ତତଃ ସମଭଵନ୍ନାରୀ ତସ୍ଯା ରୂପେଣ ସଂମିତା। ଅଵଲୁପ୍ଯାପରାଂ ଚାପି ଜୁହାଵାଗ୍ନୌ ଜଟାଂ ପୁନଃ
ତା'ଠାରୁ ଏକ ଜଣେ ଜଣା ମହିଳା ତିଆରି ହେଲେ, ଝିଅଘରୁଆଙ୍କ ରୂପ ସମାନ। ପୁଣି ଏକ ଜଟା ଉଖଳି ନେଇ, ଆଉଥରେ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଲେ।
ତତଃ ସମଭଵଦ୍ରକ୍ଷୋ ଦୀପ୍ତାସ୍ଯଂ ଘୋରଦର୍ଶନମ୍। ଅବ୍ରୂତାଂ ତୌ ତଦା ରୈଭ୍ଯଂ କିଂ କାର୍ଯଂ କରଵାମହେ
ତା'ଠାରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଗ୍ନି ପରି ଜଳୁଥିଲା। ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ରୈଭ୍ୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଆମେ କଣ କରିବା?'
ତାଵବ୍ରଵୀଦୃଷିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଯଵକ୍ରୀର୍ଵଧ୍ଯତାମିତି। ଜଗ୍ମତୃସ୍ତୌ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଯଵକ୍ରୀତଜିଘାଂସଯା
କ୍ରୋଧିତ ଋଷି କହିଲେ, 'ଯବକ୍ରୀକୁ ମାରିଦିଅ।' ସେମାନେ 'ଠିକ ଅଛି' ବୋଲି କହି, ଯବକ୍ରୀଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତସ୍ତଂ ସମୁପାସ୍ଥାଯ କୃତ୍ଯା ସୃଷ୍ଟା ମହାତ୍ମନା। କମଣ୍ଡଲୁଂ ଜହାରାସ୍ଯ ମୋହଯିତ୍ଵା ତୁ ଭାରତ
ତା'ପରେ ମହାତ୍ମା ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ତିଆରି କୃତ୍ୟା ଯବକ୍ରୀଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ତାଙ୍କର କମଣ୍ଡଳୁ ନେଇନେଲେ।
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ତୁ ଯଵକ୍ରୀତମପକୃଷ୍ଟକମଣ୍ଡଲୁମ୍। ତତ ଉଦ୍ଯତଶୂଲଃ ସ ରାକ୍ଷସଃ ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଯବକ୍ରୀ ଏବେ ଅପବିତ୍ର ଏବଂ କମଣ୍ଡଳୁ ବିହୀନ ହେଲେ, ତେବେ ଉଠାଇଥିବା ଶୂଳ ନେଇ ରାକ୍ଷସ ସେଠାକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ତମାଦ୍ରଵନ୍ତଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଶୂଲହସ୍ତଂ ଜିଘାଂସଯା। ଯଵକ୍ରୀଃ ସହସୋତ୍ଥାଯ ପ୍ରାଦ୍ରଵଦ୍ଯତ୍ରଵୈ ସରଃ
ଶୂଳ ନେଇ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସୁଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖି, ଯବକ୍ରୀ ହଠାତ୍ ଉଠି, ଏକ ହିଲା ଦିଆରେ ପଳାଇଲେ।
ଜଲହୀନଂ ସରୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଵକ୍ରୀସ୍ତ୍ଵରିତଃ ପୁନଃ। ଜଗାମ ସରିତଃ ସର୍ଵାସ୍ତାଶ୍ଚାପ୍ଯାସନ୍ଵିଶୋଷିତାଃ
ହିଲା ଜଳ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖି, ଯବକ୍ରୀ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ନଦୀକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଖିଗଲା ଥିଲେ।
ସ କାଲ୍ଯମାନୋ ଘୋରେଣ ଶୂଲହସ୍ତେନ ରକ୍ଷସା। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରେ ପିତୁର୍ଭୀତଃ ସହସା ପ୍ରଵିଵେଶ ହ
