ତତସ୍ତେ ପୂଜିତା ଵିପ୍ରା ଵରୁଣେନ ମହାତ୍ମନା। ଉଦତିଷ୍ଠଂସ୍ତତଃ ସର୍ଵେ ଜନକସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ତାପରେ, ମହାତ୍ମା ଭାରୁଣଙ୍କର ଆଦର ପାଇଥିବା ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉଠି ଜନକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଇତ୍ଯର୍ଥମିଚ୍ଛନ୍ତି ସୁତାଞ୍ଜନା ଜନନକର୍ମଣା। ଯଦହଂ ନାଶକଂ କର୍ତୁଂ ତତ୍ପୁତ୍ରଃ କୃତଵାନ୍ମମ
ଏଭଳି ଲୋକେ ପିତୃକର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଇଁ ପୁଅ ଚାହାନ୍ତି; ମୁଁ ଯାହା କରିପାରିଲି ନାହିଁ, ମୋ ପୁଅ ଏହା କରିଦେଲା।
ଉତାବଲସ୍ଯ କ୍ଲଵାନୁତ ବାଲସ୍ଯ ପଣ୍ଡିତଃ। ଉତ ଵାଽଵିଦୁଷୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ପୁତ୍ରୋ ଜନକ ଜାଯତେ
କେବେ କେବେ ଶୂର ଲୋକରୁ ଭୟପାଇଥିବା ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, କେବେ ଅବୁଝ ପିତାରୁ ଜ୍ଞାନୀ ପୁଅ, କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନ ପିତାରୁ ଶିକ୍ଷିତ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ହେ ଜନକ।
ଶିତେନ ତେ ପରଶୁନା ସ୍ଵଯମେଵାନ୍ତକୋ ନୃପ। ଶିରାଂସ୍ଯପାହରନ୍ନାଜୌ ରିପୂଣାଂ ଭଦ୍ରମସ୍ତୁ ତେ
ମହାରାଜ, ତୁମେ ତୁମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କୁଳାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ; ତୁମର ଭଲ ହେଉ।
ମହଦୈକ୍ଥ୍ଯଂ ଗୀଯତେ ସାମ ଚାଗ୍ର୍ଯଂ ସମ୍ଯକ୍ସୋମଃ ପୀଯତେ ଚାତ୍ର ସତ୍ରେ। ଶୁଚୀନ୍ଭାଗାନ୍ପ୍ରତିଜଗୃହୁଶ୍ଚ ହୃଷ୍ଟାଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଦେଵା ଜନକସ୍ଯେହ ରାଜ୍ଞଃ
ଏଠାରେ ବଡ଼ ଏକତା ଗୀତ ହେଉଛି, ଏଠାରେ ସାମ ଗୀତର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ସୋମ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପିତାଯାଉଛି, ଖୁସି ହୋଇ ଦେବତାମାନେ ଜନକ ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ପବିତ୍ର ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି।
ସମୁତ୍ଥିତେଷ୍ଵଥ ସର୍ଵେଷୁ ରାଜନ୍ ଵିପ୍ରେଷୁ ତେଷ୍ଵଧିକଂ ସୁପ୍ରଭେଷୁ। ଅନୁଜ୍ଞାତୋ ଜନକେନାଥ ରାଜ୍ଞା ଵିଵେଶ ତୋଯଂ ସାଗରସ୍ଯୋତ ଵନ୍ଦୀ
ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉଠିଗଲାପରେ, ମହାରାଜ, ଜନକଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ବାଣୀଜୀବୀ ସାଗର ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଃ ପିତରଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ସଂପୂଜିତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୈସ୍ତୈର୍ଯଥାଵତ୍। ପ୍ରତ୍ଯାଜଗାମାଶ୍ରମମେଵ ଚାଗ୍ର୍ଯଂ ଜିତ୍ଵା ଵନ୍ଦିଂ ସହିତୋ ମାତୁଲେନ
ଅଷ୍ଟାବକ୍ର ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଆଦର ପାଇ, ବାଣୀଜୀବୀଙ୍କୁ ଜିତି ମାମାଙ୍କ ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ।
ତତୋଽଷ୍ଟାଵକ୍ରଂ ମାତୁରଥାନ୍ତିକେ ପିତା ନଦୀଂ ସମଙ୍ଗାଂ ଶୀଘ୍ରମିମାଂ ଵିଶସ୍ଵ। ପ୍ରୋଵାଚ ଚୈନଂ ସ ତଥା ଵିଵେଶ ସମୈରଙ୍ଗୈଶ୍ଚାପି ବଭୂଵ ପୁଣ୍ଯା
ତାପରେ ଅଷ୍ଟାବକ୍ରଙ୍କ ପିତା, ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କ ନିକଟରେ, କହିଲେ: 'ତୁରନ୍ତ ଏହି ସମଙ୍ଗା ନଦୀରେ ପ୍ରବେଶ କର।' ଏଭଳି କହି, ଅଷ୍ଟାବକ୍ର ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶୁଭ ହେଲା।
ନଦୀ ସମଙ୍ଗା ଚ ବଭୂଵ ପୁଣ୍ଯା ଯସ୍ଯାଂ ସ୍ନାତୋ ମୁଚ୍ଯତେ କିଲ୍ବିଷାଦ୍ଧି। ତ୍ଵମପ୍ଯେନାଂ ସ୍ନାନପାନାଵଗାହୈଃ ସଭ୍ରାତୃକଃ ସହଭାର୍ଯୋ ଵିଶଶ୍ଵ
ସମଙ୍ଗା ନଦୀ ପବିତ୍ର ହେଲା; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ଭାଇମାନେ ଓ ଜୀଉ ସହିତ, ସ୍ନାନ ଓ ପାନ ପାଇଁ ଏହି ନଦୀରେ ପ୍ରବେଶ କର।
ଅତ୍ର କୌନ୍ତେଯ ସହିତୋ ଭ୍ରାତୃଭିସ୍ତ୍ଵଂ ସୁଖୋଷିତଃ ସହ ଵିପ୍ରୈଃ ପ୍ରତୀତଃ। ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯନ୍ଯାନି ଶୁଚିକର୍ମୈକଭକ୍ତି- ର୍ମଯା ସାର୍ଧଂ ଚରିତାସ୍ଯାଜମୀଢ
ହେ କୁଂତୀପୁତ୍ର, ଏଠାରେ ତୁମେ ତୁମ ଭାଇମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଖୁସି ରହିଛ; ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ, ଶୁଧ୍ଧ ଭକ୍ତି ସହିତ, ମୋ ସହିତ ଏଠାରେ କରାଯାଇଛି, ହେ ଆଜମୀଢ଼।
ଏଷା ମଧୁଵିଲା ନାମ ସମଙ୍ଗା ସଂପ୍ରକାଶତେ। ଏତତ୍କର୍ଦମିଲଂ ନାମ ଭରତସ୍ଯାଭିଷେଚନମ୍
ଏହି ନଦୀକୁ ମଧୁବିଲା କୁହାଯାଏ, ସମଙ୍ଗା ଏଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି; ଏହିଠାରେ କର୍ଦମିଲା ଅଟେ, ଯେଉଁଠି ଭରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହେଇଥିଲା।
ଅଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା କିଲ ସଂଯୁକ୍ତୋ ଵୃତ୍ରଂ ହତ୍ଵା ଶଚୀପତିଃ। ଆପ୍ଲୁତଃ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯଃ ସମଙ୍ଗାଯାଂ ଵ୍ଯମୁଚ୍ଯତ
ଅଶୁଭ ଦୁଃଖରେ ଭୋଗି, ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ର ଭୃତ୍ରକୁ ମାରିବା ପରେ ସମଙ୍ଗା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ହେଲେ।
ଏତଦ୍ଵିନଶନଂ କୁକ୍ଷୌ ମୈନାକସ୍ଯ ନରର୍ଷଭ। ଅଦିତିର୍ଯତ୍ରପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ତଦନ୍ନମପଚତ୍ପୁରା
ଏହିଠାରେ ମୈନାକ ପର୍ବତର ଗର୍ଭରେ ବିନାଶ ସ୍ଥାନ ଅଟେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ; ଏଠାରେ ଅଦିତି ତାଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ପକାଇଥିଲେ।
ଏନଂ ପର୍ଵତରାଜାନମାରୁହ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭାଃ। ଅଯଶସ୍ଯାମସଂଶବ୍ଦ୍ଯାମଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଵ୍ଯପନୋତ୍ସ୍ଯଥ
ଏହି ପର୍ବତରାଜକୁ ଚଢ଼ି, ହେ ଭରତବଂଶୀ, ତୁମେ ଅକଥ୍ୟ ଅପକୀର୍ତ୍ତି ଓ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରିପାରିବ।
ଏତେ କନଖଲା ରାଜନ୍ନୃଷୀଣାଂ ଦଯିତା ନଗାଃ। ଏଷା ପ୍ରକାଶତେ ଗଙ୍ଗା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଯଶସ୍ଵିନୀ
ହେ ରାଜା, ଏହି କନଖଳା ପର୍ବତଗୁଡିକ ଋଷିମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ; ଏଠାରେ ଯଶସ୍ବୀ ଗଙ୍ଗା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ସନତ୍କୁମାରୋ ଭଗଵାନତ୍ର ସିଦ୍ଧିମଗାତ୍ପୁରା। ଆଜମୀଢାଵଗାହ୍ଯୈନାଂ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୋକ୍ଷ୍ଯସେ
ଏଠାରେ ଭଗବାନ ସନତ୍କୁମାର ପୂର୍ବରୁ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ; ଏହି ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ହେ ଆଜମୀଢ଼, ତୁମେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ।
ଅପାଂ ହ୍ରଦଂ ଚ ପୁଣ୍ଯାଖ୍ଯଂ ଭୃଗୁତୁନ୍ଦଂ ଚ ପର୍ଵତମ୍। ତୂଷ୍ଣୀଂ ଗଙ୍ଗାଂ ଚ କୌନ୍ତେଯ ସାନୁଜଃ ସମୁପସ୍ପୃଶ
ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଇମାନେ ଚୁପଚାପ ଭାବେ ପବିତ୍ର ପୋଖରୀ, ଭୃଗୁତୁଣ୍ଡ ପାହାଡ଼ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।
ଆଶ୍ରମଃ ସ୍ଥୂଲଶିରସୋ ରମଣୀଯଃ ପ୍ରକାଶତେ। ଅତ୍ର ମାନଂ ଚ କୌନ୍ତେଯ କ୍ରୋଧଂ ଚୈଵ ଵିଵର୍ଜଯ
ଏଠାରେ ସ୍ଥୂଳଶିରାସଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏଠି, ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ଅହଂକାର ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଛାଡ଼ିଦେ।
ଏଷ ରୈଭ୍ଯାଶ୍ରମଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ପାଣ୍ଡଵେଯ ପ୍ରକାଶତେ। ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ଯତ୍ରକଵିର୍ଯଵକ୍ରୀତୋ ଵ୍ଯନଶ୍ଯତ
ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ଏଠି ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହିମାମୟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏଠିଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ୟାବକ୍ରୀତଙ୍କ ଠକେଇରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଋଷି ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ।
କଥଂ ଯୁକ୍ତୋଽଭଵଦୃଷିର୍ଭରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। କିମର୍ଥଂ ଚ ଯଵକ୍ରୀତଃ ପୁତ୍ରୋଽନଶ୍ଯତ ଵୈ ମୁନେଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଋଷି କିପରି ଏପରି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ କାହିଁକି ତାଙ୍କ ପୁଅ ୟବକ୍ରୀତ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ହେ ମୁନି?
ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ। କର୍ମଭିର୍ଦେଵକଲ୍ପାନାଂ କୀର୍ତ୍ଯମାନୈର୍ଭୃଶଂ ରମେ
ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ଯେମିତି ଘଟିଥିଲା, ସେଭଳି ଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ। ଦେବତାସମ ଲୋକମାନଙ୍କ କାହାଣୀ ଶୁଣି ମୋତେ ବହୁତ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।
ଭରଦ୍ଵାଜଶ୍ଚ ରୈଭ୍ଯଶ୍ଚ ସଖାଯୌ ସଂବଭୂଵତୁଃ। ତାଵୂଷତୁରିହାତ୍ଯନ୍ତଂ ପ୍ରୀଯମାଣୌ ଵନାନ୍ତରେ
ଭାରଦ୍ୱାଜ ଓ ରୈଭ୍ୟ ଦୁଇଜଣ ଭଲ ମିତ୍ର ହେଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ବହୁତ ଖୁସିରେ ଏକାଠି ରହିଥିଲେ।
ରୈଭ୍ଯସ୍ଯ ତୁ ସୁତାଵାସ୍ତାମର୍ଵାଵସୁପରାଵସୂ। ଆସୀଦ୍ଯଵକ୍ରୀଃ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଭାରତ
ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ—ଅର୍ବାବା ଓ ପରାବସୁ। ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ୟବକ୍ରୀତ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ରୈଭ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ସହାପତ୍ଯସ୍ତପସ୍ଵୀ ଚେତରୋଽଭଵତ୍। ତଯୋଶ୍ଚାପ୍ଯତୁଲା ପ୍ରୀତିରଭଵଦ୍ଭରତର୍ଷଭ
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଅର୍ବାବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ତପସ୍ୱୀ ଥିଲେ। ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପୂର୍ବ ସ୍ନେହ ଥିଲା, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯଵକ୍ରୀଃ ପିତରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତପସ୍ଵିନମସତ୍କୃତମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ସତ୍କୃତଂ ଵିପ୍ରୈ ରୈଭ୍ଯଂ ପୁତ୍ରୈଃ ସହାନଘଃ
ଯବକ୍ରୀତ ଦେଖିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୱୀ ପିତା ସମ୍ମାନ ପାଉନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରୈଭ୍ୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛନ୍ତି, ହେ ପାପହୀନ।
ପର୍ଯତପ୍ଯତ ତେଜସ୍ଵୀ ମନ୍ଯୁନାଽଭିପରିପ୍ଲୁତଃ। ତପସ୍ତେପେ ତତୋ ଘୋରଂ ଵେଦଜ୍ଞାନାଯ ପାଣ୍ଡଵ
ସେ ଅତି କ୍ରୋଧରେ ପିଡ଼ିତ ହୋଇ ମନେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହିପରେ, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ବେଦଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସୁସମିଦ୍ଧେ ମହତ୍ଯଗ୍ନୌ ଶରୀରମୁପତାପଯନ୍। ଜନଯାମାସ ସଂତାପମିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସୁମହାତପାଃ
ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳିଥିବାବେଳେ, ନିଜ ଶରୀରକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ, ଅତି ତପସ୍ୟାଶୀଳ ୟବକ୍ରୀତ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଅସୁବିଧାରେ ପକାଇଦେଲେ।
ତତ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଯଵକ୍ରୀତମୁପଗମ୍ଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଅବ୍ରଵୀତ୍କସ୍ଯ ହେତୋସ୍ତ୍ଵମାସ୍ଥିତସ୍ତପ ଉତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ୟବକ୍ରୀତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, 'ତୁମେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା କାହିଁକି କରୁଛ?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ଦ୍ଵିଜାନାମନଧୀତା ଵୈ ଵେଦାଃ ସୁରଗଣାର୍ଚିତ। ପ୍ରତିଭାନ୍ତ୍ଵିତି ତପ୍ଯେହମିଦଂ ପରମକଂ ତପଃ
'ଦେବମାନେ ଯେଉଁ ବେଦକୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେହି ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିନଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମିଳେନାହିଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା କରୁଛି।'
ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯାର୍ଥଂ ସମାରମ୍ଭୋ ମମାଯଂ ପାକଶାସନ। ତପସା ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ସର୍ଵଜ୍ଞାନାନି କୌଶିକ
'ମୋର ଏହି ପ୍ରୟାସ ନିଜେ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ। ମୁଁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଅଧିଗମ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ କୌଶିକ।'