ଏଷ ଉଜ୍ଜାନକୋ ନାମ ପାଵକିର୍ଯତ୍ର ଶାନ୍ତଵାନ୍। ଅରୁନ୍ଧତୀସହାଯଶ୍ଚ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ
ଏହା 'ଉଜ୍ଜାନକ' ନାମର ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିଲେ; ଏଠାରେ ଅରୁନ୍ଧତୀ ସହ ବସିଷ୍ଠ ମହାମୁନି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ହ୍ରଦଶ୍ଚ କୁଶଵାନେଷ ଯତ୍ର ପଦ୍ମଂ କୁଶେଶଯମ୍। ଆଶ୍ରମଶ୍ଚୈଵ ରୁକ୍ମିଣ୍ଯା ଯତ୍ରାଶାମ୍ଯଦକୋପନା
ଏହି ହେଉଛି କୁଶବାନ ହ୍ରଦ, ଯେଉଁଠାରେ କୁଶ ଘାସ ଉପରେ ପଦ୍ମ ଫୁଟିଥାଏ; ଏଠାରେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ କ୍ରୋଧୀ ଶାନ୍ତି ପାଇଥିଲେ।
ସମାଧୀନାଂ ସମାସସ୍ତୁ ପାଣ୍ଡଵେଯ ଶ୍ରୁତସ୍ତ୍ଵଯା। ତଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ମହାରାଜ ଭୃଗୁତୁନ୍ଦଂ ମହାଗିରିମ୍
ପାଣ୍ଡୁର ପୁଅ, ତୁମେ ଧ୍ୟାନର ସାରାଂଶ ଶୁଣିଛ। ଏବେ ମହାରାଜ, ତୁମେ ଭୃଗୁତୁଣ୍ଡ ନାମକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖିବ।
ଵିତସ୍ତାଂ ପଶ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସର୍ଵପାପପ୍ରମୋଚନୀମ୍। ମହର୍ଷିଭିଶ୍ଚାଧ୍ଯୁଷିତାଂ ଶୀତତୋଯାଂ ସୁନିର୍ମଲାମ୍
ରାଜା, ଏହି ଭିତସ୍ତା ନଦୀକୁ ଦେଖ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ। ଏହି ନଦୀର ପାଣି ଢିଲା ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ, ଏଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ବସିଥାନ୍ତି।
ଜଲାଂ ଚୋପଜଲାଂ ଚୈଵ ଯମୁନାମଭିତୋ ନଦୀମ୍। ଉଶୀନରୋ ଵୈ ଯତ୍ରେଷ୍ଟ୍ଵା ଵାସଵାଦତ୍ଯରିଚ୍ଯତ
ଯମୁନା ନଦୀ ପାଖରେ ଏକ ନଦୀ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପାଣି ଓ ଶୁଖିଲା ଦୁଇଟି ତଟ ଅଛି। ଏଠାରେ ଉଶୀନର ନାମକ ରାଜା ବଳି କରି, ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ।
ତାଂ ଦେଵସମିତିଂ ତସ୍ଯ ଵାସଵଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ। ଅଭ୍ଯାଗଚ୍ଛନ୍ନୃପଵରଂ ଜ୍ଞାତୁମଗ୍ନିଶ୍ଚ ଭାରତ
ବିଶ୍ୱର ମାଳିକ, ଦେବମାନଙ୍କର ଏହି ସଭାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ଆସିଥିଲେ, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାଜାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ।
ଜିଜ୍ଞାସମାନୌ ଵରଦୌ ମହାତ୍ମାନମୁଶୀନରମ୍। ଇନ୍ଦ୍ରଃ ଶ୍ଯେନଃ କପୋତୋଽଗ୍ନିର୍ଭୂତ୍ଵା ଯଜ୍ଞେଽଭିଜଗ୍ମତୁଃ
ତାଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ଶ୍ୟେନ ଓ କପୋତ ରୂପ ନେଇ, ବଡ଼ ଉଶୀନର ରାଜାଙ୍କର ବଳି ସ୍ଥଳକୁ ଆସିଥିଲେ।
ଉରୁଂ ରାଜ୍ଞଃ ସମାସାଦ୍ଯ କପୋତଃ ଶ୍ଯେନଜାଦ୍ଭଯାତ୍। ଶରଣାର୍ଥୀ ତଦା ରାଜନ୍ନିଲିଲ୍ଯେ ଭଯପୀଡିତଃ
ଶ୍ୟେନର ଭୟରେ କପୋତ ରାଜାଙ୍କୁ ଶରଣ ଚାହିଲା, ଭୟରେ ଏଠାରେ ଲୁଚିଗଲା ଓ ରକ୍ଷା ଚାହିଲା।
ଧର୍ମାତ୍ମାନଂ ତ୍ଵାହୁରେକଂ ସର୍ଵେ ରାଜନ୍ମହୀକ୍ଷିତଃ। ସ ଵୈ ଧର୍ମଵିରୁଦ୍ଧଂ ତ୍ଵଂ କସ୍ମାତ୍କର୍ମ ଚିକୀର୍ଷସି
ରାଜା, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ତୁମକୁ ଏକମାତ୍ର ଧର୍ମପରାୟଣ ବୋଲି କହନ୍ତି। ତେବେ, ତୁମେ କାହିଁକି ଧର୍ମବିରୋଧୀ କାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଛ?
ଵିହିତଂ ଭକ୍ଷଣଂ ରାଜନ୍ପୀଡ୍ଯମାନସ୍ଯ ମେ କ୍ଷୁଧା। ମାହିଂସୀର୍ଧର୍ମଲୋଭେନ ଧର୍ମମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମା ନଶଃ
ରାଜା, ଖାଇବା ଦିଆଯାଇଛି ଯେଉଁଠାରେ ଭୁକ୍ତିରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅଛି। ଧର୍ମର ଲୋଭରେ ଧର୍ମକୁ ଛାଡି ମରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିନାହିଁ।
ସଂତ୍ରସ୍ତରୂପସ୍ତ୍ରାଣାର୍ଥୀ ତ୍ଵତ୍ତୋ ଭୀତୋ ମହାଦ୍ଵିଜ। ମତ୍ସକାଶମନୁପ୍ରପ୍ତଃ ପ୍ରାଣଗୃଧ୍ନୁରଯଂ ଦ୍ଵିଜଃ
ଏହି ବଡ଼ ପକ୍ଷୀ, ତୁମଠାରୁ ରକ୍ଷା ଚାହିଁ, ଭୟରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ଜୀବନ ଚାହୁଛି।
ଏଵମଭ୍ଯାଗତସ୍ଯେହ କପୋତସ୍ଯାଭଯାର୍ଥିନଃ। ଅପ୍ରଦାନେ ପରୋ ଧର୍ମଃ କିଂ ତ୍ଵଂ ଶ୍ଯେନେହ ପଶ୍ଯସି
ଏଠାରେ କପୋତ ଭୟରେ ଆସି ରକ୍ଷା ଚାହିଲେ, ତୁମେ ଦେଇନାହିଁ, ତେବେ ଶ୍ୟେନରେ କେଉଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମ ଦେଖୁଛ?
ପ୍ରସ୍ପନ୍ଦମାନଃ ସଂଭ୍ରାନ୍ତଃ କପୋତଃ ଶ୍ଯେନ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ। ମତ୍ସକାଶଂ ଜୀଵିତାର୍ଥୀ ତସ୍ଯ ତ୍ଯାଗୋ ଵିଗର୍ହିତଃ
କପୋତ ଭୟରେ କମ୍ପିବା ଓ ଅସ୍ଥିର ହେବାରେ, ଶ୍ୟେନ ତାକୁ ଚିହ୍ନିଛି। ସେ ମୋ ପାଖକୁ ଜୀବନ ଚାହିଁ ଆସିଛି, ତାକୁ ଛାଡିଦେବା ନିନ୍ଦିତ।
[ଯୋ ହି କଶ୍ଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍ହନ୍ଯାଦ୍ଗାଂ ଵା ଲୋକସ୍ଯ ମାତରମ୍। ଶରଣାଗତଂ ଚ ତ୍ଯଜତେ ତୁଲ୍ଯଂ ତେଷାଂ ହି ପାତକମ୍]
ଯେ କେହି ଦ୍ୱିଜକୁ ମାରେ, କିମ୍ବା ଗାଁକୁ, ଯାହା ଲୋକର ମା, କିମ୍ବା ଶରଣ ନେଇଥିବାକୁ ଛାଡିଦେଇଥାଏ, ସେମାନଙ୍କର ପାପ ସମାନ।
ଆହାରତ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ସଂଭଵନ୍ତି ମହୀପତେ। ଆହାରେଣ ଵିଵର୍ଧନ୍ତେ ତେନ ଜୀଵନ୍ତି ଜନ୍ତଵଃ
ରାଜା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଖାଦ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଖାଦ୍ୟରେ ବଢ଼ନ୍ତି, ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ରଖନ୍ତି।
ଶକ୍ଯତେ ଦୁସ୍ତ୍ଯଜେଽପ୍ଯର୍ଥେ ଚିରରାତ୍ରାଯ ଜୀଵିତୁମ୍। ନ ତୁ ଭୋଜନମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଶକ୍ଯଂ ଵର୍ତଯିତୁଂ ଚିରମ୍
ଏକ ଲୋକ ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜୀବନ୍ତି ରହିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଖାଦ୍ୟ ଛାଡି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିପାରିବ ନାହିଁ।
ଭକ୍ଷ୍ଯାଦ୍ଵିଲୋପିତସ୍ଯାଦ୍ଯ ମମ ପ୍ରାଣା ଵିଶାଂପତେ। ଵିସୃଜ୍ଯକାଯମେଷ୍ଯନ୍ତି ପନ୍ଥାନମପୁନର୍ଭଵମ୍
ଆଜି ମୋତେ ଖାଦ୍ୟ ମିଳିନାହିଁ, ବିଶ୍ୱର ମାଳିକ, ମୋ ପ୍ରାଣ ଛାଡିଦେବ, ଶରୀର ଛାଡି ଫେରି ନ ଆସିବା ପଥକୁ ଯିବି।
ପ୍ରମୃତେ ମଯି ଧର୍ମାତ୍ମନ୍ପୁତ୍ରଦାରାଦି ନଙ୍କ୍ଷ୍ଯତି। ରକ୍ଷମାଣଃ କପୋତଂ ତ୍ଵଂ ବହୂନ୍ପ୍ରାଣାନ୍ନ ରକ୍ଷସି
ଧର୍ମପରାୟଣ, ମୁଁ ମରିଗଲେ, ମୋ ପୁଅ, ଜନାନୀ, ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବେ। ତୁମେ କପୋତକୁ ରକ୍ଷା କରି, ଅନେକ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କରୁନାହିଁ।
ବହୂନ୍ଯୋ ବାଧତେ ଧର୍ମୋ ନ ସ ଧର୍ମଃ କୁଵର୍ତ୍ମ ତତ୍। ଅଵିରୋଧୀ ତୁ ଯୋ ଧର୍ମଃ ସ ଧର୍ମଃ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମ
ଯେ ଧର୍ମ ଅନେକଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଧର୍ମ ନୁହେଁ, ଏହା ଭୁଲ ପଥ। ଯେ ଧର୍ମ କଷ୍ଟ ଦେଇନାହିଁ, ସେ ଏକ ସତ୍ୟ ଧର୍ମ, ନିଶ୍ଚଳ।
ଵିରୋଧିଷୁ ମହୀପାଲ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଗୁରୁଲାଘଵମ୍। ନ ବାଧା ଵିଦ୍ଯତେ ଯତ୍ର ତଂ ଧର୍ମଂ ସମୁପାଚରେତ୍
ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ଦୁଇଟି ବିରୋଧୀ କାର୍ଯ୍ୟର ଭାରି ଓ ହଳକା ଦିଆଯାଇ, ଯେଉଁଠାରେ କଷ୍ଟ ନାହିଁ, ସେ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଗୁରୁଲାଘଵମାଜ୍ଞାଯ ଧର୍ମାଧର୍ମଵିନିଶ୍ଚଯେ। ଯତୋ ଭୂଯାଂସ୍ତତୋ ରାଜନ୍କୁରୁ ଧର୍ମଵିନିଶ୍ଚଯମ୍
ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ଭାର କେତେ, ଏହା ବୁଝି, ରାଜା, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଅଧିକ ଅଛି, ସେଠି ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଉଚିତ।
ବହୁକଲ୍ଯାଣସଂଯୁକ୍ତଂ ଭାଷସେ ଵିହଗୋତ୍ତମ। ସୁପର୍ଣଃ ପକ୍ଷିରାଟ୍ କିଂ ତ୍ଵଂ ଧର୍ମଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵାଽଭିଭାଷସେ
ତୁମେ ଅନେକ ଭଲ ଉପଦେଶ ଦେଉଛ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ବୁଝି ଏଭଳି କଥା କହୁଛ କି?
ତଥାହି ଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତଂ ବହୁଚିତ୍ରଂ ଚ ଭାଷସେ। ନ ତେଽସ୍ତ୍ଯଵିଦିତଂ କିଂଚିଦିତି ତ୍ଵାଂ ଲକ୍ଷଯାମ୍ଯହମ୍। ଶରଣୈଷିପରିତ୍ଯାଗଂ କଥଂ ସାଧ୍ଵିତି ମନ୍ଯସେ
ତୁମେ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ଅନେକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ କଥା କହୁଛ। ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ତୁମେ କିଛି ଅଜଣା ନୁହେଁ। ତେବେ ଶରଣାଗତ ଜଣେ ଉପରେ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ କିପରି ଭଲ ଭାବିଛ?
ଆହାରାର୍ଥଂ ସମାରମ୍ଭସ୍ତଵ ଚାଯଂ ଵିହଂଗମ। ଶକ୍ଯଶ୍ଚାପ୍ଯନ୍ଯଥା କର୍ତୁମାହାରୋଽପ୍ଯଧିକସ୍ତ୍ଵଯା
ପକ୍ଷୀ, ଏହି ଚେଷ୍ଟା ତୁମର ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ। ତୁମେ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ମଧ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ପାଇପାରିବ, ଏବଂ ଅଧିକ ପାଇପାରିବ।
ଗୋଵୃଷୋ ଵା ଵରାହୋ ଵା ମୃଗୋ ଵା ମହିଷୋପି ଵା। ତ୍ଵଦର୍ଥମଦ୍ଯ କ୍ରିଯତାଂ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦିହ କାଙ୍କ୍ଷସି
ଆଜି ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ଗୋବୃଷ, ଏକ ଶୁଆ, ଏକ ମୃଗ, କିମ୍ବା ଏକ ମହିଷ ଦିଆଯାଉ, କିମ୍ବା ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ତାହା ଦିଆଯାଉ।
ନ ଵରାହଂ ନ ଚୋକ୍ଷାଣଂ ନ ମୃଗାନ୍ଵିଵିଧାଂସ୍ତଥା। ଭକ୍ଷଯାମି ମହାରାଜ କିଂ ମମାନ୍ଯେନ କେଚଚିତ୍
ମୁଁ ଶୁଆ, ବୃଷ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୃଗ ଖାଉନି, ମହାରାଜ। ମୋର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ସହ କିଛି ଲାଗିନାହିଁ।
ଯସ୍ତୁ ମେ ଦୈଵଵିହିତୋ ଭକ୍ଷଃ କ୍ଷତ୍ରିଯପୁଙ୍ଗଵ। ତମୁତ୍ସୃଜ ମହୀପାଲ କପୋତମିମମେଵ ମେ
ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଭାଗ୍ୟରେ ଲେଖାଯାଇଛି, ରଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହୀପତି, ତାହା ଦିଅ—ଏହି କପୋତ ମୋର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଖାଦ୍ୟ।
ଶ୍ଯେନାଃ କପୋତାନ୍ସ୍ଵାଦନ୍ତି ଶ୍ରୁତିରେଷା ସନାତନୀ। ମା ରାଜନ୍ସାରମଜ୍ଞାତ୍ଵା କଦଲୀସ୍କନ୍ଧମାସଜ
ଶ୍ୟେନ କପୋତ ଖାଉଛନ୍ତି—ଏହା ପ୍ରାଚୀନ ରୀତି। ରାଜା, ମୂଳ ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ବୁଝି, କଦଳୀ ଗଛର ତଣ୍ଡ କୁ ଧରି ରୁହନି।
ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଶିଵୀନାମୃଦ୍ଧଂ ଵୈ ଶାଧି ପକ୍ଷିଭିରର୍ଚିତଃ। କୃତ୍ସ୍ନମେତନ୍ମଯା ଦତ୍ତଂ ରାଜଵଦ୍ଵିହଗୋତ୍ତମ
ଶିବିମାନଙ୍କର ଧନୀ ରାଜ୍ୟ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଁ ତୁମକୁ ରାଜା ଭାବରେ ଦେଇଛି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯଂ ଵା କାମଯସେ କାମଂ ଶ୍ଯେନ ସର୍ଵଂ ଦଦାନି ତେ। ଵିନେମଂ ପକ୍ଷିଣଂ ଶ୍ଯନ ଶରଣାର୍ଥିନମାଗତମ୍
ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ଶ୍ୟେନ, ମୁଁ ସବୁ ଦେଇପାରିବି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଶରଣାଗତ ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଇପାରିବିନି।