ଆର୍ତା ନିପେତୁଃ ସହସା ପୃଥିଵ୍ଯାଂ କୁରୁନନ୍ଦନ। ସର୍ଵାଶ୍ଚ ଗର୍ଭାନଲବଂସ୍ତତସ୍ତାଃ ପାର୍ଥିଵାଙ୍ଗନାଃ
ଦୁଃଖରେ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ହଠାତ୍ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ, କୁରୁବଂଶୀ; ସମସ୍ତ ରାଜପତ୍ନୀମାନେ ଗର୍ଭାଗ୍ନିରୁ ପୁଅ ପାଇଲେ।
ତତୋ ଦଶସୁ ମାସେଷୁ ସୋମକସ୍ଯ ଵିଶାଂପତେ। ଜଜ୍ଞେ ପୁତ୍ରଶତଂ ପୂର୍ଣଂ ତାସୁ ସର୍ଵାସୁ ଭାରତ
ତାପରେ ଦଶ ମାସ ପରେ, ସୋମକଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତାଧିକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲା, ଭାରତ।
ଜନ୍ତୁର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସମଭଵଜ୍ଜନିତ୍ର୍ଯାମେଵ ପୂର୍ଵଵତ୍। ସ ତାସାମିଷ୍ଟ ଏଵାସୀନ୍ନ ତଥାଽନ୍ଯେ ନିଜାଃ ସୁତାଃ
ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଥିଲା, ମା'ଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଏହି ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ହେଲା; ସେ ଏକା ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ପ୍ରିୟ ହେଲେ, ଅନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ଏପରି ନଥିଲେ।
ତଚ୍ଚ ଲକ୍ଷଣମସ୍ଯାସୀତ୍ସୌଵର୍ଣଂ ପାର୍ଶ୍ଵ ଉତ୍ତରେ। ତସ୍ମିନ୍ପୁତ୍ରଶତେ ଚାଗ୍ର୍ଯଃ ସ ବଭୂଵ ଗୁଣୈରପି
ତାଙ୍କର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସୁନା ଚିହ୍ନ ଥିଲା; ଏକଶ ଶତ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଗୁଣରେ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଲେ।
ତତଃ ସ ଲୋକମଗମତ୍ସୋମକସ୍ଯ ଗୁରୁଃ ପରମ୍। ଅନ୍ଵକ୍ଷମେଵ ପଶ୍ଚାତ୍ତୁ ସୋମକୋପ୍ଯଗମତ୍ପରମ୍
ତାପରେ ସୋମକଙ୍କର ଗୁରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକକୁ ଯାଇଲେ; ତା'ପରେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ସୋମକ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ଅଥ ତଂ ନରକେ ଘୋରେ ପଚ୍ଯମାନଂ ଦଦର୍ଶ ସଃ। ତମପୃଚ୍ଛତ୍କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵଂ ନରକେ ପଚ୍ଯସେ ଦ୍ଵିଜ
ସେ ଏକ ଭୟାନକ ନରକରେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା ଦେଖିଲେ; ସେ ପଚାରିଲେ, 'ଦ୍ୱିଜ, କେଉଁ ଦୋଷରେ ତୁମେ ଏହି ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛ?'
ତମବ୍ରଵୀଦ୍ଗୁରୁଃ ସୋଽଥ ପଚ୍ଯମାନୋଽଗ୍ନିନା ଭୃଶମ୍। ତ୍ଵଂ ମଯା ଯାଜିତୋ ରାଜଂସ୍ତସ୍ଯେଦଂ କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍
ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା ବେଳେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମର ଯଜ୍ନ କରାଇଥିଲି, ରାଜା; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଏହା।'
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସ ରାଜର୍ଷିର୍ଧର୍ମରାଜମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଅହମତ୍ର ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ମୁଚ୍ଯତାଂ ମମ ଯାଜକଃ
ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି; ମୋର ଯଜ୍ନ କରାଇଥିବା ପୁରୋହିତକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।'
ମତ୍କୃତେ ହି ମହାଭାଗଃ ପଚ୍ଯତେ ନରକାଗ୍ନିନା। `ସୋହମାତ୍ମାନମାଧାସ୍ଯେ ନରକେ ମୁଚ୍ଯତାଂ ଗୁରୁଃ
ମୋ ପାଇଁ, ମହାଭାଗ, ସେ ନରକ ଅଗ୍ନିରେ ଦହୁଛନ୍ତି; ତେଣୁ ମୁଁ ନିଜକୁ ଏହି ନରକରେ ଦେଇବି—ଗୁରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉ।
ନାନ୍ଯ କର୍ତୁଃ ଫଲଂ ରାଜନ୍ନୁପଭୁଙ୍କ୍ତେ କଦାଚନ। ଇମାନି ତଵ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଫଲାନି ଵଦତାଂଵର
ଅନ୍ୟ କେହି କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ କଦାପି ପାରେନାହିଁ, ରାଜା; ଏହି ସବୁ ତୁମର ନିଜ ଫଳ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା।
ପୁଣ୍ଯାନ୍ନ କାମଯେ ଲୋକାନୃତେଽହଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନମ୍। ଇଚ୍ଛାମ୍ଯହମନନୈଵ ସହ ଵସ୍ତୁଂ ସୁରାଲଯେ
ମୁଁ ପୁଣ୍ୟରେ ଲଭିଥିବା ଶ୍ବର୍ଗ ଚାହେନାହିଁ, ଯଦି ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞକୁ ଛାଡିବାକୁ ପଡିବ; ମୁଁ ଏହି ଦେବାଳୟରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ରହିବାକୁ ଚାହେ।
ନରକେ ଵା ଧର୍ମରାଜ କର୍ମଣାଽସ୍ଯ ସମୋ ହ୍ଯହମ୍। ପୁଣ୍ଯାପୁଣ୍ଯଫଲଂ ଦେଵ ସମମସ୍ତ୍ଵାଵଯୋରିଦମ୍
ନରକରେ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ କର୍ମରେ, ଧର୍ମରାଜ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ସମାନ; ଦେବ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପର ଫଳ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ ହେଉ।
ଯଦ୍ଯେଵମୀପ୍ସିତଂ ରାଜନ୍ଭୁଙ୍ଖାସ୍ଯ ସହିତଃ ଫଲମ୍। ତୁଲ୍ଯକାଲଂ ସହାନେନ ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ସଦ୍ଗତିମ୍
ଯଦି ଏହା ତୁମର ଇଛା, ରାଜା, ତେବେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏହି ଫଳ ଭୋଗ କର; ସମାନ ସମୟ ପରେ ତୁମେ ଉତ୍ତମ ଗତିକୁ ପାଇବ।
ସ ଚକାର ତଥା ସର୍ଵଂ ରାଜା ରାଜୀଵଲୋଚନଃ। କ୍ଷୀଣପାପଶ୍ଚ ତସ୍ମାତ୍ସ ଵିମୁକ୍ତୋ ଗୁରୁଣା ସହ
ପଦ୍ମନୟନ ରାଜା ସବୁ କଥା ଏହିପରି କଲେ; ପାପ ଶୁନ୍ୟ ହେଇ, ସେ ଗୁରୁଙ୍କ ସହିତ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ଲେଭେ କାମାଞ୍ଶୁଭାନ୍ରାଜନ୍କର୍ମଣା ନିର୍ଜିତାନ୍ସ୍ଵଯମ୍। ସହ ତେନୈଵ ଵିପ୍ରେଣ ଗୁରୁଣା ସ ଗୁରୁପ୍ରିଯଃ
ନିଜ କର୍ମରେ, ରାଜା ସବୁ ଶୁଭ ଇଛା ପୂରଣ କଲେ; ସେ ଗୁରୁପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଗୁରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଏହି ଫଳ ପାଇଲେ।
ଏଷ ତସ୍ଯାଶ୍ରମଃ ପୁଣ୍ଯୋ ଯ ଏଷୋଗ୍ରେ ଵିରାଜତେ। କ୍ଷାନ୍ତ ଉଷ୍ଯାତ୍ର ଷଡ୍ରାତ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସୁଗତିଂ ନରଃ
ଏହି ଅଶ୍ରମ ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଯାହା ଏଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି; ଯେ କୌଣସି ନର ଏଠାରେ ଛଅ ରାତି ରହିଥାଏ, ସେ ଶୁଭ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵତ୍ସ୍ଯାମୋ ଵିଗତଜ୍ଵରାଃ। ଷଡ୍ରାତ୍ରଂ ନିଯତାତ୍ମାନଃ ସ़ଜ୍ଜୀଭଵ କୁରୂଦ୍ଵହ
ରାଜାଧିରାଜ, ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଶୂନ୍ୟ ଭାବେ ବସିବା; ନିୟମିତ ମନ ରଖି, ଛଅ ରାତି ଏଠାରେ ରୁହ, କୁରୁମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସୋମକସ୍ଯାଶ୍ରମେ ପୁଣ୍ଯେ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଷଡ୍ରାତ୍ରମୁଷ୍ଯ ନିଯତୋ ଭ୍ରାତ୍ରାଦିଭିରରିଂଦମଃ। ତସ୍ମାନ୍ନିର୍ଗମ୍ଯ ସହସା ଦିଶଂ ପ୍ରାଯାତ୍ତଥୋତ୍ତରାମ୍
ସୋମକଙ୍କ ପବିତ୍ର ଅଶ୍ରମରେ, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିଜ ଭାଇମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ଛଅ ରାତି ରହିଲେ; ତାପରେ ଶୀଘ୍ର ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଇଲେ।
ବହୁଦୂରଂ ତତୋ ଗତ୍ଵା ଵନଂ ତତ୍ର ମନୋହରମ୍। ବହୁପଷ୍ପଫଲାକୀର୍ଣଂ ମହାନଦ୍ଯୁପଶୋଭିତମ୍
ଏକ ଦୂର ଯାତ୍ରା ପରେ, ସେମାନେ ଏକ ମନୋହର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଲେ, ଯାହା ଅନେକ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିଲା, ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛ ରାଜାଽସୌ ଲୋମଶଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍। କିମିଦଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ରମ୍ଯଂ ଵନଂ ବହୁମୃଗଦ୍ଵିଜମ୍
ସେ ଦେଖି, ରାଜା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋମଶଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏହି ମନୋହର ଜଙ୍ଗଲ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ଅଛି, କଣ ଏହା?'
ବହୁପୁଷ୍ପଫଲୋପେତଂ ମୁନିସଙ୍ଘୈର୍ନିଷେଵିତମ୍। ସ୍ରଵନ୍ତ୍ଯା ଚ ସମାଯୁକ୍ତଂ ମହତ୍ଯା ପୁଣ୍ଯତୋଯଯା
ଏଠାରେ ବହୁ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା, ଅନେକ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ନିତି ଆସନ୍ତି, ଏବଂ ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ପବିତ୍ର ଜଳ ଝରଣା ମିଶିଛି।
ଋଷୀଣାମାଶ୍ରମାଃ ପୁଣ୍ଯା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵିଵିଧା ମୁନେ। କସ୍ଯାଯମାଶ୍ରମଃ ପୁଣ୍ଯଃ କସ୍ଯେମେ ମୁନଯୋଽମଲାଃ। ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ଵଦ ତ୍ଵଂ ଵଦତାଂଵର
ମୁନି, ଏଠାରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ କାହାର? ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ମୁନିମାନେ କିଏ? ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ତୁମେ ମୋତେ କହ, ସବୁଠୁ ଭଲ କଥା କହିପାରିବା।
ଶୃଣୁ ରାଜେନଦ୍ର ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵନସ୍ଯାସ୍ଯ ପୁରାତନମ୍। ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ନିଖିଲେନାଦ୍ଯ ପ୍ରୋଚ୍ଯମାନଂ ମଯାଽନଘ
ରାଜା, ତୁମେ ଶୁଣ, ତୁମର ଭଲ ହେଉ। ଏହି ପୁରାତନ ଜଙ୍ଗଲର ଘଟଣା, ମୁଁ ଏବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିବି, ଓ ନିର୍ମଳ ମନେ।
ମୃକଣ୍ଡୁପୁତ୍ରୋ ମେଧାଵୀ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ମହାମୁନିଃ। ବାଲ ଏଵ ମହାବୁଦ୍ଧିଃ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାଵିଶାରଦଃ
ମୃକଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ବଡ଼ ମୁନି, ଛୋଟବେଳେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
ମାତାପିତ୍ରୋଃ ପ୍ରିଯଂ କୁର୍ଵଂସ୍ତପୋର୍ଥଂ ଵନମାଵିଶତ୍। ଅତ୍ରାଶ୍ରମପଦଂ କୃତ୍ଵା ତପସ୍ତେପେ ସୁଦାରୁଣମ୍
ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ, ଏଠାରେ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରି ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ପଞ୍ଚତପା ଭୂତ୍ଵା ଵର୍ଷାସ୍ଵାକାଶସଂଶ୍ରଯଃ। ଜଲସ୍ଥଃ ଶିଶିରେ ଯୋଗୀ ବହୁକାଲମଵର୍ତତ
ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପଞ୍ଚତପ ତପସ୍ୟା କଲେ, ବର୍ଷାରେ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ରହିଲେ, ଶୀତରେ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ।
ଊର୍ଧ୍ଵବାହୁର୍ନିରାଲମ୍ବଃ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଗ୍ରଵିଷ୍ଠିତଃ। ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯୋ ଜିତପ୍ରାଣଶ୍ଚିନ୍ତଯନ୍ଦୃଢମଵ୍ଯଯମ୍। ଅନାହାରୋ ଜିତକ୍ରୋଧଶ୍ଚିରମେଵମଵର୍ତତ
ଉଠା ହାତ ରଖି, କିଛି ଭରସା ନଥିବା, ପା ଅଙ୍ଗୁଠି ଉପରେ ଦଣ୍ଡାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଶ୍ୱାସ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖି, ଅବିନାଶୀ ଉପରେ ଦୃଢ଼ ଧ୍ୟାନ କରି, ଅନ୍ନ ନ ଖାଇ, କ୍ରୋଧ ଦମନ କରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଏଭଳି ରହିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରାଜନ୍ନନାଵୃଷ୍ଟିଃ ସୁଦାରୁଣା। ସଂଭୂତା ସର୍ଵସଂହର୍ତ୍ରୀ ତଯା ଦଗ୍ଧଂ ଚରାଚରମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅନାବୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜୀବ ଓ ଅଜୀବକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲା।
ଅନାଵୃଷ୍ଟ୍ଯାଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଯାଂ ସର୍ଵେ ଚ ନିଧନଂ ଗତାଃ। କେଚିଦନ୍ଯେ ମହାତ୍ମାନୋ ମୁନଯୋ ଦ୍ଵିଜପୁଙ୍ଗଵାଃ
ଅନାବୃଷ୍ଟି ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ନଷ୍ଟ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ କିଛି ମହାତ୍ମା ମୁନି ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରା ସର୍ଵାଶ୍ଚ ଯୋଷିତଃ। ପଶୁପକ୍ଷିମୃଗାଃ ସର୍ଵେ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାସମାକୁଲାଃ। କୃଶାଃ ଶୁଷ୍କୋଷ୍ଠକଣ୍ଠାଶ୍ଚ ଶ୍ରାନ୍ତା ଭ୍ରାନ୍ତା ଵିଚେତସଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁମାନେ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣିର ଅଭାବରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ, ଶରୀର ଶୁଷ୍କ, ଗଳା ଶୁଷ୍କ, ଥକି ଏଠାଠି ଘୁଞ୍ଚି, ଅସ୍ତିର ହେଇଥିଲେ।