର ତ୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଘାତିନାମ୍। ସମର୍ଥୋ ହ୍ଯହମେକାକୀ କର୍ମ କର୍ତୁମିଦଂ ମୁନେ
ତେଣୁ, ଆମ ପାଇଁ, ପିତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ପାଇଁ ଉପବାସ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର; ଏହି କାମ ମୁଁ ଏକା ଭାବରେ କରିପାରିବି, ମୁନି।
କରୋତୁ ଵୈ ଭଵାନ୍ସତ୍ରଂ ବୃହଦ୍ଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଚରିଷ୍ଯେଽହଂ ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ନିଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ତୁମେ ବୃହଦ୍ଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର ଯଜ୍ଞ କର; ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ନିୟମ ରେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି।