ବହୁପୁଷ୍ପଫଲୋପେତଂ ମୁନିସଙ୍ଘୈର୍ନିଷେଵିତମ୍। ସ୍ରଵନ୍ତ୍ଯା ଚ ସମାଯୁକ୍ତଂ ମହତ୍ଯା ପୁଣ୍ଯତୋଯଯା
ଏଠାରେ ବହୁ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା, ଅନେକ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ନିତି ଆସନ୍ତି, ଏବଂ ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ପବିତ୍ର ଜଳ ଝରଣା ମିଶିଛି।
ଋଷୀଣାମାଶ୍ରମାଃ ପୁଣ୍ଯା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵିଵିଧା ମୁନେ। କସ୍ଯାଯମାଶ୍ରମଃ ପୁଣ୍ଯଃ କସ୍ଯେମେ ମୁନଯୋଽମଲାଃ। ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ଵଦ ତ୍ଵଂ ଵଦତାଂଵର
ମୁନି, ଏଠାରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ କାହାର? ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ମୁନିମାନେ କିଏ? ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ତୁମେ ମୋତେ କହ, ସବୁଠୁ ଭଲ କଥା କହିପାରିବା।
ଶୃଣୁ ରାଜେନଦ୍ର ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵନସ୍ଯାସ୍ଯ ପୁରାତନମ୍। ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ନିଖିଲେନାଦ୍ଯ ପ୍ରୋଚ୍ଯମାନଂ ମଯାଽନଘ
ରାଜା, ତୁମେ ଶୁଣ, ତୁମର ଭଲ ହେଉ। ଏହି ପୁରାତନ ଜଙ୍ଗଲର ଘଟଣା, ମୁଁ ଏବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିବି, ଓ ନିର୍ମଳ ମନେ।
ମୃକଣ୍ଡୁପୁତ୍ରୋ ମେଧାଵୀ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ମହାମୁନିଃ। ବାଲ ଏଵ ମହାବୁଦ୍ଧିଃ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାଵିଶାରଦଃ
ମୃକଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ବଡ଼ ମୁନି, ଛୋଟବେଳେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
ମାତାପିତ୍ରୋଃ ପ୍ରିଯଂ କୁର୍ଵଂସ୍ତପୋର୍ଥଂ ଵନମାଵିଶତ୍। ଅତ୍ରାଶ୍ରମପଦଂ କୃତ୍ଵା ତପସ୍ତେପେ ସୁଦାରୁଣମ୍
ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ, ଏଠାରେ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରି ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ପଞ୍ଚତପା ଭୂତ୍ଵା ଵର୍ଷାସ୍ଵାକାଶସଂଶ୍ରଯଃ। ଜଲସ୍ଥଃ ଶିଶିରେ ଯୋଗୀ ବହୁକାଲମଵର୍ତତ
ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପଞ୍ଚତପ ତପସ୍ୟା କଲେ, ବର୍ଷାରେ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ରହିଲେ, ଶୀତରେ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ।
ଊର୍ଧ୍ଵବାହୁର୍ନିରାଲମ୍ବଃ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଗ୍ରଵିଷ୍ଠିତଃ। ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯୋ ଜିତପ୍ରାଣଶ୍ଚିନ୍ତଯନ୍ଦୃଢମଵ୍ଯଯମ୍। ଅନାହାରୋ ଜିତକ୍ରୋଧଶ୍ଚିରମେଵମଵର୍ତତ
ଉଠା ହାତ ରଖି, କିଛି ଭରସା ନଥିବା, ପା ଅଙ୍ଗୁଠି ଉପରେ ଦଣ୍ଡାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଶ୍ୱାସ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖି, ଅବିନାଶୀ ଉପରେ ଦୃଢ଼ ଧ୍ୟାନ କରି, ଅନ୍ନ ନ ଖାଇ, କ୍ରୋଧ ଦମନ କରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଏଭଳି ରହିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରାଜନ୍ନନାଵୃଷ୍ଟିଃ ସୁଦାରୁଣା। ସଂଭୂତା ସର୍ଵସଂହର୍ତ୍ରୀ ତଯା ଦଗ୍ଧଂ ଚରାଚରମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅନାବୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜୀବ ଓ ଅଜୀବକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲା।
ଅନାଵୃଷ୍ଟ୍ଯାଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଯାଂ ସର୍ଵେ ଚ ନିଧନଂ ଗତାଃ। କେଚିଦନ୍ଯେ ମହାତ୍ମାନୋ ମୁନଯୋ ଦ୍ଵିଜପୁଙ୍ଗଵାଃ
ଅନାବୃଷ୍ଟି ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ନଷ୍ଟ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ କିଛି ମହାତ୍ମା ମୁନି ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରା ସର୍ଵାଶ୍ଚ ଯୋଷିତଃ। ପଶୁପକ୍ଷିମୃଗାଃ ସର୍ଵେ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାସମାକୁଲାଃ। କୃଶାଃ ଶୁଷ୍କୋଷ୍ଠକଣ୍ଠାଶ୍ଚ ଶ୍ରାନ୍ତା ଭ୍ରାନ୍ତା ଵିଚେତସଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁମାନେ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣିର ଅଭାବରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ, ଶରୀର ଶୁଷ୍କ, ଗଳା ଶୁଷ୍କ, ଥକି ଏଠାଠି ଘୁଞ୍ଚି, ଅସ୍ତିର ହେଇଥିଲେ।
କେନଚିତ୍ପୁଣ୍ଯଶେଷେଣ ମାର୍କଣ୍ଡେଯସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଆଶ୍ରମଂ ଶନକୈଃ ପ୍ରାପ୍ତା ମୂର୍ଚ୍ଛିତାଃ ସହସାଽପତନ୍
କିଛି ପୁଣ୍ୟର ଅବଶିଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା, ସେମାନେ ଶନେଶନେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ହଠାତ୍ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡିଗଲେ।
ସମାଧିଵିରତୋ ଯୋଗୀ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ମହାତପାଃ। ତଦ୍ଵନଂ ନିବିଡଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜନୈଃ କ୍ଷୁତ୍ତୃଟ୍ସମାକଲୈଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଯୋଗ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିବା, ଦେଖିଲେ ଏହି ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଏତେ ଲୋକ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣି ଅଭାବରେ ଦୁଃଖିତ।
ଦଯାର୍ଦ୍ରହୃଦଯୋ ଯୋଗୀ ଶିଵଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ହୃଦମ୍ବୁଜେ। ତେଷାଂ ସଂରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ଵେଦଗନ୍ଧିସ୍ଵରେଣ ସଃ। ଆଜୁହାଵ ତଦା ଗଙ୍ଗାଂ ତପୋଯୋଗେନ ଭାରତ
ଦୟାରେ ହୃଦୟ ମୃଦୁ ହୋଇ, ଯୋଗୀ ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ବେଦ ମନ୍ତ୍ରର ସ୍ୱର ଓ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଡାକିଲେ, ଭାରତ।
ଗଙ୍ଗା ସମାଗତା ଶୀଘ୍ରଂ ତେନାହୂତାଽତିପାଵନା। ନାମ୍ନା ଵେଦନଦୀତ୍ଯେଵ ପ୍ରଖ୍ଯାତା ଲୋକପାଵନା
ଗଙ୍ଗା, ଅତି ପବିତ୍ର, ସେଙ୍କୁ ଡାକିବା ପରେ ଶୀଘ୍ର ଆସିଲା, ଏବଂ ବେଦନଦୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା।
ପର୍ଜନ୍ଯଶ୍ଚ ସମାହୂତଃ ସୁଖଂ ଵର୍ଷତି ଭାରତ। ସସ୍ଯାନି ଚ ସମୃଦ୍ଧାନି ଫଲମୂଲାନ୍ଯନେକଶଃ। ସଂଭୂତାନ୍ଯତ୍ରରାଜେନଦ୍ର ସର୍ଵେ ତେ ରକ୍ଷିତା ଜନାଃ
ବର୍ଷାଦେବତାକୁ ମଧ୍ୟ ଡାକିଲେ, ଏବଂ ସେ ନରମ ଭାବରେ ବର୍ଷା କଲେ, ଭାରତ। ଫସଲ ଭଲ ହେଲା, ଫଳ ଓ ମୂଳ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଦେଖାଯାଇଲା। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ, ରାଜା।
ମାର୍କଣ୍ଡେଯଂ ପ୍ରଶଂସନ୍ତୋ ଜନାଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵିଜାତ୍ତଯଃ। ଚିରଂ ସୁଖମଵର୍ତନ୍ତ ତେନ ସଂରକ୍ଷିତା ନୃପ
ସମସ୍ତ ଲୋକ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ସୁଖରେ ରହିଲେ, ସେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ରାଜା।
ଏଵଂ ଵିଧାଯ ରକ୍ଷାଂ ସ ସର୍ଵେଷାଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍। ପୁନଶ୍ଚଚାର ଚ ତପଃ ପରମେଶ୍ଵରତୁଷ୍ଟଯେ
ଏଭଳି ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି, ସେ ପୁନି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଏଵଂ ବହୁତିଥେ କାଲେ ପ୍ରାଦୁରାସୀନ୍ମହେଶ୍ଵରଃ
ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ମହେଶ୍ୱର ଦେଖାଦେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ସର୍ଵଦେଵେଶଂ ଚନ୍ଦ୍ରମୌଲିମୁମାପତିମ୍। ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦିଭିର୍ଦେଵୈଃ ସିଦ୍ଧଵିଦ୍ଯାଧରୋରଗୈଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମହେଶ୍ୱର, ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ଉମାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ନାଗମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ଦେଖି,
ଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷପ୍ରଵରୈଃ ସକିନ୍ନରପତତ୍ରିଭିଃ। ସ୍ତୂଯମାନଂ ମହାଦେଵମଵ୍ଯଯଂ ନିଷ୍କଲଂ ଶିଵମ୍। ପ୍ରଣନାମ ମୁନିର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗଂ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର ଓ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ମହାଦେବଙ୍କୁ, ଅବିନାଶୀ, ଅଖଣ୍ଡ ଓ ଶୁଭ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ମୁନି ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି, ପୁନିପୁନି ଶିର ଝୁକାଇଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯୋତ୍ଥାଯ ସହସା ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିପୁଟୋ ମୁନିଃ। ତୁଷ୍ଟାଵ ଵିଵିଧୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈର୍ମହାଦେଵଂ ଜଗତ୍ପତିମ୍
ପ୍ରଣାମ କରି ଉଠି, ହାତ ଯୋଡି ମୁନି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଶଂସା ଶ୍ଲୋକରେ ଜଗତ୍ନାଥ ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ତମୁଵାଚ ମହାଦେଵୋ ମାର୍କଣ୍ଡେଯଂ ମହାମୁନିମ୍। ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵରଦୋସ୍ମି ମୁନେ ତଵ
ତାପରେ ମହାଦେବ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଭଲ ଦେଖ, ମୁଁ ତୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଯେଉଁ ଦାନ ଚାହୁଁଛୁ, ମାଗ।"
ଏଵଂ ସଂବୋଧିତସ୍ତେନ ଶିଵେନ ପରମାତ୍ମନା। ସଗଦ୍ଗଦମିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ପରମେଶ୍ଵରମ୍
ଏଭଳି ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ବୋଧିତ ହୋଇ, ମୁନି ଭାବବିହ୍ୱଳ କଣ୍ଠରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ,
ନାନ୍ଯଂ ଵରଂ ଵୃଣେ ଶଂଭୋ ---ତ୍ଵତ୍ପାଦପଙ୍କଜେ। ଭକ୍ତିଂହ୍ଯନନ୍ଯସୁଲଭାଂ ସ୍ଵ ଵ୍ଯଭିଚାରିଣୀମ୍
"ହେ ଶମ୍ଭୁ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦାନ ଚାହେଁନି, ତୁମର ପଦପଦ୍ମରେ ଯେଉଁ ଭକ୍ତି ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅଚଳ, ସେଇ ଭକ୍ତି ଦିଅ।"
ଏଵମୁକ୍ତୋଽଥ ମୁନିନା ଭରତଗୀଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଃ। ପୁନରେଵାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ମହାମୁନିମ୍
ମୁନିଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ଭାରତବଂଶୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଦେବ ପୁଣି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ,
ସମ୍ଯଗାରାଧିତଃ ପିତ୍ରା ତଵ ପୁତ୍ରାର୍ଥମାଦରାତ୍
"ତୋର ବାପା ପୁଅ ପାଇଁ ଭଲଭାବରେ ମୋତେ ପୂଜା କରିଥିଲେ।"
ଶତାଯୁର୍ନିର୍ଗୁଣଃ ପୁତ୍ରଃ ଶୁଭଃ ଷୋଡଶଵାର୍ଷିକଃ। ଉଭଯୋରନ୍ଯମିଚ୍ଛ ତ୍ଵମିତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସୋଽବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ମାମ୍
"ତୋର ବାପାଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ବିକଳ୍ପ ଦିଆଯାଇଥିଲା— ଏକ ହେଉଛି ଶତବର୍ଷ ଆୟୁ, ଗୁଣହୀନ ଏବଂ ଷୋଳ ବର୍ଷ ବୟସର ପୁଅ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଇଚ୍ଛା କର। ସେ ମୋତେ ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ।"
ନିର୍ଗୁଣୋ ମାସ୍ତୁ ଦେଵେଶ ଶତାଯୁଃ ଷୋଡଶାବ୍ଦକଃ। ସୁଗୁଣୋଽସ୍ତୁ ସୁତୋ ମେଽଦ୍ଯ ଇତି ପିତ୍ରାଵୃତ ପୁରା
"ହେ ଦେବେଶ, ମୋ ପୁଅ ଗୁଣହୀନ ଓ କେବଳ ଷୋଳ ବର୍ଷ ଆୟୁ ହେଉନାହିଁ, ଆଜି ମୋ ପୁଅ ଗୁଣବାନ୍ ହେଉ।" — ଏହିପରି ତୋର ବାପା ପୂର୍ବେ ମୋତେ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ।
ତ୍ଵଯା ତପ୍ତେନ ତପସା ତୋଷିତୋଽହଂ ଭୃଶଂ ମୁନେ। ଦୀର୍ଘମାଯୁର୍ମଯା ଦତ୍ତଂ ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚ ପ୍ରତିଷେଧିତଃ
"ତୋର ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି, ମୁଁ ତୋତେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଇଛି ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ରୋକିଛି।"
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନୀଶସ୍ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ। ତସ୍ଯାଯମାଶ୍ରମଃ ପୁଣ୍ଯସ୍ତସ୍ଯେମେ ମୁନଯୋଽମଲାଃ
ଏପରି କହି ଭଗବାନ ମହେଶ୍ୱର ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଏହି ଅଶ୍ରମ ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ଏହିମାନେ ତାଙ୍କର ନିର୍ମଳ ମୁନି।