ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ। କର୍ମଭିର୍ଦେଵକଲ୍ପାନାଂ କୀର୍ତ୍ଯମାନୈର୍ଭୃଶଂ ରମେ
ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ଯେମିତି ଘଟିଥିଲା, ସେଭଳି ଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ। ଦେବତାସମ ଲୋକମାନଙ୍କ କାହାଣୀ ଶୁଣି ମୋତେ ବହୁତ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।
ଭରଦ୍ଵାଜଶ୍ଚ ରୈଭ୍ଯଶ୍ଚ ସଖାଯୌ ସଂବଭୂଵତୁଃ। ତାଵୂଷତୁରିହାତ୍ଯନ୍ତଂ ପ୍ରୀଯମାଣୌ ଵନାନ୍ତରେ
ଭାରଦ୍ୱାଜ ଓ ରୈଭ୍ୟ ଦୁଇଜଣ ଭଲ ମିତ୍ର ହେଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ବହୁତ ଖୁସିରେ ଏକାଠି ରହିଥିଲେ।
ରୈଭ୍ଯସ୍ଯ ତୁ ସୁତାଵାସ୍ତାମର୍ଵାଵସୁପରାଵସୂ। ଆସୀଦ୍ଯଵକ୍ରୀଃ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଭାରତ
ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ—ଅର୍ବାବା ଓ ପରାବସୁ। ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ୟବକ୍ରୀତ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ରୈଭ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ସହାପତ୍ଯସ୍ତପସ୍ଵୀ ଚେତରୋଽଭଵତ୍। ତଯୋଶ୍ଚାପ୍ଯତୁଲା ପ୍ରୀତିରଭଵଦ୍ଭରତର୍ଷଭ
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଅର୍ବାବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ତପସ୍ୱୀ ଥିଲେ। ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପୂର୍ବ ସ୍ନେହ ଥିଲା, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯଵକ୍ରୀଃ ପିତରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତପସ୍ଵିନମସତ୍କୃତମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ସତ୍କୃତଂ ଵିପ୍ରୈ ରୈଭ୍ଯଂ ପୁତ୍ରୈଃ ସହାନଘଃ
ଯବକ୍ରୀତ ଦେଖିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୱୀ ପିତା ସମ୍ମାନ ପାଉନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରୈଭ୍ୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛନ୍ତି, ହେ ପାପହୀନ।
ପର୍ଯତପ୍ଯତ ତେଜସ୍ଵୀ ମନ୍ଯୁନାଽଭିପରିପ୍ଲୁତଃ। ତପସ୍ତେପେ ତତୋ ଘୋରଂ ଵେଦଜ୍ଞାନାଯ ପାଣ୍ଡଵ
ସେ ଅତି କ୍ରୋଧରେ ପିଡ଼ିତ ହୋଇ ମନେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହିପରେ, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ବେଦଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସୁସମିଦ୍ଧେ ମହତ୍ଯଗ୍ନୌ ଶରୀରମୁପତାପଯନ୍। ଜନଯାମାସ ସଂତାପମିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସୁମହାତପାଃ
ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳିଥିବାବେଳେ, ନିଜ ଶରୀରକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ, ଅତି ତପସ୍ୟାଶୀଳ ୟବକ୍ରୀତ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଅସୁବିଧାରେ ପକାଇଦେଲେ।
ତତ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଯଵକ୍ରୀତମୁପଗମ୍ଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଅବ୍ରଵୀତ୍କସ୍ଯ ହେତୋସ୍ତ୍ଵମାସ୍ଥିତସ୍ତପ ଉତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ୟବକ୍ରୀତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, 'ତୁମେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା କାହିଁକି କରୁଛ?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ଦ୍ଵିଜାନାମନଧୀତା ଵୈ ଵେଦାଃ ସୁରଗଣାର୍ଚିତ। ପ୍ରତିଭାନ୍ତ୍ଵିତି ତପ୍ଯେହମିଦଂ ପରମକଂ ତପଃ
'ଦେବମାନେ ଯେଉଁ ବେଦକୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେହି ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିନଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମିଳେନାହିଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା କରୁଛି।'
ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯାର୍ଥଂ ସମାରମ୍ଭୋ ମମାଯଂ ପାକଶାସନ। ତପସା ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ସର୍ଵଜ୍ଞାନାନି କୌଶିକ
'ମୋର ଏହି ପ୍ରୟାସ ନିଜେ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ। ମୁଁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଅଧିଗମ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ କୌଶିକ।'
କାଲେନ ମହତା ଵେଦାଃ ଶକ୍ଯା ଗୁରୁମୁଖାଦ୍ଵିଭୋ। ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ତସ୍ମାଦଯଂ ଯତ୍ନଃ ପରମୋ ମେ ସମାସ୍ଥିତଃ
'ବଡ଼ ସମୟ ଲାଗିଲେ ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ବେଦ ଶିଖିବାଯାଏ, ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରୟାସ ଆରମ୍ଭ କରିଛି।'
ଅମାର୍ଗ ଏଷ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଯେନ ତ୍ଵଂ ଯାତୁମିଚ୍ଛସି। କିଂ ଵିଘାତେନ ତେ ଵିପ୍ର ଗଚ୍ଛାଧୀହି ଗୁରୋର୍ମୁଖାତ୍
'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯେଉଁ ପଥେ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେହିଟି ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ଅନାବଶ୍ୟକ ଯନ୍ତ୍ରଣା କାହିଁକି? ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ଅଧ୍ୟୟନ କର।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତଃ ଶକ୍ରୋ ଯଵକ୍ରୀରପି ଭାରତ। ଭୂଯ ଏଵାକରୋଦ୍ଯତ୍ନଂ ତପସ୍ଯମିତଵିକ୍ରମଃ
ଏଭଳି କହି ଶକ୍ର ଚାଲିଗଲେ, କିନ୍ତୁ ୟବକ୍ରୀତ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ପୁନି ତପସ୍ୟାରେ ଲାଗିଗଲେ।
ଘୋରେଣ ତପସା ରାଜଂସ୍ତପ୍ଯମାନୋ ମହତ୍ତପଃ। ସଂତାପଯାମାସ ଭୃଶଂ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରମିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ହେ ରାଜା, ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରି ୟବକ୍ରୀତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବହୁତ ଅସୁବିଧାରେ ପକାଇଦେଲେ, ଯେପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ତଂ ତଥା ତପ୍ଯମାନଂ ତୁ ତପସ୍ତୀଵ୍ରଂ ମହାମୁନିମ୍। ଉପେତ୍ଯ ବଲଭିଦ୍ଦେଵୋ ଵାରଯାମାସ ଵୈ ପୁନଃ
ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ମହାମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ, ଶକ୍ତିକୁ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଦେବତା ପୁନି ଆସି, ତାଙ୍କୁ ବାରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଅଶକ୍ଯୋଽର୍ଥଃ ସମାରବ୍ଧୋ ନୈତଦ୍ବୁଦ୍ଧିକୃତଂ ତଵ। ପ୍ରତିଭାସ୍ଯନ୍ତି ଵୈ ଵେଦାସ୍ତଵ ଚୈଵ ପିତୁଶ୍ଚ ତେ
ତୁମେ ଅସମ୍ଭବ କାମ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଛ, ଏହା ତୁମର ଠିକ୍ ବୁଦ୍ଧିର ଫଳ ନୁହେଁ। ବେଦ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଓ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶିତ ହେବ।
ନ ଚୈତଦେଵଂ କ୍ରିଯତେ ଦେଵରାଜସମୀପ୍ସିତମ୍। ମହତା ନିଯମେନାହଂ ତପ୍ସ୍ଯେ ଘୋରତରଂ ତପଃ
ଦେବରାଜଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଏହିପରି ଭାବରେ ପୂରଣ ହେଉନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନିୟମରେ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରିବି।
ସମିଦ୍ଧେଽଗ୍ନାଵୁପକୃତ୍ଯାଙ୍ଗମଙ୍ଗଂ ହୋଷ୍ଯାମି ଵା ମଘଵଂସ୍ତନ୍ନିବୋଧ। ଯଦ୍ଯେତଦେଵଂ ନ କରୋଷି କାମଂ ମମେପ୍ସିତଂ ଦେଵରାଜେହ ସର୍ଵମ୍
ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳିବାବେଳେ, ମୁଁ ମୋ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଏକେକ ଭାଗରେ ଅହୁତି ଦେଇବି—ମଘବନ, ଏହା ଜଣି ରଖ। ଦେବରାଜ, ଏଠାରେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ନ କରିଲେ, ମୁଁ ଏହି କାମ କରିବି।
ନିଶ୍ଚଯଂ ତମଭିଜ୍ଞାଯ ମୁନେସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ପ୍ରତିଵାରଣହେତ୍ଵର୍ଥଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ସେ ମହାତ୍ମା ମୁନିଙ୍କ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ଜାଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ବାରଣ କରିବା ପାଇଁ କିପରି ଉପାୟ କରିବେ ଭାବିଲେ।
