ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଃ କେନ ଚାସୌ ବଭୂଵ ତତ୍ସର୍ଵଂ ମେ ଲୋମଶ ଶଂସ ତତ୍ତ୍ଵମ୍
ଅଷ୍ଟାବକ୍ର କିପରି ଏଭଳି ହେଲେ? ଲୋମଶ, ଏହା ସମସ୍ତ ତଥ୍ୟ ମୋତେ କହ।
ଉଦ୍ଦାଲକସ୍ଯ ନିଯତଃ ଶିଷ୍ଯ ଏକୋ ନାମ୍ନା କହୋଳେତି ବଭୂଵ ରାଜନ୍। ଶୁଶ୍ରୂଷୁରାଚାର୍ଯଵଶାନୁଵର୍ତୀ ଦୀର୍ଘ କାଲଂ ସୋଽଧ୍ଯଯନଂ ଚକାର
ଉଦ୍ଦାଳକଙ୍କ ଏକ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ କହୋଳ; ରାଜା, ସେ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପଢିଥିଲେ।
ତଂ ଵୈ ଵିପ୍ରାଃ ପର୍ଯଭଵଂସ୍ତୁ ଶିଖା- ସ୍ତଂ ଚ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିପ୍ରକାରଂ ଗୁରୁଃ ସଃ। ତସ୍ମୈ ପ୍ରାଦାତ୍ସଦ୍ଯ ଏଵ ଶ୍ରୁତଂ ଚ ଭାର୍ଯାଂ ଚ ଵୈ ଦୁହିତରଂ ସ୍ଵାଂ ସୁଜାତାମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କ ଚୁଡାକୁ ନେଇ ଉପହାସ କରିଥିଲେ; ଏହି ଅପମାନ ଜାଣି, ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ସତ୍କ୍ଷଣେ ଜ୍ଞାନ ଓ ନିଜ ଗୁଣବତୀ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ଗର୍ଭଃ ସମଭଵଦଗ୍ନିକଲ୍ପଃ ସୋଽଧୀଯାନଂ ପିତରମଥାଭ୍ଯୁଵାଚ। ସର୍ଵାଂ ରାତ୍ରିମଧ୍ଯଯନଂ କରୋଷି ନେଦଂ ପିତଃ ସମ୍ଯଗିଵୋପଵର୍ତତେ
ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଶିଶୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ପଢିବା ସମୟରେ ସେ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ସାରା ରାତି ପଢୁଛ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଠିକ୍ ଭାବେ ହେଉନାହିଁ।'
ଉପାଲବ୍ଧଃ ଶିଷ୍ଯମଧ୍ଯେ ମହର୍ଷିଃ ସ ତଂ କୋପାଦୁଦରସ୍ଥଂ ଶଶାପ। ଯସ୍ମାଦ୍ଵକ୍ରଂ ଵର୍ତମାନୋ ବ୍ରଵୀଷି ତସ୍ମାଦ୍ଵକ୍ରୋ ଭଵିତାସ୍ଯଷ୍ଟଧୈଵ
ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉପାଳଭ୍ଧ ହୋଇ, ମହାର୍ଷି କ୍ରୋଧରେ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁକୁ ଶାପ ଦେଲେ: 'ତୁମେ ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ଭ୍ରାନ୍ତ ଭାବେ କଥା କହୁଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ଅଷ୍ଟ ଭାଗରେ ବକ୍ର ହେବ।'
ସ ଵୈ ତଥା ଵକ୍ର ଏଵାଭ୍ଯଜାଯ- ଦଷ୍ଟାଵକ୍ରଃ ପ୍ରଥିତୋ ମାନଵେଷୁ। ଅସ୍ଯାସୀଦ୍ଵୈ ମାତୁଲଃ ଶ୍ଵେତକେତୁଃ ସ ତେନ ତୁଲ୍ଯୋ ଵଯସା ବଭୂଵ
ସେ ଏଭଳି ବକ୍ର ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟାବକ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ମାମା ଥିଲେ ଶ୍ୱେତକେତୁ, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ସମାନ ବୟସରେ ହେଲେ।
ସଂପୀଡ୍ଯମାନା ତୁ ତଦା ସୁଜାତା ଵିଵର୍ଧମାନେନ ସୁତେନ କୁକ୍ଷୌ। ଉଵାଚ ଭର୍ତାରମିଦଂ ରହୋଗତା ପ୍ରସାଦ୍ଯ ହୀନା ଵସୁନା ଧନାର୍ଥିନୀ
ସୁଜାତା, ଗର୍ଭରେ ଜଣେ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଅତିରିକ୍ତ ଭାବେ ଦବାଯାଇ, ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଡାକିଲେ। ସେ ବହୁତ ନମ୍ର ଭାବରେ, ଧନ ନଥିବା ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦରିଦ୍ର ଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।
କଥଂ କରିଷ୍ଯାମ୍ଯଧୁନା ମହର୍ଷେ ମାସଶ୍ଚାଯଂ ଦଶମୋ ଵର୍ତତେ ମେ। ନୈଵାସ୍ତି ମେ ଵସୁ କିଂଚିତ୍ପ୍ରଦାତା ଯେଂନାହମେତାମାପଦଂ ନିସ୍ତରେଯମ୍
ମହାର୍ଷି, ଏବେ ମୁଁ କିପରି କରିବି? ଏହି ଦଶମ ମାସ ଚାଲିଛି, ମୋ ପାଖରେ କିଛି ଧନ ନାହିଁ, କିଏ ମୋତେ କିଛି ଦେବି ନାହିଁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି କଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବି।
ଉକ୍ତସ୍ତ୍ଵେଵଂ ଭାର୍ଯଯା ଵୈ କହୋଳୋ ଵିତ୍ତସ୍ଯାର୍ଥେ ଜନକମଥାଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍। ସ ଵୈ ତଦା ଵାଦଵିଦା ନିଗୃହ୍ଯ ନିମଜ୍ଜିତୋ ଵନ୍ଦିନେହାପ୍ସୁ ଵିପ୍ରଃ
ପତ୍ନୀଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, କହୋଳ ଧନ ଲାଗି ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ବିଦ୍ୟାରେ ହାରିଗଲାପରେ, ବାର୍ଦ୍ଧମାନ ଦ୍ୱାରା ଧରି ଜଳରେ ଡୁବାଇ ଦିଆଗଲେ।
ଉଦ୍ଦାଲକସ୍ତଂ ତୁ ତଦା ନିଶମ୍ଯ ସୂତେନ ଵାଦେଽପ୍ସୁ ନିମଜ୍ଜିତଂ ତଥା। ଉଵାଚ ତାଂ ତତ୍ରତତଃ ସୁଜାତ- ମଷ୍ଟଵକ୍ରେ ଗୂହିତଵ୍ଯୋଽଯମର୍ଥଃ
ସୁତରୁ ଜାଣିଲାପରେ ଯେ କହୋଳ ବାଦରେ ହାରି ଜଳରେ ଡୁବିଛନ୍ତି, ଉଦ୍ଦାଳକ ସୁଜାତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି କଥା ଅଷ୍ଟାବକ୍ର ପାଖରେ ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଦରକାର।'
ରରକ୍ଷ ସା ଚାପି ତମସ୍ ମନ୍ତ୍ରଂ ଜାତୋଽପ୍ଯସୌ ନୈଵ ଶୁଶ୍ରାଵ ଵିପ୍ରଃ। ଉଦ୍ଦାଲକଂ ପିତରଂ ସୋଽଭିମେନେ ତଥାଽଷ୍ଟାଵକ୍ରୋ ଭ୍ରାତରଂ ଶ୍ଵେତକେତୁମ୍
ସୁଜାତା ଏହି କଥାକୁ ମନ୍ତ୍ର ଭଳି ଗୁପ୍ତ ରଖିଲେ। ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି କଥା ଜାଣିଲେ ନାହିଁ। ଅଷ୍ଟାବକ୍ର ଉଦ୍ଦାଳକଙ୍କୁ ନିଜ ପିତା ଭାବେ ଭାବିଲେ, ଏବଂ ଶ୍ୱେତକେତୁଙ୍କୁ ଭାଇ ଭାବେ ଗଣନା କଲେ।
ତତୋ ଵର୍ଷେ ଦ୍ଵାଦଶେ ଶ୍ଵେତକେତୁ- ରଷ୍ଟାଵକ୍ରଂ ପିତୁରଙ୍କେ ନିଷଣ୍ଣମ୍। ଅପାକର୍ଷଦ୍ଗୃହ୍ଯପାଣୌ ରୁଦନ୍ତଂ ନାଯଂ ତଵାଙ୍କଃ ପିତୁରିତ୍ଯୁକ୍ତଵାଂଶ୍ଚ
ପରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷରେ, ଶ୍ୱେତକେତୁ ଦେଖିଲେ ଅଷ୍ଟାବକ୍ର ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଗୋଦିରେ ବସିଛନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ଟାଣିଦେଲେ, କହିଲେ, 'ଏହା ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଗୋଦି ନୁହେଁ।'
ଯତ୍ତେନୋକତଂ ଦୁରୁକ୍ତଂ ତତ୍ତଦାନୀଂ ହୃଦି ସ୍ଥିତଂ ତସ୍ଯ ସୁଦୁଃଖମାସୀତ୍। ଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ମାତରଂ ସୋଽଥ ଵିଗ୍ରଃ ପପ୍ରଚ୍ଛେଦଂ କ୍ଵ ନୁ ତାତୋ ମମେତି
ଏହି କଠୋର ଶବ୍ଦ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ରହିଗଲା ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅତି ଦୁଃଖ ଦେଲା। ଘରକୁ ଫେରି, ମାତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ପଚାରିଲେ, 'ମୋ ପିତା କେଉଁଠି?'
