ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ରାଜନ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଯଥା ମାନ୍ଧାତୃଶବ୍ଦୋ ଵୈ ଲୋକେଷୁ ପରିଗୀଯତେ
ହେ ରାଜା, ଆପଣ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣନ୍ତୁ, ସେ ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କର ନାମ 'ମାନ୍ଧାତା' କିପରି ଲୋକମାନେ ଗାଇଥାନ୍ତି।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶପ୍ରଭଵୋ ଯୁଵନାଶ୍ଵୋ ମହୀପତିଃ। ସୋଽଯଜତ୍ପୃଥିଵୀପାଲଃ କ୍ରତୁଭିର୍ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଯୁବନାଶ୍ୱ ନାମକ ରାଜା ଏହି ପୃଥିବୀର ଶାସକ ଥିଲେ। ସେ ବହୁତ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଅନେକ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ।
ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ଯ ଧର୍ମଭୃତାଂଵରଃ। ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ କ୍ରତୁଭିର୍ମୁଖ୍ଯୈରଯଜତ୍ସ୍ଵାପ୍ତଦକ୍ଷିଣୈଃ
ଧର୍ମରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସେଇ ରାଜା ଏକ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଚିତ ଭାବରେ ଦାନ ଦେଇ କରାଯାଇଥିଲା।
ଅନପତ୍ଯସ୍ତୁ ରାଜର୍ଷିଃ ସ ମହାତ୍ମା ମହାଵ୍ରତଃ। ମନ୍ତ୍ରିଷ୍ଵାଧାଯ ତଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଵନିତ୍ଯୋ ବଭୂଵ ହ। ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟେନ ଵିଧିନା ସଂଯୋଜ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମଵାନ୍
ସେ ମହାତ୍ମା ରାଜାର୍ଷି, ସନ୍ତାନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବଡ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଦେଇ, ନମ୍ରତାରେ ରହିଲେ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମା ସହିତ ଏକତ୍ର କଲେ।
ସ କଦାଚିନ୍ନୃପୋ ରାଜନ୍ନୁପଵାସେନ ଦୁଃଖିତଃ। ପିପାସାଶୁଷ୍କହୃଦଯଃ ପ୍ରଵିଵେଶାଶ୍ରମଂ ଭୃଗୋଃ
କେତେକ ଦିନ ପରେ, ଉପବାସରେ ଦୁଃଖିତ ଏହି ରାଜା, ତିବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ହୃଦୟ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ, ଭୃଗୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତାମେଵ ରାତ୍ରିଂ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମହାତ୍ମା ଭୃଗୁନନ୍ଦନଃ। ଇଷ୍ଟିଂ ଚକାର ସୌଦ୍ଯୁମ୍ନେର୍ମହର୍ଷିଃ ପୁତ୍ରକାରଣାତ୍
ସେ ରାତିରେ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୃଗୁଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ସେଇ ମହାତ୍ମା ଋଷି, ପୁଅ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ସଂଭୃତୋ ମନ୍ତ୍ରପୂତେନ ଵାରିଣା କଲଶୋ ମହାନ୍। ତତ୍ରାତିଷ୍ଠତ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ଵମେଵ ସମାହିତଃ
ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଜଳରେ ଭରିଥିବା ବଡ଼ କଳଶ ଏଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ରଖାଯାଇଥିଲା।