ଭୟଙ୍କର ଶୂଳଧାରୀ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିବା ଦେଖି, ଭୟରେ ଯବକ୍ରୀ ହଠାତ୍ ନିଜ ବାପାଙ୍କ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ ଵୈ ପ୍ରଵିଶମାନସ୍ତୁ ଶୁଦ୍ରେଣାନ୍ଧେନ ରକ୍ଷିଣା। ନିଗୃହୀତୋ ବଲାଦ୍ଦ୍ଵାରି ସୋଽଵାତିଷ୍ଠତ ପାର୍ଥିଵ
ସେ ଯେତେବେଳେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲେ, ଏକ ଅନ୍ଧ ଶୂଦ୍ର ରକ୍ଷକ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରରେ ଜୋର ଦେଇ ଧରି ରଖିଲା, ରାଜା।
ନିଗୃହୀତଂ ତୁ ଶୂଦ୍ରେଣ ଯଵକ୍ରୀତଂ ସ ରାକ୍ଷସଃ। ତାଡଯାମାସ ଶୂଲେନ ସ ଭିନ୍ନହୃଦଯୋଽପତତ୍
ଯବକୃତଙ୍କୁ ଶୂଦ୍ର ଧରି ରଖିଥିବା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଶୂଳ ଦେଇ ଘାତ କଲା; ହୃଦୟ ଭିନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ।
ଯଵକ୍ରୀତଂ ସ ହତ୍ଵା ତୁ ରାକ୍ଷସୋ ରୈଭ୍ଯମାଗମତ୍। ଅନୁଜ୍ଞାତସ୍ତୁ ରୈଭ୍ଯେଣ ତଯା ନାର୍ଯା ସହାଵସତ୍
ଯବକୃତଙ୍କୁ ମାରିଦେଇ, ରାକ୍ଷସ ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା; ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ସେ ଏହି ଜନନୀ ସହିତ ଉଠିବାସ କଲା।
ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ତୁ କୌନ୍ତେଯ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯମାହ୍ନିକମ୍। ସମିତ୍କଲାପମାଦାଯ ପ୍ରଵିଵେଶ ସ୍ଵମାଶ୍ରମମ୍
କୌନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଭରଦ୍ୱାଜ ନିଜ ଦୈନିକ ପାଠ ଓ କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ କରି, ଶମିତ ଦାଣ୍ଡ ନେଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଂ ସ୍ମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରା ସର୍ଵେ ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ତିଷ୍ଠିନ୍ତି ପାଵକାଃ। ନ ତ୍ଵେନମୁପତିଷ୍ଠନ୍ତି ହତପୁତ୍ରଂ ତଦାଽଗ୍ନଯଃ
ପୂର୍ବରୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ଆସୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଉଠି ସ୍ୱାଗତ କରୁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଏବେ, ପୁତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଅଗ୍ନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରେ ଆଶ୍ରୟ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଵୈକୃତଂତ୍ଵଗ୍ନିହୋତ୍ରେ ସ ଲକ୍ଷଯିତ୍ଵା ମହାତପାଃ। ତମନ୍ଧଂ ଶୂଦ୍ରମାସୀନଂ ଗୃହପାଲମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ବିଘ୍ନ ଦେଖି, ଏହି ମହାତପସ୍ବୀ ଅନ୍ଧ ଶୂଦ୍ରକୁ ଗୃହର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିଂନୁ ମେ ନାଗ୍ନଯଃ ଶୂଦ୍ର ପ୍ରତିନନ୍ଦନ୍ତି ଦର୍ଶନମ୍। ତ୍ଵଂ ଚାପି ନ ଯଥାପୂର୍ଵଂ କଚ୍ଚିତ୍କ୍ଷେମମିହାଶ୍ରମେ
ଶୂଦ୍ର, ଅଗ୍ନିମାନେ କାହିଁକି ମୋ ସ୍ୱାଗତ କରୁନାହାନ୍ତି? ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ପରି ନୁହଁ— ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି କି?
କଚ୍ଚିନ୍ନ ରୈଭ୍ଯଂ ପୁତ୍ରୋ ମେ ଗତଵାନଲ୍ପଚେତନଃ। ଏତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ଶୀଘ୍ରଂ ନ ହି ଶୁଦ୍ଧ୍ଯତି ମେ ମନଃ
ମୋ ପୁତ୍ର, ଅବିବେକୀ, ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା କି? ଏହା ଶୀଘ୍ର କହ, କାରଣ ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ପାଉନାହିଁ।
ରୈଭ୍ଯଂ ଯାତୋ ନୂନମଯଂ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ମନ୍ଦଚେତନଃ। ତଥାହି ନିହତଃ ଶେତେ ରାକ୍ଷସେନ ମହାତ୍ମନା
ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର ପୁତ୍ର, ଅବିବେକୀ, ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା; ଏବେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇ ପଡିଛି।
ପ୍ରକାଲ୍ଯମାନସ୍ତେନାଯଂ ଶୂଲହସ୍ତେନ ରକ୍ଷସା। ଅଗ୍ନ୍ଯଗାରଂ ପ୍ରତିଦ୍ଵାରି ମଯା ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ନିଵାରିତଃ
ସେ ଶୂଳ ଧରିଥିବା ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଟାଣି ନିଯାଉଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ଅଗ୍ନିଗୃହର ଦ୍ୱାରରେ ଦୁଇ ହାତରେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲି।
ତତଃ ସ ଵିହତାଶୋଽତ୍ରଜଲକାମୋଶୁଚିର୍ଧ୍ରୁଵମ୍। ନିହତଃ ସୋଽତିଵେଗେନ ଶୂଲହସ୍ତେନ ରକ୍ଷସା
ତାପରେ, ଆଶାହୀନ, ପାଣି ପାଇବାକୁ ଚାହିଁ, ଅପବିତ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୂଳ ଧରିଥିବା ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ।
ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଶୂଦ୍ରସ୍ଯ ଵିପ୍ରିଯଂ ମହତ୍। ଗତାସୁଂ ପୁତ୍ରମାଦାଯ ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃଖିତଃ
ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଦୁଃଖଦ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଭରଦ୍ୱାଜ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ମୃତ ପୁତ୍ରକୁ ଉଠାଇ, ବିଲାପ କଲେ।
ରବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ କିଲାର୍ଥାଯ ନନୁ ତ୍ଵଂ ତପ୍ତଵାଂସ୍ତପଃ। ଦ୍ଵିଜାନାମନଧୀତା ଵୈ ଵେଦାଃ ସଂପ୍ରତିଭାନ୍ତ୍ଵିତି
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ନୁହେଁ କି? ଏବେ ଅଧ୍ୟୟନ ନ କରିଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ବେଦ ଚମକୁଛି।
ତଥା କଲ୍ଯାଣଶୀଲସ୍ତ୍ଵଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁମହାତ୍ମସୁ। ଅନାଗାଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ କର୍କଶତ୍ଵମୁପେଯିଵାନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଭଲ ଚରିତ୍ରର ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ନିର୍ଦୋଷ ଥିଲେ; ତଥାପି ଏବେ ତୁମେ କଠୋରତା ଅନୁଭବ କରୁଛ।
ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧୋ ମଯା ତାତ ରୈଭ୍ଯାଵସଥଦର୍ଶନାତ୍। ଗତଵାନେଵ ତଂ କ୍ଷୁଦ୍ରଂ କାଲାନ୍ତକଯମୋପମମ୍
ପୁତ୍ର, ମୁଁ ତୁମକୁ ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବାକୁ ବାରଣ କରିଥିଲି, ତଥାପି ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଥିବା ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ପାଖକୁ ଗଲା।
ଯଃ ସ ଜାନନ୍ମହାତେଜା ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯୈକଂ ମମାତ୍ମଜମ୍। ଗତଵାନେଵ କୋପସ୍ଯ ଵଶଂ ପରମଦୁର୍ମତିଃ
ସେ, ଜାଣିଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୋ ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର, ବୟସ୍କ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କ୍ରୋଧର ଅଧୀନରେ ଯାଇଥିଲେ— ସତ୍ୟରେ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ମନ।
ପୁତ୍ରଶୋକମନୁପ୍ରାପ୍ତ ଏଷ ରୈଭ୍ଯସ୍ଯ କର୍ମଣା। ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ତ୍ଵାମୃତେପୁତ୍ର ପ୍ରାଣାନିଷ୍ଟତମାନ୍ଭୁଵି
ପୁତ୍ର ଶୋକରେ, ରୈଭ୍ୟଙ୍କ କାରଣରୁ, ମୁଁ ନିଜ ପୁତ୍ର ବିନା ପୃଥିବୀରେ ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେବି।
ଯଥାଽହଂ ପୁତ୍ରଶୋକେନ ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି କିଲ୍ଵିଷୀ। ତଥା ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସୁତୋ ରୈଭ୍ଯଂ ହିଂସ୍ଯାଚ୍ଛୀଘ୍ରମନାଗସମ୍
ମୁଁ, ପୁତ୍ର ଶୋକରେ, ପାପୀ ଭାବରେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେବି; ଏହିପରି ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ଜେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ନିର୍ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ହାନି କରୁ।
ସୁଖିନୋ ଵୈ ନରା ଯେଷାଂ ଜାଯା ପୁତ୍ରୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଯେ ପୁତ୍ରଶୋକମପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଚରନ୍ତି ଯଥାସୁଖମ୍
ଯେମାନେ ପତ୍ନୀ ଓ ପୁଅ ନଥିବା, ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଖୁସିରେ ଘୁଞ୍ଚି ଫିରନ୍ତି, ପୁଅ ହରାଇବାର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଥାନ୍ତି, ସତ୍ୟରେ ସେମାନେ ଖୁସି ଅଟୁଟ।
ଯେ ତୁ ପୁତ୍ରକୃତାଚ୍ଛୋକାଦ୍ଭୃଶଂ ଵ୍ଯାକୁଲଚେତସଃ। ଶପନ୍ତୀଷ୍ଟାନ୍ସଖୀନାର୍ତାସ୍ତେଭ୍ଯଃ ପାପତରୋ ନୁ କଃ
ଯେମାନେ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖରେ ମନରେ ବହୁତ ଚିନ୍ତିତ ଓ ଅସ୍ଥିର, ଦୁଃଖରେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ଶାପ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେଠାରୁ ଅଧିକ ପାପୀ କିଏ ହେବ?
ପରାସୁଶ୍ଚ ସୁତୋ ଦୃଷ୍ଟଃ ଶପ୍ତଶ୍ଚୈଷ୍ଟଃ ସଖା ମଯା। ଈଦୃଶୀମାପଦଂ କୋତ୍ର ଦ୍ଵିତୀଯୋଽନୁଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଅନ୍ୟର ଘରେ ମୋ ପୁଅକୁ ଦେଖିଛି, ଏବଂ ମୁଁ ମୋ ବନ୍ଧୁକୁ ଶାପ ଦେଇଛି; ଏପରି ଦୁଃଖ କିଏ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଭୋଗିପାରିବ?
ଵିଲପ୍ଯୈଵଂ ବହୁଵିଧଂ ଭରଦ୍ଵାଜୋଽଦହତ୍ସୁତମ୍। ସୁସମିଦ୍ଧଂ ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରଵିଵେଶ ହୁତାଶନମ୍
ଭାରଦ୍ୱାଜ ବହୁ ଭାବରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ନିଜ ପୁଅକୁ ଦାହ କଲେ; ତାପରେ ଅଗ୍ନି ଭଲଭାବେ ଜଳିଥିବାବେଳେ, ସେ ହୋମାଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।