ତତସ୍ତା ମାତରଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରାକ୍ରୋଶନ୍ଭୃଶଦୁଃଖିତାଃ। ପ୍ରଵାର୍ଯ ଜନତୁଂ ସହସା ସ ଶବ୍ଦସ୍ତୁମୁଲୋଽଭଵତ୍
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ମାଁମାନେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଜନ୍ତୁ ପାଇଁ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ତମାର୍ତନାଦଂ ସହସା ଶୁଶ୍ରାଵ ସ ମହୀପତିଃ। ଅମାତ୍ଯପର୍ଷଦୋ ମଧ୍ଯେ ଉପଵିଷ୍ଟଃ ସହର୍ତ୍ଵିଜା
ଏହି ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ଅଚାନକ ରାଜା ଶୁଣିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ ବସିଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରସ୍ଥାପଯାମାସ କିମେତଦିତି ପାର୍ଥିଵଃ। ତସ୍ମୈ କ୍ଷତ୍ତା ଯଥାଵୃତ୍ତମାଚଚକ୍ଷେ ସୁତଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ରାଜା ଜଣେ ଲୋକକୁ ପଠାଇଲେ, କଣ ଘଟିଛି ଜାଣିବାକୁ; ତାଙ୍କର ସେବକ ଏହି ଘଟଣା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନନା କଲେ।
ତ୍ଵରମାଣଃ ସ ଚୋତ୍ଥାଯ ସୋମକଃ ସହ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ। ପ୍ରଵିଶ୍ଯାନ୍ତଃପୁରଂ ପୁତ୍ରମାଶ୍ଵାସଯଦରିଂଦମଃ
ସୋମକ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଉଠି, ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଯାଇ, ନିଜ ପୁଅକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିଥିବା ସେ ପୁଅକୁ।
ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ତୁ ତଂ ପୁତ୍ରଂ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯାନ୍ତଃପୁରାନ୍ନୃପଃ। ଋତ୍ଵିଜା ସହିତୋ ରାଜନ୍ସହାମାତ୍ଯ ଉପାଵିଶତ୍
ପୁଅକୁ ସାନ୍ତ୍ବନା କରିବା ପରେ, ରାଜା ଅନ୍ତଃପୁର ଛାଡି ରିତ୍ବିଜ ଓ ଅମାତ୍ୟମାନେ ସହିତ ବସିଲେ।
ଧିଗସ୍ତ୍ଵିହୈକପୁତ୍ରତ୍ଵମପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ଵରଂ ଭଵେତ୍। ନିତ୍ଯାତୁରତ୍ଵାଦ୍ଭୂତାନାଂ ଶୋକ ଏଵୈକପୁତ୍ରତା
ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଥିବା ଦୁଃଖଦାୟକ; ନିଜର ପୁଅ ନଥିବା ଭଲ। ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଥିଲେ ସଦା ଚିନ୍ତା ଓ ଶୋକ ହୁଏ।
ଇଦଂ ଭାର୍ଯାଶତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପରୀକ୍ଷ୍ଯସଦୃଶଂ ପ୍ରଭୋ। ପୁତ୍ରାର୍ଥିନା ମଯା ଵୋଢଂ ନ ତାସାଂ ଵିଦ୍ଯତେ ପ୍ରଜା
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଏହି ଶତାଧିକ ଜନା ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଯାଞ୍ଚ କରି, ପୁଅ ପାଇଁ ବିବାହ କରିଛି; କିନ୍ତୁ କେହି ପ୍ରଜା ଦେଇନାହାନ୍ତି।
ଏକଃ କଥଂଚିଦୁତ୍ପନ୍ନଃ ପୁତ୍ରୋ ଜନ୍ତୁରଯଂ ମମ। ଯତମାନାସୁ ସର୍ଵାସୁ କିଂନୁ ଦୁଃଖମତଃ ପରମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିପରି ଏହି ପୁଅ ଜନ୍ମିଛି, ମୁଁ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲି; ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ କଣ ହେବ?
ଵଯଶ୍ଚ ସମତୀତଂ ମେ ସଭାର୍ଯସ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ଆସାଂ ପ୍ରାଣାଃ ସମାଯତ୍ତା ମମ ଚାତ୍ରୈକପୁତ୍ରକେ
ମୋର ଯୁବାବସ୍ଥା ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହିତ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଏହି ଏକମାତ୍ର ପୁଅରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନ ନିର୍ଭର କରିଛି।
ସ୍ଯାତ୍ତୁ କର୍ମ ତଥା ଯୁକ୍ତଂ ଯେନ ପୁତ୍ରଶତଂ ଭଵେତ୍। ମହତା ଲଘୁନା ଵାଽପି କର୍ମଣା ଦୁଷ୍କରେଣ ଵା
କିଛି ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି କି, ଯାହା କରିଲେ ଶତାଧିକ ପୁଅ ମିଳିପାରିବ? ବଡ଼ କି ଛୋଟ, ଦୁଃସାଧ୍ୟ କି ସହଜ, କିଛି ଉପାୟ ଅଛି କି?
ଅସ୍ତି ଚୈତାଦୃଶଂ କର୍ମ ଯେନ ପୁତ୍ରଶତଂ ଭଵେତ୍। ଯଦି ଶକ୍ନୋଷି ତତ୍କର୍ତୁମଥ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସୋମକ
ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା କରିଲେ ଶତାଧିକ ପୁଅ ମିଳିପାରିବ। ତୁମେ କରିପାରିବା କ୍ଷମତା ଥିଲେ, ମୁଁ କହିଦେବି, ସୋମକ।
କାର୍ଯଂ ଵା ଯଦି ଵାଽକାର୍ଯଂ ଯେନ ପୁତ୍ରଶତଂ ଭଵେତ୍। କୃତମେଵେତି ତଦ୍ଵିଦ୍ଧି ଭଗଵାନ୍ପ୍ରବ୍ରଵୀତୁ ମେ
ଯାହା କରିଲେ ଶତାଧିକ ପୁଅ ମିଳିପାରିବ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ଠିକ କି ଭୁଲ, ଯାହା ହେଉ, ମୁଁ ସେଥିପାଇଁ ସମ୍ମତ; ଭଗବାନ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଯଜସ୍ଵ ଜନ୍ତୁନା ରାଜଂସ୍ତ୍ଵଂ ମଯା ଵିତତେ କ୍ରତୌ। ତତଃ ପୁତ୍ରଶତଂ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯଚିରେଣ ତେ
ରାଜା, ମୁଁ ଯେଉଁ ବିଦି ଯଜ୍ଞ ଚାଲାଇବି, ସେଥିରେ ତୁମେ ତୁମ ପୁଅକୁ ବଳି ଦିଅ; ତାପରେ ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ଶତାଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୁଅ ପାଇବ।
ଵପାର୍ଯା ହୂଯମାନାଯାଂ ଧୂମମାଘ୍ରାଯ ମାତରଃ। ତତସ୍ତାଃ ସୁମହାଵୀର୍ଯାଞ୍ଜନଯିଷ୍ଯନ୍ତି ତେ ସୁତାନ୍
ଯବେ ବଳିର ଅଂତ୍ର ହୁତି ଦିଆଯିବ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ତାହାର ଧୂଆଁ ଶ୍ୱାସ ନେବେ, ତେବେ ସେମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ପାଇବେ।
ତସ୍ଯାମେଵ ତୁ ତେ ଜନ୍ତୁର୍ଭଵିତା ପୁନରାତ୍ମଜଃ। ଉତ୍ତରେ ଚାସ୍ଯ ସୌଵର୍ଣଂ ଲକ୍ଷ୍ମ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟାରେ ତୁମ ପୁଅ ପୁନି ଜନ୍ମିବ; ତାଙ୍କ ପାଖରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚିହ୍ନ ଥିବ।
ବ୍ରହ୍ମନ୍ଯଦ୍ଯଦ୍ଯଥା କାର୍ଯଂ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ତଥାତଥା। ପୁତ୍ରକାମତଯା ସର୍ଵଂକରିଷ୍ଯାମି ଵଚସ୍ତଵ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଯାହା କରିବା ଦରକାର, ତାହା କର; ପୁଅ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମର ସମସ୍ତ କଥା ମାନିବି।