ଯତ୍ପ୍ରାଶ୍ଯ ପ୍ରସଵେତ୍ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ଶକ୍ରସମଂ ସୁତମ୍। `ତଦ୍ଵାରି ଵିହିତଂ ରାଜନ୍ଯସ୍ମିନ୍ନାସୀତ୍ସୁସଂସ୍କୃତମ୍'। ତଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ଵେଦ୍ଯାଂ କଲଶଂ ସୁଷୁପୁସ୍ତେ ମହର୍ଷଯଃ
ସେଇ ଜଳ ପିଇଲେ ତାଙ୍କର ରାଣୀ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ପୁଅ ପାଇବେ; ଏହି ଜଳ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ବେଦିରେ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଶୋଇଥିଲେ।
ରାତ୍ରିଜାଗରଣାଚ୍ଛ୍ରାନ୍ତାନ୍ସୌଦ୍ଯୁମ୍ନିଃ ସମତୀତ୍ଯ ତାନ୍। ଶୁଷ୍କକଣ୍ଠଃ ପିପାସାର୍ତଃ ପାନୀଯାର୍ଥୀ ଭୃଶଂ ନୃପଃ। ତଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଶାନ୍ତଃ ପାନୀଯଂ ସୋଽଭ୍ଯଯାଚତ
ରାତିରେ ଜାଗି ଥିବାରୁ ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ଥିବା ସମୟରେ, ସଉଦ୍ୟୁମ୍ନି ସେମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ତିବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ଗଳା ଶୁଷ୍କ ହୋଇ, ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଜଳ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ତସ୍ଯ ଶ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ଶୁଷ୍କେଣ କଣ୍ଠେନ କ୍ରୋଶତସ୍ତଦା। ନାଶ୍ରୌଷୀତ୍କଶ୍ଚନ ତଦା ଶକୁନେରିଵ ଵାଶତଃ
କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଶୁଷ୍କ ଗଳାରେ ଚିତ୍କାର କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମୟରେ କେହି ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ପକ୍ଷୀର ଡାକ ଅନୁପେକ୍ଷିତ ରହିଯାଏ।
ତତସ୍ତଂ କଲଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଲପୂର୍ଣଂ ସ ପାର୍ଥିଵଃ। ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵତ ଵେଗେନ ପୀତ୍ଵା ଚାମ୍ଭୋ ଵ୍ଯଵାସୃଜତ୍
ତାପରେ, ଜଳରେ ଭରିଥିବା ସେଇ କଳଶକୁ ଦେଖି, ରାଜା ତାହାକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯାଇ, ଜଳ ପିଇଲେ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖାଲି କରିଦେଲେ।
ସ ପୀତ୍ଵା ଶୀତଲଂ ତୋଯଂ ପିପାସାର୍ତୋ ମହୀପତିଃ। ନିର୍ଵାଣମଗମଦ୍ଧୀମାନ୍ସୁସୁଖୀ ଚାଭଵତ୍ତଦା
ସେ ଶୀତଳ ଜଳ ପିଇ, ତିବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରାଜା ସେ ସମୟରେ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଓ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ।
ତତସ୍ତେ ପ୍ରତ୍ଯବୁଧ୍ଯନ୍ତ ମୁନଯଃ ସତପୋଧନାଃ। ନିସ୍ତୋଯଂ ତଂ ଚ କଲଶଂ ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ
ତାପରେ, ତପସ୍ଵୀ ମୁନିମାନେ ଜାଗିଲେ ଏବଂ ସେଇ କଳଶ ଖାଲି ଦେଖିଲେ।
କସ୍ଯ କର୍ମେଦମିତି ତେ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛନ୍ସମାଗତାଃ। ଯୁଵନାଶ୍ଵୋ ମମେତ୍ଯେଵଂ ସତ୍ଯଂ ସମଭିପଦ୍ଯତ
ସେମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇ, 'ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କିଏ କଲେ?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ। ଯୁବନାଶ୍ୱ ସତ୍ୟ କହିଲେ, 'ଏହା ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ'।
ନ ଯୁକ୍ତମିତି ତଂ ପ୍ରାହ ଭଗଵାନ୍ଭାର୍ଗଵସ୍ତଦା। ସୁତାର୍ଥଂ ସ୍ଥାପିତା ହ୍ଯାପସ୍ତପସା ଚୈଵ ସଂଭୃତାଃ
ତେବେ, ଭୃଗୁବଂଶୀ ପୂଜ୍ୟ ମହାର୍ଷି କହିଲେ, 'ଏହା ଠିକ୍ ହେଲା ନାହିଁ; ଏହି ଜଳ ପୁଅ ପାଇଁ ରଖାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିଲା।'
ମଯା ହ୍ଯତ୍ରାହିତଂ ବ୍ରହ୍ମ ତପ ଆସ୍ଥାଯ ଦାରୁଣମ୍। ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ତଵ ରାଜର୍ଷେ ମହାବଲପରାକ୍ରମ
'ମୁଁ ଏଠାରେ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରି, ତୁମ ପାଇଁ, ରାଜାର୍ଷି, ପୁଅ ଲାଗି ଏହି ଜଳ ରଖିଥିଲି।'
ମହାବଲୋ ମହାଵୀର୍ଯସ୍ତପୋବଲସମନ୍ଵିତଃ। ଯଃ ଶକ୍ରମପି ଵୀର୍ଯେଣ ଗମଯେଦ୍ଯମସାଦନମ୍
'ସେ ପୁଅ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବିରାଟ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ହେବେ; ଯିଏ ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଯମଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବେ।'
ଅନେନ ଵିଧିନା ରାଜନ୍ମଯୈତଦୁପପାଦିତମ୍। ଅବ୍ଭକ୍ଷଣଂ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ନ ଯୁକ୍ତଂ କୃତମଦ୍ଯ ଵୈ
'ଏହି ପ୍ରକାର ରୀତିରେ ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲି, ହେ ରାଜା; କିନ୍ତୁ ଆଜି ତୁମେ ଏହି ଜଳ ପିଇଥିବା ଉଚିତ ହେଲା ନାହିଁ।'
ନ ତ୍ଵଦ୍ଯ ଶକ୍ଯମସ୍ମାଭିରେତତ୍କର୍ତୁମତୋଽନଯ୍ଥା। ନୂନଂ ଦୈଵକୃତଂ ହ୍ଯେତଦ୍ଯଦେଵଂ କୃତଵାନସି
ଆଜି ଆମେ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ ଭଳି କରିପାରିବୁ ନାହିଁ; ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ଭାଗ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟ, କାରଣ ଆପଣ ଏଭଳି କାମ କରିଛନ୍ତି।
ପିପାସିତେନ ଯାଃ ପୀତା ଵିଧିମନ୍ତ୍ରପୁରସ୍କୃତାଃ। ଆପସ୍ତ୍ଵଯା ମହାରାଜ ମତ୍ତପୋଵୀର୍ଯସଂଭୃତାଃ
ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣ ଯେଉଁ ପାଣି ପିଇଥିଲେ, ସେଗୁଡିକ ନିୟମ ଓ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ତାଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵମାତ୍ମନା ପୁତ୍ରମୀଦୃଶଂ ଜନଯିଷ୍ଯସି। ଵିଧାସ୍ଯାମୋ ଵଯଂ ତତ୍ର ତଵେଷ୍ଟିଂ ପରମାଦ୍ଭୁତାମ୍
ସେହି ପାଣିରୁ ଆପଣ ନିଜେ ଏପରି ଏକ ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ; ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଯଜ୍ଞ କରିବା।
ଯଥା ଶକ୍ରସମଂ ପୁତ୍ରଂ ଜନଯିଷ୍ଯସି ଵୀର୍ଯଵାନ୍। `ନ ଚ ପ୍ରାଣୈର୍ମହାରାଜ ଵିଯୋଗସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେପରି ଆପଣ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ; ଏବଂ ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବେ ନାହିଁ।
ମା ଖିଦସ୍ତ୍ଵଂ ହି ରାଜେନଦ୍ର ଦୈଵଂ ହି ବଲଵତ୍ତରମ୍'। ଗର୍ଭଧାରଣଜଂ ଵାଽପି ନ ଖେଦଂ ସମଵାପ୍ସ୍ଯସି
ହେ ରାଜା, ଆପଣ ଦୁଃଖିତ ହେବେ ନାହିଁ, କାରଣ ଭାଗ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଗର୍ଭଧାରଣ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବେ ଆପଣ କେବେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଵର୍ଷଶତେ ପୂର୍ଣେ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ମହାତ୍ମନଃ। ଵାମଂ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ଵିନିର୍ଭିଦ୍ଯ ସୁତଃ ସୂର୍ଯ ଇଵ ସ୍ଥିତଃ
ତାପରେ, ଶତବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ସେଇ ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ବାମ ପାଶରୁ ଏକ ପୁଅ ଉଦୟ ହେଲେ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ।
ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ମହାତେଜା ନ ଚ ତଂ ମୃତ୍ଯୁରାଵିଶତ୍। ଯୁଵନାଶ୍ଵଂ ନରପତିଂ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ସେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିଶୁ ବାହାରିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଯୁବନାଶ୍ୱ ରାଜା ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ହେଲା।
ତତଃ ଶକ୍ରୋ ମହାତେଜାସ୍ତଂ ଦିଦୃକ୍ଷୁରୁପାଗମତ୍। ତତୋ ଦେଵା ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ତମପୃଚ୍ଛନ୍ଧାସ୍ଯତୀତି କିମ୍
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ; ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏହି ଶିଶୁ କିପରି ପୋଷିତ ହେବେ?'
ପ୍ରଦେଶିନୀଂ ତତୋଽସ୍ଯାସ୍ଯେ ଶକ୍ରଃ ସମଭିସଂଦଧେ। ମାମଯଂ ଧାସ୍ଯତୀତ୍ଯେଵଂ ଭାଷିତେ ଚୈଵ ଵଜ୍ରିଣା। ମାଂଧାତେତି ଚ ନାମାସ୍ଯ ଚକ୍ରୁଃ ସେନ୍ଦ୍ରା ଦିଵୌକସଃ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ତର୍ଜନୀ ଶିଶୁର ମୁହଁରେ ଦେଲେ, କହିଲେ, 'ଏହିଏ ମୋତେ ଧାରଣ କରିବେ'; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥାରେ, ଦେବତାମାନେ ଏହି ଶିଶୁଙ୍କୁ 'ମାନ୍ଧାତା' ନାମ ଦେଲେ।
ପ୍ରଦେଶିନୀଂ ଶକ୍ରଦତ୍ତାମାଖାଦ୍ଯ ସ ଶିଶୁସ୍ତଦା। ଅଵର୍ଧତ ମହାତେଜାଃ କିଷ୍କୂନ୍ରାଜଂସ୍ତ୍ର୍ଯୋଦଶ
ସେଇ ଶିଶୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ତର୍ଜନୀ ଚୁଷିଲେ, ଏବଂ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅତି ଦ୍ରୁତ ତିନିଟି କିଷ୍କିନ୍ଧା ରାଜ୍ୟର ରାଜା ହେଲେ।
ଵେଦାସ୍ତଂ ସଧନୁର୍ଵେଦା ଦିଵ୍ଯାନ୍ସ୍ତ୍ରାଣି ଚେଶ୍ଵରମ୍। ଉପତସ୍ଥୁର୍ମହାରାଜଂ ଧ୍ଯାତମାତ୍ରାଣି ସର୍ଵଶଃ
ବେଦ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ, ସେଇ ରାଜାକୁ ମାତ୍ର ଧ୍ୟାନ କରିଲେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଥିଲେ।
ଧନୁରାଜଗଵଂ ନାମ ଶରାଃ ଶୃଙ୍ଗୋଦ୍ଭଵାଶ୍ଚ ଯେ। ଅଭେଦ୍ଯଂ କଵଚଂ ଚୈଵ ସଦ୍ଯସ୍ତମୁପଶିଶ୍ରିଯୁଃ
ଆଜଗବ ନାମକ ଧନୁଷ, ଶିଙ୍ଗରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବାଣ ଏବଂ ଅଭେଦ୍ୟ କବଚ ତୁରନ୍ତ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।