ତତ ଇନ୍ଦ୍ରୋଽକରୋଦ୍ରୂପଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ତପସ୍ଵିନଃ। ଅନେକଶତଵର୍ଷସ୍ଯ ଦୁର୍ବଲସ୍ଯ ସଯକ୍ଷ୍ମଣଃ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଅନେକ ଶତବର୍ଷର ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ବୀର ରୂପ ନେଲେ।
ଯଵକ୍ରୀତସ୍ଯ ଯତ୍ତୀର୍ଥମୁଚିତଂ ଶୈଚକର୍ମଣି। ଭାଗୀରଥ୍ଯାଂ ତତ୍ର ସେତୁଂ ଵାଲୁକାଭିଶ୍ଚକାର ସଃ
ଯବକ୍ରୀତଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଯଥାଯଥ ତୀର୍ଥରେ, ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀରେ ବାଲି ଦେଇ ସେତୁ ତିଆରି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଯଦାଽସ୍ଯ ଵଦତୋ ଵାକ୍ଯଂ ନ ସ ଚକ୍ରେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ। ଵାଲୁକାଭିସ୍ତତଃ ଶକ୍ରୋ ଗଙ୍ଗାଂ ସମଭିପୂରଯନ୍
ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିଛି କରିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଶକ୍ର ବାଲି ଦେଇ ଗଙ୍ଗାକୁ ଭରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଵାଲୁକାମୁଷ୍ଟିମନିଶଂ ଭାଗୀରଥ୍ଯାଂ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍। ସ୍ନାତୁମଭ୍ଯାଗତଂ ଶକ୍ରୋ ଯଵକ୍ରୀତମଦର୍ଶଯତ୍
ସେ ରାତିଭରି ଭାଗୀରଥୀରେ ବାଲି ମୁଠି ମୁଠି ଫେଙ୍ଗୁଥିଲେ। ଯବକ୍ରୀତ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆସିଲେ, ଶକ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।
ତଂ ଦଦର୍ଶ ଯଵକ୍ରୀତୋ ଯତ୍ନଵନ୍ତଂ ନିବନ୍ଧନେ। ପ୍ରହସଂଶ୍ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯମିଦଂ ସ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ
ଯବକ୍ରୀତ ତାଙ୍କୁ ବାଧା ତିଆରି କରିବାରେ ଉତ୍ସାହିତ ଦେଖି, ହସି ଏହି କଥା କହିଲେ—ମୁନିମାନ୍ୟ।
କିମିଦଂ ଵର୍ତତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍କିଂଚ ତେ ହ ଚିକୀର୍ଷିତମ୍। ଅତୀଵ ହି ମହାନ୍ଯତ୍ନଃ କ୍ରିଯତେଽଯଂ ନିରର୍ଥକଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହା କଣ ଚାଲିଛି? ତୁମେ କଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ? ଏତେ ବଡ଼ ଉଦ୍ୟମ କରୁଛ, କିନ୍ତୁ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନର୍ଥକ।
ବନ୍ଧିଷ୍ଯେ ସେତୁନା ଗଙ୍ଗାଂ ସୁଖଃ ପନ୍ଥା ଭଵିଷ୍ଯତି। କ୍ଲିଶ୍ଯତେ ହି ଜନସ୍ତାତ ତରମାଣଃ ପୁନଃପୁନଃ
ମୁଁ ଗଙ୍ଗାକୁ ବାନ୍ଧିବି, ଯେପରି ଲୋକମାନେ ସହଜରେ ଯାଇପାରିବେ; କାରଣ, ପିତା, ଲୋକମାନେ ପୁନିପୁନି ତାରିବାରେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ପାଆନ୍ତି।
ନାଯଂ ଶକ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ବଦ୍ଧୁଂ ମହାନୋଘସ୍ତପୋଧନ। ଅଶକ୍ଯାଦ୍ଵିନିଵର୍ତସ୍ଵ ଶକ୍ଯମର୍ଥଂ ସମାରଭ
ତପସ୍ୟାର ଧନ, ଏହି ବଡ଼ ଧାରାକୁ ତୁମେ ବାନ୍ଧିପାରିବେ ନାହିଁ। ଅସମ୍ଭବ କାମରୁ ହଟିଯାଅ, ସମ୍ଭବ କାମ କର।
ଯଥୈଵ ଭଵତା ଚେଦ ତପୋ ଵେଦାର୍ଥମୁଦ୍ଯତମ୍। ଅଶକ୍ଯଂ ତଦ୍ଵଦସ୍ମାଭିରଯଂ ଭାରଃ ସମାହିତଃ
ଯେପରି ତୁମେ ବେଦ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରୁଛ, ଯାହା ଅସମ୍ଭବ, ଏହି କାମ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ତେଣିଅ।
ଯଥା ତଵ ନିରର୍ଥୋଽଯମାରମ୍ଭସ୍ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵର। ତଥା ଯଦି ମମାପୀଦଂ ମନ୍ଯସେ ପାକଶାସନ
ତୁମର ଏହି ଉଦ୍ୟମ ନିର୍ଅର୍ଥକ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ; ଯଦି ତୁମେ ମୋ କାମକୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭାବିଛ, ପାକଶାସନ।
କ୍ରିଯତାଂ ଯଦ୍ଭଵେଚ୍ଛକ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ସୁରଗଣେଶ୍ଵର। ଵରାଂଶ୍ଚ ମେ ପ୍ରଯଚ୍ଛାନ୍ଯାସନ୍ଯୈର୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ଭଵିତାସ୍ମ୍ଯହମ୍
ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ, ତୁମେ ଯାହା ସମ୍ଭବ କରିପାରିବ, ତାହା କର। ମୋତେ ଅନ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ, ମୁଁ ଜ୍ଞାନୀ ହେବି।