ତସ୍ଯୈତଦ୍ଦେଵଯଜନଂ ସ୍ଥାନମାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସଃ। ଯସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯତମେ ଦେଶେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେସ୍ଯ ମଧ୍ଯତଃ
ଏହି ହେଉଛି ଆଦିତ୍ୟ ଭଳି ତେଜସ୍ୱୀ ତାଙ୍କର ଦେବ-ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥଳ, ଯାହା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର ଏବଂ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ତଥା ତ୍ଵମପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମାନ୍ଧାତେଵ ମହୀପତିଃ। ଧର୍ମଂ କୃତ୍ଵା ମହୀଂ ରକ୍ଷ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଗମିଷ୍ଯସି
ଏହିପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ରାଜାଧିରାଜ, ମାନ୍ଧାତାଙ୍କ ପରି ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରି ଭୂମିକୁ ରକ୍ଷା କର; ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ମାନ୍ଧାତୁଶ୍ଚରିତଂ ମହତ୍। ଜନ୍ମ ଚାଗ୍ର୍ଯଂ ମହୀପାଲ ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି
ଏଭଳି ମାନ୍ଧାତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲା, ରାଜା, ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲି।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ କୌନ୍ତେଯୋ ଲୋମଶେନ ମହର୍ଷିଣା। ପପ୍ରଚ୍ଛାନନ୍ତରଂ ଭୂଯଃ ସୋମକଂ ପ୍ରତି ଭାରତ
ଏଭଳି ଲୋମଶ ମହାର୍ଷିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ପୁନି ସୋମକ ବିଷୟରେ ଅଧିକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଭାରତ।
କଥଂଵୀର୍ଯଃ ସ ରାଜାଽଭୂତ୍ସୋମକୋ ଦଦତାଂଵରଃ। କର୍ମାଣ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଂ ଚ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ସୋମକ ରାଜାଙ୍କର କେମିତି ପ୍ରଭାବ ଓ ସାହସ ଥିଲା? ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ମୁଁ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରାସୀନ୍ନୃପତିଃ ସୋମକୋ ନାମ ଧାର୍ମିକଃ। ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଶତଂ ରାଜନ୍ସଦୃଶୀନାମଭୂତ୍ତଦା
ସୋମକ ନାମକ ଏକ ଧାର୍ମିକ ରାଜା ଥିଲେ, ରାଜା; ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଏକ ଶତ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ସମାନ ମର୍ଯ୍ୟାଦାର।
ସ ଵୈ ଯତ୍ନେନ ମହତା ତାସୁ ପୁତ୍ରଂ ମହୀପତିଃ। କଂଚିନ୍ନାସାଦଯାମାସ କାଲେନ ମହତା ହ୍ଯପି
ସେ ରାଜା ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅତିତ ହେଲା ମଧ୍ୟ ଏକ ଭି ସନ୍ତାନ ପାଇବାର ସୁଯୋଗ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
କଦାଚିତ୍ତସ୍ ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ଯତମାନସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଜନ୍ତୁର୍ନାମ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଯାଂ ସମଜାଯତ
କେବେ ଏକ ସମୟରେ, ବୟସ୍କ ହେବା ପରେ ଓ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା ପରେ, ତାଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଭାର୍ଯ୍ୟାରୁ ଜନ୍ତୁ ନାମକ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ତଂ ଜାତଂ ମାତରଃ ସର୍ଵାଃ ପରିଵାର୍ଯ ସମାସତେ। ସତତଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା କାମଭୋଗାନ୍ଵିଶାଂପତେ
ସେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା ପରେ, ସମସ୍ତ ମାଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଥିଲେ, ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପଛରେ ରଖି, ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ ଲାଡ଼ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ।
ତତଃ ପିପୀଲିକା ଜନ୍ତୁଂ କଦାଚିଦଦଶତ୍ସ୍ଫିଚି। ସ ଦଷ୍ଟୋ ହ୍ଯରୁଦଦ୍ରାଜଂସ୍ତେନ ଦୁଃଖେନ ବାଲକଃ
ଏକ ଦିନ, ଜନ୍ତୁଙ୍କୁ ଏକ ପିପିଳିକା ତାଙ୍କର ନିତମ୍ଭରେ କାମି ଦେଲା; ଏହି କାମିରେ, ସେ ଶିଶୁ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦି ଉଠିଲେ।
ତତସ୍ତା ମାତରଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରାକ୍ରୋଶନ୍ଭୃଶଦୁଃଖିତାଃ। ପ୍ରଵାର୍ଯ ଜନତୁଂ ସହସା ସ ଶବ୍ଦସ୍ତୁମୁଲୋଽଭଵତ୍
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ମାଁମାନେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଜନ୍ତୁ ପାଇଁ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ତମାର୍ତନାଦଂ ସହସା ଶୁଶ୍ରାଵ ସ ମହୀପତିଃ। ଅମାତ୍ଯପର୍ଷଦୋ ମଧ୍ଯେ ଉପଵିଷ୍ଟଃ ସହର୍ତ୍ଵିଜା
ଏହି ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ଅଚାନକ ରାଜା ଶୁଣିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ ବସିଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରସ୍ଥାପଯାମାସ କିମେତଦିତି ପାର୍ଥିଵଃ। ତସ୍ମୈ କ୍ଷତ୍ତା ଯଥାଵୃତ୍ତମାଚଚକ୍ଷେ ସୁତଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ରାଜା ଜଣେ ଲୋକକୁ ପଠାଇଲେ, କଣ ଘଟିଛି ଜାଣିବାକୁ; ତାଙ୍କର ସେବକ ଏହି ଘଟଣା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନନା କଲେ।
ତ୍ଵରମାଣଃ ସ ଚୋତ୍ଥାଯ ସୋମକଃ ସହ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ। ପ୍ରଵିଶ୍ଯାନ୍ତଃପୁରଂ ପୁତ୍ରମାଶ୍ଵାସଯଦରିଂଦମଃ
ସୋମକ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଉଠି, ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଯାଇ, ନିଜ ପୁଅକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିଥିବା ସେ ପୁଅକୁ।
ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ତୁ ତଂ ପୁତ୍ରଂ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯାନ୍ତଃପୁରାନ୍ନୃପଃ। ଋତ୍ଵିଜା ସହିତୋ ରାଜନ୍ସହାମାତ୍ଯ ଉପାଵିଶତ୍
ପୁଅକୁ ସାନ୍ତ୍ବନା କରିବା ପରେ, ରାଜା ଅନ୍ତଃପୁର ଛାଡି ରିତ୍ବିଜ ଓ ଅମାତ୍ୟମାନେ ସହିତ ବସିଲେ।
ଧିଗସ୍ତ୍ଵିହୈକପୁତ୍ରତ୍ଵମପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ଵରଂ ଭଵେତ୍। ନିତ୍ଯାତୁରତ୍ଵାଦ୍ଭୂତାନାଂ ଶୋକ ଏଵୈକପୁତ୍ରତା
ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଥିବା ଦୁଃଖଦାୟକ; ନିଜର ପୁଅ ନଥିବା ଭଲ। ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଥିଲେ ସଦା ଚିନ୍ତା ଓ ଶୋକ ହୁଏ।
ଇଦଂ ଭାର୍ଯାଶତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପରୀକ୍ଷ୍ଯସଦୃଶଂ ପ୍ରଭୋ। ପୁତ୍ରାର୍ଥିନା ମଯା ଵୋଢଂ ନ ତାସାଂ ଵିଦ୍ଯତେ ପ୍ରଜା
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଏହି ଶତାଧିକ ଜନା ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଯାଞ୍ଚ କରି, ପୁଅ ପାଇଁ ବିବାହ କରିଛି; କିନ୍ତୁ କେହି ପ୍ରଜା ଦେଇନାହାନ୍ତି।
ଏକଃ କଥଂଚିଦୁତ୍ପନ୍ନଃ ପୁତ୍ରୋ ଜନ୍ତୁରଯଂ ମମ। ଯତମାନାସୁ ସର୍ଵାସୁ କିଂନୁ ଦୁଃଖମତଃ ପରମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିପରି ଏହି ପୁଅ ଜନ୍ମିଛି, ମୁଁ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲି; ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ କଣ ହେବ?
ଵଯଶ୍ଚ ସମତୀତଂ ମେ ସଭାର୍ଯସ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ଆସାଂ ପ୍ରାଣାଃ ସମାଯତ୍ତା ମମ ଚାତ୍ରୈକପୁତ୍ରକେ
ମୋର ଯୁବାବସ୍ଥା ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହିତ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଏହି ଏକମାତ୍ର ପୁଅରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନ ନିର୍ଭର କରିଛି।
ସ୍ଯାତ୍ତୁ କର୍ମ ତଥା ଯୁକ୍ତଂ ଯେନ ପୁତ୍ରଶତଂ ଭଵେତ୍। ମହତା ଲଘୁନା ଵାଽପି କର୍ମଣା ଦୁଷ୍କରେଣ ଵା
କିଛି ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି କି, ଯାହା କରିଲେ ଶତାଧିକ ପୁଅ ମିଳିପାରିବ? ବଡ଼ କି ଛୋଟ, ଦୁଃସାଧ୍ୟ କି ସହଜ, କିଛି ଉପାୟ ଅଛି କି?
ଅସ୍ତି ଚୈତାଦୃଶଂ କର୍ମ ଯେନ ପୁତ୍ରଶତଂ ଭଵେତ୍। ଯଦି ଶକ୍ନୋଷି ତତ୍କର୍ତୁମଥ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସୋମକ
ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା କରିଲେ ଶତାଧିକ ପୁଅ ମିଳିପାରିବ। ତୁମେ କରିପାରିବା କ୍ଷମତା ଥିଲେ, ମୁଁ କହିଦେବି, ସୋମକ।
କାର୍ଯଂ ଵା ଯଦି ଵାଽକାର୍ଯଂ ଯେନ ପୁତ୍ରଶତଂ ଭଵେତ୍। କୃତମେଵେତି ତଦ୍ଵିଦ୍ଧି ଭଗଵାନ୍ପ୍ରବ୍ରଵୀତୁ ମେ
ଯାହା କରିଲେ ଶତାଧିକ ପୁଅ ମିଳିପାରିବ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ଠିକ କି ଭୁଲ, ଯାହା ହେଉ, ମୁଁ ସେଥିପାଇଁ ସମ୍ମତ; ଭଗବାନ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଯଜସ୍ଵ ଜନ୍ତୁନା ରାଜଂସ୍ତ୍ଵଂ ମଯା ଵିତତେ କ୍ରତୌ। ତତଃ ପୁତ୍ରଶତଂ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯଚିରେଣ ତେ
ରାଜା, ମୁଁ ଯେଉଁ ବିଦି ଯଜ୍ଞ ଚାଲାଇବି, ସେଥିରେ ତୁମେ ତୁମ ପୁଅକୁ ବଳି ଦିଅ; ତାପରେ ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ଶତାଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୁଅ ପାଇବ।
ଵପାର୍ଯା ହୂଯମାନାଯାଂ ଧୂମମାଘ୍ରାଯ ମାତରଃ। ତତସ୍ତାଃ ସୁମହାଵୀର୍ଯାଞ୍ଜନଯିଷ୍ଯନ୍ତି ତେ ସୁତାନ୍
ଯବେ ବଳିର ଅଂତ୍ର ହୁତି ଦିଆଯିବ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ତାହାର ଧୂଆଁ ଶ୍ୱାସ ନେବେ, ତେବେ ସେମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ପାଇବେ।
ତସ୍ଯାମେଵ ତୁ ତେ ଜନ୍ତୁର୍ଭଵିତା ପୁନରାତ୍ମଜଃ। ଉତ୍ତରେ ଚାସ୍ଯ ସୌଵର୍ଣଂ ଲକ୍ଷ୍ମ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟାରେ ତୁମ ପୁଅ ପୁନି ଜନ୍ମିବ; ତାଙ୍କ ପାଖରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚିହ୍ନ ଥିବ।
ବ୍ରହ୍ମନ୍ଯଦ୍ଯଦ୍ଯଥା କାର୍ଯଂ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ତଥାତଥା। ପୁତ୍ରକାମତଯା ସର୍ଵଂକରିଷ୍ଯାମି ଵଚସ୍ତଵ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଯାହା କରିବା ଦରକାର, ତାହା କର; ପୁଅ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମର ସମସ୍ତ କଥା ମାନିବି।
ତତଃ ସ ଯାଜଯାମାସ ସୋମକଂ ତେନ ଜନ୍ତୁନା। ମାତରସ୍ତୁ ବଲାତପୁତ୍ରମପାକାର୍ଷୁଃ କୃପାନ୍ଵିତାଃ
ତାପରେ ସୋମକଙ୍କୁ ସେ ପୁଅ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରାଯାଇଲା; କିନ୍ତୁ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ଦୟାରେ ଭରି, ଶକ୍ତି ଦେଇ ପୁଅକୁ ଟାଣିନେଲେ।
ହା ହତାଃ ସ୍ମେତି ଵାଶନ୍ତ୍ଯସ୍ତୀଵ୍ରଶୋକସମାହତାଃ। ତଂ ମାତରଃ ପ୍ତ୍ଯକର୍ଷନ୍ଗୃହୀତ୍ଵା ଦକ୍ଷିଣେ କରେ
‘ଆମେ ନଷ୍ଟ ହେଲୁ’ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ତୀବ୍ର ଶୋକରେ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ କାହାଣି ଧରି ଟାଣିନେଲେ।
ସଵ୍ଯେ ପାଣୌ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ଯାଜକୋପି ସ୍ମ କର୍ଷତି। କୁରରୀଣାମିଵାର୍ତାନାମପାକୃଷ୍ଯ ତୁ ତଂ ସୁତମ୍
ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାମ କାହାଣି ଧରି ଟାଣିଲେ; ଦୁଃଖିତ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେପରି ଚିତ୍କାର କରନ୍ତି, ସେପରି ପୁଅକୁ ଟାଣିନେଲେ।
ଵିଶସ୍ଯ ଚୈନଂ ଵିଧିଵଦ୍ଵପାମସ୍ଯ ଜୁହାଵ ସଃ। ଵପାଯାଂ ହୂଯମାନାଯାଂ ଗନ୍ଧମାଘ୍ରାଯ ମାତରଃ
ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ପୁଅକୁ ମାରି ଅଂତ୍ର ହୁତି ଦେଲେ; ହୁତି ଦେବାବେଳେ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ଗନ୍ଧ ଶ୍ୱାସ ନେଲେ।