ତତଃ ସୁଜାତା ପରମାର୍ତରୂପା ଶାପାଦ୍ଭୀତା ତତ୍ତ୍ଵମସ୍ଯାଚଚକ୍ଷେ। ତଦ୍ଵୈ ତତ୍ତ୍ଵଂସର୍ଵମାଜ୍ଞାଯ ରାତ୍ରା- ଵିତ୍ଯବ୍ରଵୀଚ୍ଛ୍ଵେତକେତୁଂ ସ ଵିପ୍ରଃ
ତାପରେ, ସୁଜାତା ଅତି ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ଶାପର ଭୟରେ, ସତ୍ୟ କଥା ଖୋଲିଦେଲେ। ସବୁ କଥା ଜାଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାତିରେ ଶ୍ୱେତକେତୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛାଵ ଯଜ୍ଞଂ ଜନକସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ବହ୍ଵାଶ୍ଚର୍ଯଃ ଶ୍ରୂଯତେ ତସ୍ଯ ଯଜ୍ଞଃ। ଶ୍ରୋଷ୍ଯାଵୋଽତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଵିଵାଦ- ମନ୍ନଂ ଚାଗ୍ର୍ଯଂ ତତ୍ରଭୋକ୍ଷ୍ଯାଵହେ ଚ
ଚଲ, ଜନକ ରାଜାଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଯିବା। ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଠାରେ ଆମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ତର୍କ ଶୁଣିବା ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା।
ଵିଚକ୍ଷଣତ୍ଵଂ ଚ ଭଵିଷ୍ଯତେ ନୌ ଶିଵଶ୍ଚ ସୌମ୍ଯଶ୍ଚ ହି ବ୍ରହ୍ମଘୋଷଃ
ଏଠାରେ ଆମେ ବିବେକ ଲାଭ କରିବା, ଏବଂ ଶିବ ଏବଂ ଶାନ୍ତିମୟ ବ୍ରହ୍ମର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବା।
ତୌ ଜଗ୍ମତୁର୍ମାତୁଲଭାଗିନେଯୌ ଯଜ୍ଞଂ ସମୃଦ୍ଧଂ ଜମକସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ। ଅଷ୍ଟାଵକ୍ରଃ ପଥି ରାଜ୍ଞା ସମେତ୍ଯ ପ୍ରୋତ୍ସାର୍ଯମାଣୋ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ଜଗାଦ
ମାମା ଏବଂ ଭଞ୍ଜା ଦୁଇଜଣେ ଏକାଠି ଜନକ ରାଜାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞକୁ ଯାଇଲେ। ପଥରେ, ଅଷ୍ଟାବକ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯାଇ, ଏପରି କଥା କହିଲେ।
ଅନ୍ଧସ୍ଯ ପନ୍ଥା ବଧିରସ୍ଯ ପନ୍ଥାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ପନ୍ଥା ଭାରଵାହସ୍ଯ ପନ୍ଥାଃ। ରାଜ୍ଞଃ ପନ୍ଥା ବ୍ରାହ୍ମଣେନାସମେତ୍ଯ ସମେତ୍ଯ ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯୈଵ ପନ୍ଥାଃ
ଅନ୍ଧମାନେ ପାଇଁ ଏକ ପଥ, ବଧିରମାନେ ପାଇଁ ଏକ ପଥ, ଜନନୀମାନେ ପାଇଁ ଏକ ପଥ, ଭାର ବହିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଏକ ପଥ ଅଛି। ରାଜାଙ୍କ ପଥ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପଥ କେବେ ବାଧା ହେଉନାହିଁ।
ପନ୍ଥା ଅଯଂ ତେଽଦ୍ଯ ମଯା ନିସୃଷ୍ଟୋ ଯେନେଚ୍ଛସେ ତେନ କାମଂ ଵ୍ରଜସ୍ଵ। ନ ପାଵକୋ ଵିଦ୍ଯତେ ଵୈ ଲଘୀଯା- ନିନ୍ଦ୍ରୋପି ନିତ୍ଯଂ ନମତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମ୍
ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ପଥ ଦେଇଛି, ଯେପରି ଚାହୁଁ ଯାଅ। ଅଗ୍ନି ତୁଳନାରେ କେହି ଶୀଘ୍ର ନୁହେଁ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମନ କରନ୍ତି।
ସ ଏଵମୁକ୍ତୋ ମାତୁଲେନୈଵ ସାର୍ଧଂ ଯଥେଷ୍ଟମାର୍ଗୋ ଯଜ୍ଞନିଵେଶନଂ ତତ୍। ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଧର୍ମେଣ ନିଵାରିତଃ ସନ୍ ଦ୍ଵାରି ଦ୍ଵାଃସ୍ଥଂ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ବଭାଷେ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ମାମାଙ୍କ ସହିତ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥଳକୁ ଗଲେ। ଦ୍ୱାରରେ ଦ୍ୱାରପାଳ ରୋକିଦେଲାପରେ, ସେ ଏପରି କଥା କହିଲେ।
ଯଜ୍ଞଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରାପ୍ତଵନ୍ତୌ ସ୍ମ ତାତ କୌତୂହଲଂ ବଲଵଦ୍ଵୈ ଵିଵୃଦ୍ଧମ୍। ଆଵାଂ ପ୍ରାପ୍ତାଵତିଥୀ ସଂପ୍ରଵେଶଂ କାଙ୍କ୍ଷାଵହେ ଦ୍ଵାରପତେ ତଵାଜ୍ଞାମ୍
ତାତ, ଆମେ ଯଜ୍ଞ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛୁ। ଆମର ଉତ୍ସୁକତା ବହୁତ ବଢ଼ିଛି। ଆମେ ଅତିଥି ଭାବେ ପହଞ୍ଚିଛୁ, ଦ୍ୱାରପାଳ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅପେକ୍ଷା କରୁଛୁ।
ଐନ୍ଦ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନେର୍ଯଜ୍ଞଦୃଶାଵିହାଵାଂ ଵିଵକ୍ଷୂ ଵୈ ଜନକେନ୍ଦ୍ରଂ ଦିଦୃକ୍ଷୂ। ନ ଵୈ କ୍ରୁଧ୍ଯୋ ଵନ୍ଦିନା ଚୋତ୍ତମେନ ସଂଯୋଜଯ ଦ୍ଵାରପାଲ କ୍ଷଣେନ
ଆମେ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନର ଯଜ୍ଞ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଏବଂ ଜନକ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ବର୍ଦ୍ଧମାନ, କୃପା କରି କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଦ୍ୱାରପାଳ, ଆମକୁ ଶୀଘ୍ର ଭିତରକୁ ନେଇଯାଅ।
ଵନ୍ଦେଃ ସମାଦେଶକରା ଵଯଂ ସ୍ମ ନିବୋଧ ଵାକ୍ଯଂ ଚ ମଯେର୍ଯମାଣମ୍। ନ ଵୈ ବାଲାଃ ପ୍ରଵିଶନ୍ତ୍ଯତ୍ର ଵିପ୍ରା ଵୃଦ୍ଧା ଵିଦଗ୍ଧାଃ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ଦ୍ଵିଜାଗ୍ର୍ଯାଃ
ଆମେ ବର୍ଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁଥିବା ଲୋକ। ମୋ କଥା ଶୁଣ, ମୁଁ କହୁଛି: ଏଠାରେ ଶିଶୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭିତରକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, କେବଳ ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭିତରକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି।
ଯଦ୍ଯତ୍ରଵୃଦ୍ଧେଷୁ କୃତଃ ପ୍ରଵେଶୋ ଯୁକ୍ତଂ ମଯା ଦ୍ଵାରପାଲ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁମ୍। ଵଯଂ ହି ଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚରିତଵ୍ରତାଶ୍ଚ ଵେଦପ୍ରଭାଵେନ ସମନ୍ଵିତାଶ୍ଚ
ଯଦି ଏଠାରେ ବୃଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରନ୍ତି, ତେବେ ଦ୍ୱାରପାଳ, ଆମକୁ ଭିତରକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଆମେ ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ, ବେଦର ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଶୁଶ୍ରୂଷଵଶ୍ଚାପି ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଶ୍ଚ ଜ୍ଞାନାଗମେ ଚାପି ଗତାଃ ସ୍ମ ନିଷ୍ଠାମ୍। ନ ବାଲ ଇତ୍ଯେଵ ମନ୍ତଵ୍ଯମାହୁ- ର୍ବାଲୋଽପ୍ଯଗ୍ନିର୍ଦହତି ସ୍ପୃଶ୍ଯମାନଃ
ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ନିଜେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରୁଛୁ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୱେଷଣରେ ଦୃଢ଼ ଅଛୁ। ଆମକୁ କେବଳ ଶିଶୁ ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଛୁଇଁଲେ ଜଳାଏ, ଏମିତି ଏକ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇପାରେ।
ସରସ୍ଵତୀମୀରଯ ଵେଦ ଜୁଷ୍ଟା- ମେକାକ୍ଷରାଂ ବହୁରୂପାଂ ଵିରାଜମ୍। ଅଙ୍ଗାତ୍ମାନଂ ସମଵେକ୍ଷସ୍ଵ ବାଲଂ କିଂ ଶ୍ଲାଘସେ ଦୁର୍ଲଭା ଵାଦସିଦ୍ଧିଃ
ବେଦମାନ୍ୟ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କର, ସେ ଏକ ଅକ୍ଷର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ରୂପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହି ଶିଶୁକୁ ନିଜ ଅଂଗ ଭାବରେ ଭାବିବା ଉଚିତ୍। ବିବାଦରେ ଜିତିବା ଗର୍ବ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ଏହା ଦୁର୍ଲଭ।
ନ ଜ୍ଞାଯତେ କାଯଵୃଦ୍ଧ୍ଯା ଵିଵୃଦ୍ଧି- ର୍ଯଥାଽଷ୍ଠୀଲା ଶାଲ୍ମଲେଃ ସଂପ୍ରଵୃଦ୍ଧାଃ। ହ୍ରସ୍ଵୋଽଲ୍ପକାଯଃ ଫଲିତୋ ଵିଵୃଦ୍ଧୋ ଯଶ୍ଚାଫଲସ୍ତସ୍ଯ ନ ଵୃଦ୍ଧଭାଵଃ
ଦେହ ବଡ଼ ହେଲେ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ ବୋଲି କୁହିହେବ ନାହିଁ। ଯେପରି ଶିମୁଳ ଗଛ ବଡ଼ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଫଳ ଦିଏ ନାହିଁ। ଛୋଟ ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯିଏ ଫଳଦାୟକ, ସେଇ ସତ୍ୟ ବୃଦ୍ଧ; ଯିଏ ଫଳ ଦିଏ ନାହିଁ, ସେ ବଡ଼ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଵୃଦ୍ଧେଭ୍ଯ ଏଵେହ ମତିଂ ସ୍ମ ବାଲା ଗୃହ୍ଣନ୍ତି କାଲେନ ଭଵନ୍ତି ଵୃଦ୍ଧାଃ। ନ ହି ଜ୍ଞାତୁମଲ୍ପକାଲେନ ଶକ୍ଯଂ କସ୍ମାଦ୍ବାଲଃ ସ୍ଥଵିର ଇଵ ପ୍ରଭାଷସେ
ଶିଶୁମାନେ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ଶିଖନ୍ତି ଏବଂ ସମୟ ସହିତ ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ମିଳିପାରେ ନାହିଁ। ତେବେ ତୁମେ ଶିଶୁ ହୋଇ ଏମିତି କାହିଁକି କହୁଛ?
ନ ତେନ ସ୍ଥଵିରୋ ଭଵତି ଯେନାସ୍ଯ ପଲିତଂ ଶିରଃ। ବାଲୋପି ଯଃ ପ୍ରଜାନାତି ତଂ ଦେଵାଃ ସ୍ଥଵିରଂ ଵିଦୁଃ
କେବଳ କେଶ ପକାଇଲେ କିଏ ବୃଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯିଏ ବୁଝିପାରେ, ଯଦିଓ ଶିଶୁ, ଦେବତାମାନେ ସେଉଁଠିକୁ ବୃଦ୍ଧ ଭାବନ୍ତି।
ନ ହାଯନୈର୍ନ ପଲିତୈର୍ନ ଵିତ୍ତୈର୍ନ ଚ ବନ୍ଧୁଭିଃ। ଋଷଯଶ୍ଚକ୍ରିରେ ଧର୍ମଂ ଯୋଽନୂଚାନଃ ସ ନୋ ମହାନ୍
ବର୍ଷ, ପକା କେଶ, ଧନ କିମ୍ବା ଆତ୍ମୀୟ ଦ୍ୱାରା ଋଷିମାନେ ଧର୍ମ ପାଇନାହାନ୍ତି। ଯିଏ ଶିଖିଛି, ସେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ବଡ଼।