ତତଃ ସ ଯାଜଯାମାସ ସୋମକଂ ତେନ ଜନ୍ତୁନା। ମାତରସ୍ତୁ ବଲାତପୁତ୍ରମପାକାର୍ଷୁଃ କୃପାନ୍ଵିତାଃ
ତାପରେ ସୋମକଙ୍କୁ ସେ ପୁଅ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରାଯାଇଲା; କିନ୍ତୁ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ଦୟାରେ ଭରି, ଶକ୍ତି ଦେଇ ପୁଅକୁ ଟାଣିନେଲେ।
ହା ହତାଃ ସ୍ମେତି ଵାଶନ୍ତ୍ଯସ୍ତୀଵ୍ରଶୋକସମାହତାଃ। ତଂ ମାତରଃ ପ୍ତ୍ଯକର୍ଷନ୍ଗୃହୀତ୍ଵା ଦକ୍ଷିଣେ କରେ
‘ଆମେ ନଷ୍ଟ ହେଲୁ’ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ତୀବ୍ର ଶୋକରେ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ କାହାଣି ଧରି ଟାଣିନେଲେ।
ସଵ୍ଯେ ପାଣୌ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ଯାଜକୋପି ସ୍ମ କର୍ଷତି। କୁରରୀଣାମିଵାର୍ତାନାମପାକୃଷ୍ଯ ତୁ ତଂ ସୁତମ୍
ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାମ କାହାଣି ଧରି ଟାଣିଲେ; ଦୁଃଖିତ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେପରି ଚିତ୍କାର କରନ୍ତି, ସେପରି ପୁଅକୁ ଟାଣିନେଲେ।
ଵିଶସ୍ଯ ଚୈନଂ ଵିଧିଵଦ୍ଵପାମସ୍ଯ ଜୁହାଵ ସଃ। ଵପାଯାଂ ହୂଯମାନାଯାଂ ଗନ୍ଧମାଘ୍ରାଯ ମାତରଃ
ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ପୁଅକୁ ମାରି ଅଂତ୍ର ହୁତି ଦେଲେ; ହୁତି ଦେବାବେଳେ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ଗନ୍ଧ ଶ୍ୱାସ ନେଲେ।
ଆର୍ତା ନିପେତୁଃ ସହସା ପୃଥିଵ୍ଯାଂ କୁରୁନନ୍ଦନ। ସର୍ଵାଶ୍ଚ ଗର୍ଭାନଲବଂସ୍ତତସ୍ତାଃ ପାର୍ଥିଵାଙ୍ଗନାଃ
ଦୁଃଖରେ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ହଠାତ୍ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ, କୁରୁବଂଶୀ; ସମସ୍ତ ରାଜପତ୍ନୀମାନେ ଗର୍ଭାଗ୍ନିରୁ ପୁଅ ପାଇଲେ।
ତତୋ ଦଶସୁ ମାସେଷୁ ସୋମକସ୍ଯ ଵିଶାଂପତେ। ଜଜ୍ଞେ ପୁତ୍ରଶତଂ ପୂର୍ଣଂ ତାସୁ ସର୍ଵାସୁ ଭାରତ
ତାପରେ ଦଶ ମାସ ପରେ, ସୋମକଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତାଧିକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲା, ଭାରତ।
ଜନ୍ତୁର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସମଭଵଜ୍ଜନିତ୍ର୍ଯାମେଵ ପୂର୍ଵଵତ୍। ସ ତାସାମିଷ୍ଟ ଏଵାସୀନ୍ନ ତଥାଽନ୍ଯେ ନିଜାଃ ସୁତାଃ
ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଥିଲା, ମା'ଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଏହି ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ହେଲା; ସେ ଏକା ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ପ୍ରିୟ ହେଲେ, ଅନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ଏପରି ନଥିଲେ।
ତଚ୍ଚ ଲକ୍ଷଣମସ୍ଯାସୀତ୍ସୌଵର୍ଣଂ ପାର୍ଶ୍ଵ ଉତ୍ତରେ। ତସ୍ମିନ୍ପୁତ୍ରଶତେ ଚାଗ୍ର୍ଯଃ ସ ବଭୂଵ ଗୁଣୈରପି
ତାଙ୍କର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସୁନା ଚିହ୍ନ ଥିଲା; ଏକଶ ଶତ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଗୁଣରେ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଲେ।
ତତଃ ସ ଲୋକମଗମତ୍ସୋମକସ୍ଯ ଗୁରୁଃ ପରମ୍। ଅନ୍ଵକ୍ଷମେଵ ପଶ୍ଚାତ୍ତୁ ସୋମକୋପ୍ଯଗମତ୍ପରମ୍
ତାପରେ ସୋମକଙ୍କର ଗୁରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକକୁ ଯାଇଲେ; ତା'ପରେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ସୋମକ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ଅଥ ତଂ ନରକେ ଘୋରେ ପଚ୍ଯମାନଂ ଦଦର୍ଶ ସଃ। ତମପୃଚ୍ଛତ୍କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵଂ ନରକେ ପଚ୍ଯସେ ଦ୍ଵିଜ
ସେ ଏକ ଭୟାନକ ନରକରେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା ଦେଖିଲେ; ସେ ପଚାରିଲେ, 'ଦ୍ୱିଜ, କେଉଁ ଦୋଷରେ ତୁମେ ଏହି ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛ?'
ତମବ୍ରଵୀଦ୍ଗୁରୁଃ ସୋଽଥ ପଚ୍ଯମାନୋଽଗ୍ନିନା ଭୃଶମ୍। ତ୍ଵଂ ମଯା ଯାଜିତୋ ରାଜଂସ୍ତସ୍ଯେଦଂ କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍
ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା ବେଳେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମର ଯଜ୍ନ କରାଇଥିଲି, ରାଜା; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଏହା।'
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସ ରାଜର୍ଷିର୍ଧର୍ମରାଜମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଅହମତ୍ର ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ମୁଚ୍ଯତାଂ ମମ ଯାଜକଃ
ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି; ମୋର ଯଜ୍ନ କରାଇଥିବା ପୁରୋହିତକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।'
ମତ୍କୃତେ ହି ମହାଭାଗଃ ପଚ୍ଯତେ ନରକାଗ୍ନିନା। `ସୋହମାତ୍ମାନମାଧାସ୍ଯେ ନରକେ ମୁଚ୍ଯତାଂ ଗୁରୁଃ
ମୋ ପାଇଁ, ମହାଭାଗ, ସେ ନରକ ଅଗ୍ନିରେ ଦହୁଛନ୍ତି; ତେଣୁ ମୁଁ ନିଜକୁ ଏହି ନରକରେ ଦେଇବି—ଗୁରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉ।
ନାନ୍ଯ କର୍ତୁଃ ଫଲଂ ରାଜନ୍ନୁପଭୁଙ୍କ୍ତେ କଦାଚନ। ଇମାନି ତଵ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଫଲାନି ଵଦତାଂଵର
ଅନ୍ୟ କେହି କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ କଦାପି ପାରେନାହିଁ, ରାଜା; ଏହି ସବୁ ତୁମର ନିଜ ଫଳ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା।