ଉକ୍ତ୍ଵା ସ ପିତରଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣ ଯଵକ୍ରୀରକୁତୋଭଯଃ। ଵିପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ନୃଷୀନନ୍ଯାନତୁଷ୍ଯତ୍ପରଯା ମୁଦା
ଯବକ୍ରୀ ନିଜ ବାପାଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଭାବରେ କହି, ଏବେ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ନିଜ ଆନନ୍ଦରେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଉଥିଲେ ଏବଂ କିଛିକୁ ଭୟ କରୁନଥିଲେ।
ଚଙ୍କ୍ରମ୍ଯମାଣଃ ସ ତଦା ଯଵକ୍ରୀରକୁତୋଭଯଃ। ଜଗାମ ମାଧଵେ ମାସି ରୈଭ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ପ୍ରତି
ଏହିପରେ ଯବକ୍ରୀ ଘୁରୁଥିବା ସମୟରେ, ବସନ୍ତ ମାସରେ ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶାଶ୍ରମେ ରମ୍ଯେ ପୁଷ୍ପତଦ୍ରୁମଭୂଷିତେ। ଵିଚରନ୍ତୀଂ ସ୍ନୁଷାଂ ତସ୍ଯ କିନ୍ନରୀମିଵ ଭାରତ
ସେଠାରେ ଫୁଲ ଲଗା ଗଛରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଶୋଭାମୟ ଆଶ୍ରମରେ, ଯବକ୍ରୀ ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ଝିଅଘରୁଆକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଦେବକନ୍ୟା ପରି ଚାଲୁଥିଲେ।
ଯଵକ୍ରୀସ୍ତାମୁଵାଚେଦମୁପତିଷ୍ଠସ୍ଵ ମାମିନି। ନିର୍ଲଜ୍ଜୋ ଲଜ୍ଜଯା ଯୁକ୍ତାଂ କାମେନ ହୃତଚେତନଃ
ଯବକ୍ରୀ ଲଜ୍ଜା ବିନା, କାମେ ମନ ହରାଇ, ସେଠି ଥିବା ସୁନ୍ଦରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ପାଖକୁ ଆସ', ଯଦିଓ ସେ ଲଜ୍ଜାରେ ଥିଲେ।
ସା ତସ୍ଯ ଶୀଲମାଜ୍ଞାଯ ତସ୍ମାଚ୍ଛାପାଚ୍ଚ ବିଭ୍ଯତୀ। ତେଜସ୍ଵିତାଂ ଚ ରୈଭ୍ଯସ୍ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗାମ ହ
ସେ ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ବୁଝି, ତାଙ୍କ ଶାପକୁ ଭୟ କରି, ଏବଂ ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ମନେ ପକାଇ, 'ଠିକ ଅଛି' ବୋଲି କହିଲେ ଏବଂ ଚାଲିଗଲେ।
ତତ ଏକାନ୍ତମାନୀଯ ଲଜ୍ଜଯାମାସ ଭାରତ। ଆଜଗାମ ତଦା ରୈଭ୍ଯଃ ସ୍ଵମାଶ୍ରମମରିଂଦମ
ତା'ପରେ ସେ ଝିଅଘରୁଆକୁ ଏକାନ୍ତକୁ ନେଇ, ଲଜ୍ଜାରେ ଡୁବିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରୈଭ୍ୟ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ।
ରୁଦତୀଂ ଚ ସ୍ନୁଷାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭାର୍ଯାମାର୍ତା ପରାଵସୋଃ। ସାନ୍ତ୍ଵଯଞ୍ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଵାଚା ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ପରାବସୁଙ୍କ ଝିଅଘରୁଆ, ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ରୈଭ୍ୟ ମୃଦୁ ଭାବରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ସା ତସ୍ମୈ ସର୍ଵମାଚଷ୍ଟ ଯଵକ୍ରୀଭାଷିତଂ ଶୁଭା। ପ୍ରତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଚ ଯଵକ୍ରୀତଂ ପ୍ରେକ୍ଷାପୂର୍ଵଂ ତଥାଽଽତ୍ମନା
ସେ ସମସ୍ତ କଥା ରୈଭ୍ୟଙ୍କୁ କହିଦେଲେ—ଯବକ୍ରୀ କଣ କହିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ନିଜେ କଣ ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ, ସବୁ ଯଥାଘଟଣା କହିଲେ।
ଶୃଣ୍ଵାନସ୍ଯୈଵ ରୈଭ୍ଯସ୍ଯ ଯଵକ୍ରେସ୍ତଦ୍ଵିଚେଷ୍ଟନମ୍। ଦହନ୍ନିଵ ତଦା ଚେତଃ କ୍ରୋଧଃ ସମଭଵନ୍ମହାନ୍
ଯବକ୍ରୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି, ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ହୃଦୟ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ୁଥିବା ପରି ହେଲା, ଏବଂ ବଡ଼ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ସ ତଦା ମନ୍ଯୁନାଽଽଵିଷ୍ଟସ୍ତପସ୍ଵୀ କୋପନୋ ଭୃଶମ୍। ଅଵଲୁପ୍ଯ ଜଟାମେକାଂ ଜୁହାଵାଗ୍ନୌ ସୁସଂସ୍କୃତେ
ତା'ପରେ ତପସ୍ୱୀ ରୈଭ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ଏକ ଜଟା ଉଖଳି ନେଇ, ଭଲ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଲେ।
ତତଃ ସମଭଵନ୍ନାରୀ ତସ୍ଯା ରୂପେଣ ସଂମିତା। ଅଵଲୁପ୍ଯାପରାଂ ଚାପି ଜୁହାଵାଗ୍ନୌ ଜଟାଂ ପୁନଃ
ତା'ଠାରୁ ଏକ ଜଣେ ଜଣା ମହିଳା ତିଆରି ହେଲେ, ଝିଅଘରୁଆଙ୍କ ରୂପ ସମାନ। ପୁଣି ଏକ ଜଟା ଉଖଳି ନେଇ, ଆଉଥରେ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଲେ।
ତତଃ ସମଭଵଦ୍ରକ୍ଷୋ ଦୀପ୍ତାସ୍ଯଂ ଘୋରଦର୍ଶନମ୍। ଅବ୍ରୂତାଂ ତୌ ତଦା ରୈଭ୍ଯଂ କିଂ କାର୍ଯଂ କରଵାମହେ
ତା'ଠାରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଗ୍ନି ପରି ଜଳୁଥିଲା। ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ରୈଭ୍ୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଆମେ କଣ କରିବା?'
ତାଵବ୍ରଵୀଦୃଷିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଯଵକ୍ରୀର୍ଵଧ୍ଯତାମିତି। ଜଗ୍ମତୃସ୍ତୌ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଯଵକ୍ରୀତଜିଘାଂସଯା
କ୍ରୋଧିତ ଋଷି କହିଲେ, 'ଯବକ୍ରୀକୁ ମାରିଦିଅ।' ସେମାନେ 'ଠିକ ଅଛି' ବୋଲି କହି, ଯବକ୍ରୀଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତସ୍ତଂ ସମୁପାସ୍ଥାଯ କୃତ୍ଯା ସୃଷ୍ଟା ମହାତ୍ମନା। କମଣ୍ଡଲୁଂ ଜହାରାସ୍ଯ ମୋହଯିତ୍ଵା ତୁ ଭାରତ
ତା'ପରେ ମହାତ୍ମା ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ତିଆରି କୃତ୍ୟା ଯବକ୍ରୀଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ତାଙ୍କର କମଣ୍ଡଳୁ ନେଇନେଲେ।
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ତୁ ଯଵକ୍ରୀତମପକୃଷ୍ଟକମଣ୍ଡଲୁମ୍। ତତ ଉଦ୍ଯତଶୂଲଃ ସ ରାକ୍ଷସଃ ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଯବକ୍ରୀ ଏବେ ଅପବିତ୍ର ଏବଂ କମଣ୍ଡଳୁ ବିହୀନ ହେଲେ, ତେବେ ଉଠାଇଥିବା ଶୂଳ ନେଇ ରାକ୍ଷସ ସେଠାକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ତମାଦ୍ରଵନ୍ତଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଶୂଲହସ୍ତଂ ଜିଘାଂସଯା। ଯଵକ୍ରୀଃ ସହସୋତ୍ଥାଯ ପ୍ରାଦ୍ରଵଦ୍ଯତ୍ରଵୈ ସରଃ
ଶୂଳ ନେଇ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସୁଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖି, ଯବକ୍ରୀ ହଠାତ୍ ଉଠି, ଏକ ହିଲା ଦିଆରେ ପଳାଇଲେ।
ଜଲହୀନଂ ସରୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଵକ୍ରୀସ୍ତ୍ଵରିତଃ ପୁନଃ। ଜଗାମ ସରିତଃ ସର୍ଵାସ୍ତାଶ୍ଚାପ୍ଯାସନ୍ଵିଶୋଷିତାଃ
ହିଲା ଜଳ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖି, ଯବକ୍ରୀ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ନଦୀକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଖିଗଲା ଥିଲେ।
ସ କାଲ୍ଯମାନୋ ଘୋରେଣ ଶୂଲହସ୍ତେନ ରକ୍ଷସା। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରେ ପିତୁର୍ଭୀତଃ ସହସା ପ୍ରଵିଵେଶ ହ
ଭୟଙ୍କର ଶୂଳଧାରୀ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିବା ଦେଖି, ଭୟରେ ଯବକ୍ରୀ ହଠାତ୍ ନିଜ ବାପାଙ୍କ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ ଵୈ ପ୍ରଵିଶମାନସ୍ତୁ ଶୁଦ୍ରେଣାନ୍ଧେନ ରକ୍ଷିଣା। ନିଗୃହୀତୋ ବଲାଦ୍ଦ୍ଵାରି ସୋଽଵାତିଷ୍ଠତ ପାର୍ଥିଵ
ସେ ଯେତେବେଳେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲେ, ଏକ ଅନ୍ଧ ଶୂଦ୍ର ରକ୍ଷକ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରରେ ଜୋର ଦେଇ ଧରି ରଖିଲା, ରାଜା।
ନିଗୃହୀତଂ ତୁ ଶୂଦ୍ରେଣ ଯଵକ୍ରୀତଂ ସ ରାକ୍ଷସଃ। ତାଡଯାମାସ ଶୂଲେନ ସ ଭିନ୍ନହୃଦଯୋଽପତତ୍
ଯବକୃତଙ୍କୁ ଶୂଦ୍ର ଧରି ରଖିଥିବା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଶୂଳ ଦେଇ ଘାତ କଲା; ହୃଦୟ ଭିନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ।
ଯଵକ୍ରୀତଂ ସ ହତ୍ଵା ତୁ ରାକ୍ଷସୋ ରୈଭ୍ଯମାଗମତ୍। ଅନୁଜ୍ଞାତସ୍ତୁ ରୈଭ୍ଯେଣ ତଯା ନାର୍ଯା ସହାଵସତ୍
ଯବକୃତଙ୍କୁ ମାରିଦେଇ, ରାକ୍ଷସ ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା; ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ସେ ଏହି ଜନନୀ ସହିତ ଉଠିବାସ କଲା।
ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ତୁ କୌନ୍ତେଯ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯମାହ୍ନିକମ୍। ସମିତ୍କଲାପମାଦାଯ ପ୍ରଵିଵେଶ ସ୍ଵମାଶ୍ରମମ୍
କୌନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଭରଦ୍ୱାଜ ନିଜ ଦୈନିକ ପାଠ ଓ କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ କରି, ଶମିତ ଦାଣ୍ଡ ନେଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଂ ସ୍ମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରା ସର୍ଵେ ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ତିଷ୍ଠିନ୍ତି ପାଵକାଃ। ନ ତ୍ଵେନମୁପତିଷ୍ଠନ୍ତି ହତପୁତ୍ରଂ ତଦାଽଗ୍ନଯଃ
ପୂର୍ବରୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ଆସୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଉଠି ସ୍ୱାଗତ କରୁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଏବେ, ପୁତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଅଗ୍ନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରେ ଆଶ୍ରୟ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଵୈକୃତଂତ୍ଵଗ୍ନିହୋତ୍ରେ ସ ଲକ୍ଷଯିତ୍ଵା ମହାତପାଃ। ତମନ୍ଧଂ ଶୂଦ୍ରମାସୀନଂ ଗୃହପାଲମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ବିଘ୍ନ ଦେଖି, ଏହି ମହାତପସ୍ବୀ ଅନ୍ଧ ଶୂଦ୍ରକୁ ଗୃହର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିଂନୁ ମେ ନାଗ୍ନଯଃ ଶୂଦ୍ର ପ୍ରତିନନ୍ଦନ୍ତି ଦର୍ଶନମ୍। ତ୍ଵଂ ଚାପି ନ ଯଥାପୂର୍ଵଂ କଚ୍ଚିତ୍କ୍ଷେମମିହାଶ୍ରମେ
ଶୂଦ୍ର, ଅଗ୍ନିମାନେ କାହିଁକି ମୋ ସ୍ୱାଗତ କରୁନାହାନ୍ତି? ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ପରି ନୁହଁ— ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି କି?
କଚ୍ଚିନ୍ନ ରୈଭ୍ଯଂ ପୁତ୍ରୋ ମେ ଗତଵାନଲ୍ପଚେତନଃ। ଏତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ଶୀଘ୍ରଂ ନ ହି ଶୁଦ୍ଧ୍ଯତି ମେ ମନଃ
ମୋ ପୁତ୍ର, ଅବିବେକୀ, ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା କି? ଏହା ଶୀଘ୍ର କହ, କାରଣ ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ପାଉନାହିଁ।
ରୈଭ୍ଯଂ ଯାତୋ ନୂନମଯଂ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ମନ୍ଦଚେତନଃ। ତଥାହି ନିହତଃ ଶେତେ ରାକ୍ଷସେନ ମହାତ୍ମନା
ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର ପୁତ୍ର, ଅବିବେକୀ, ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା; ଏବେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇ ପଡିଛି।
ପ୍ରକାଲ୍ଯମାନସ୍ତେନାଯଂ ଶୂଲହସ୍ତେନ ରକ୍ଷସା। ଅଗ୍ନ୍ଯଗାରଂ ପ୍ରତିଦ୍ଵାରି ମଯା ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ନିଵାରିତଃ
ସେ ଶୂଳ ଧରିଥିବା ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଟାଣି ନିଯାଉଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ଅଗ୍ନିଗୃହର ଦ୍ୱାରରେ ଦୁଇ ହାତରେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲି।
ତତଃ ସ ଵିହତାଶୋଽତ୍ରଜଲକାମୋଶୁଚିର୍ଧ୍ରୁଵମ୍। ନିହତଃ ସୋଽତିଵେଗେନ ଶୂଲହସ୍ତେନ ରକ୍ଷସା
ତାପରେ, ଆଶାହୀନ, ପାଣି ପାଇବାକୁ ଚାହିଁ, ଅପବିତ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୂଳ ଧରିଥିବା ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ।
ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଶୂଦ୍ରସ୍ଯ ଵିପ୍ରିଯଂ ମହତ୍। ଗତାସୁଂ ପୁତ୍ରମାଦାଯ ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃଖିତଃ
ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଦୁଃଖଦ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଭରଦ୍ୱାଜ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ମୃତ ପୁତ୍ରକୁ ଉଠାଇ, ବିଲାପ କଲେ।