ସଂଵାଦଂ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କାଶ୍ଯପସ୍ଯ ଚ କସ୍ତଦା। ଶ୍ରୁତଵାନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାଂଶ୍ଚାପି ଭଵତ୍ସୁ କଥମାଗତମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ଯ ଵିଧାସ୍ଯେଽହଂ ପନ୍ନଗାନ୍ତକରୀଂ ମତିମ୍
'ସେ ସମୟରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଏହି ମାର୍ଗରେ ପନ୍ନଗରାଜ ଓ କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଆଲୋଚନା ଶୁଣିଥିଲେ କିମ୍ବା ଦେଖିଥିଲେ? ଏହା ଶୁଣି, ମୁଁ ସର୍ପନାଶ ପାଇଁ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବି।'
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ଯଥାସ୍ମାକଂ ଯେନ ତତ୍କଥିତଂ ପୁରା। ସମାଗତଂ ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚାଧ୍ଵନି
ହେ ରାଜା, ଆମେ ପୂର୍ବେ କିପରି ଏହି କଥା ଶୁଣିଥିଲୁ, ଏବଂ କିପରି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପନ୍ନଗରାଜଙ୍କର ମାର୍ଗରେ ମିଳନ ହୋଇଥିଲା, ତାହା ଶୁଣ।
ତସ୍ମିନ୍ଵୃକ୍ଷେ ନରଃ କଶ୍ଚିଦିନ୍ଧନାର୍ଥାଯ ପାର୍ଥିଵ। ଵିଚିନ୍ଵନ୍ପୂର୍ଵମାରୂଢଃ ଶୁଷ୍କଶାଖାଵନସ୍ପତୌ
ସେ ଗଛଟିରେ ଜଳାଣି ଖୋଜିବାକୁ କିଛି ଲୋକ ଚଢ଼ିଥିଲେ, ରାଜା। ଗଛର ଶାଖାଗୁଡ଼ିକ ଶୁଖିଗଲା ଥିଲେ।
ନ ବୁଧ୍ଯେତାମୁଭୌ ତୌ ଚ ନଗସ୍ଥଂ ପନ୍ନଗଦ୍ଵିଜୌ। ସହ ତେନୈଵ ଵୃକ୍ଷେଣ ଭସ୍ମୀଭୂତୋଽଭଵନ୍ନୃପ
ସେ ଗଛରେ ଥିବା ସାପ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଇଜଣେ ସେ ଲୋକଟିକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିଭଳି, ସେମାନେ ଏବଂ ଗଛଟି ସହିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା, ରାଜା।
ଦ୍ଵିଜପ୍ରଭାଵାଦ୍ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵ୍ଯଜୀଵତ୍ସ ଵନସ୍ପତିଃ। ତେନାଗମ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଂସାଽସ୍ମାସୁ ନିଵେଦିତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଗଛଟି ବଞ୍ଚିଗଲା, ରାଜେନ୍ଦ୍ର। ପରେ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ଏକ ଲୋକ ଆମକୁ ଏହି କଥା ଜଣାଇଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯଥା ଵୃତ୍ତଂ ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ତକ୍ଷକସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ଚ। ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୁତଂ ଚ ଯତ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ଵିଧତ୍ସ୍ଵ ଯଦନନ୍ତରମ୍
ତକ୍ଷକ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ଯେପରି ଦେଖାଯାଇଥିଲା ଓ ଶୁଣାଯାଇଥିଲା, ସେ ସବୁ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ମନ୍ତ୍ରିଣାଂ ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ରାଜା ଜନମେଜଯଃ। ପର୍ଯତପ୍ଯତ ଦୁଃଖାର୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯପିଂଷତ୍କରଂ କରେ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଜନମେଯୟ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ହାତ ମୁହଁରେ ରଖିଲେ।
ନିଃଶ୍ଵାସମୁଷ୍ଣମସକୃଦ୍ଦୀର୍ଘଂ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ। ମୁମୋଚାଶ୍ରୂଣି ଚ ତଦା ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରରୁଦନ୍ନୃପଃ
ପଦ୍ମନୟନ ରାଜା ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ତାପସ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ୱାସ ଆଉ ଆଉ ଛାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିଲା।
ଉଵାଚ ଚ ମହୀପାଲୋ ଦୁଃଖଶୋକସମନ୍ଵିତଃ। ଦୁର୍ଧରଂ ବାଷ୍ପମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାପୋ ଯଥାଵିଧି
ମହୀପତି ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଭରିଗଲେ, କଷ୍ଟରେ ଲୁହ ଛାଡ଼ି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, କଥା କହିଲେ।
ମୁହୂର୍ତମିଵ ଚ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ନୃପଃ। ଅମର୍ଷୀ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵାନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
କିଛି ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି, ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦ୍ଭଵତାଂ ଵାକ୍ଯଂ ପିତୁର୍ମେ ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ପ୍ରତି। ନିଶ୍ଚିତେଯଂ ମମ ମତିର୍ଯା ଚ ତାଂ ମେ ନିବୋଧତ। ଅନନ୍ତରଂ ଚ ମନ୍ଯେଽହଂ ତକ୍ଷକାଯ ଦୁରାତ୍ମନେ
ମୋ ପିତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ତୁମେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ମୋ ମନ ଏବେ ଦୃଢ଼ ହୋଇଛି—ମୁଁ କଣ କରିବି, ଏହା ଶୁଣ। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ପରେ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତିକର୍ତଵ୍ଯମିତ୍ଯେଵଂ ଯେନ ମେ ହିଂସିତଃ ପିତା। ଶୃଙ୍ଗିଣଂ ହେତୁମାତ୍ରଂ ଯଃ କୃତ୍ଵା ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଚ ପାର୍ଥିଵମ୍
ଯିଏ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ହନନ କରିଛି, ତାହାକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଦରକାର। ଶୃଙ୍ଗିକୁ କେବଳ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଦାହ କରାଇଥିଲେ।
ଇଯଂ ଦୁରାତ୍ମତା ତସ୍ଯ କାଶ୍ଯପଂ ଯୋ ନ୍ଯଵର୍ତଯତ୍। ଯଦ୍ଯାଗଚ୍ଛେତ୍ସ ଵୈ ଵିପ୍ରୋ ନନୁ ଜୀଵେତ୍ପିତା ମମ
ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତା ଯେ, କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଥାନ୍ତି, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପିତା ବଞ୍ଚିଯାନ୍ତେ।
ପରିହୀଯେତ କିଂ ତସ୍ଯ ଯଦି ଜୀଵେତ୍ସ ପାର୍ଥିଵଃ। କାଶ୍ଯପସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ମନ୍ତ୍ରିଣାଂ ଵିନଯେନ ଚ
କାଶ୍ୟପଙ୍କର କୃପା ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ପରାମର୍ଶରେ ରାଜା ବଞ୍ଚିଯାନ୍ତି, ତେବେ ତକ୍ଷକଙ୍କ କଣ ହାନି ହୋଇଯାଏ?
ସ ତୁ ଵାରିତଵାନ୍ମୋହାତ୍କାଶ୍ଯପଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମମ୍। ସଂଜିଜୀଵଯିଷୁଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାଜାନମପରାଜିତମ୍
କିନ୍ତୁ ମୂଢ଼ତାରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଲେ, ଯିଏ ଅଜୟ ରାଜାଙ୍କୁ ପୁନଃଜୀବନ ଦେବାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ମହାନତିକ୍ରମୋ ହ୍ଯେଷ ତକ୍ଷକସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ଯୋଽଦଦଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ମା ନୃପଂ ଜୀଵଯେଦିତି
ଏହି ତକ୍ଷକଙ୍କର ବଡ଼ ଅପରାଧ—ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବେ ନାହିଁ।
ଉତ୍ତଙ୍କସ୍ଯ ପ୍ରିଯଂ କର୍ତୁମାତ୍ମନଶ୍ଚ ମହତ୍ପ୍ରିଯମ୍। ଭଵତାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଗଚ୍ଛାମ୍ଯପଚିତିଂ ପିତୁଃ
ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ, ମୋ ପାଇଁ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାର କରିବାକୁ, ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ମନ୍ତ୍ରିଭିଶ୍ଚାନୁମୀଦିତଃ। ଆରୁରୋହ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ସ ସର୍ପସତ୍ରାଯ ପାର୍ଥିଵଃ
ଏଭଳି କହି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହଯୋଗ କରିବା ପରେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜା ସର୍ପଯଜ୍ଞ କରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମନ୍ଭରତଶାର୍ଦୂଲୋ ରାଜା ପାରିକ୍ଷିତସ୍ତଦା। ପୁରୋହିତମଥାହୂଯ ଋତ୍ଵିଜୋ ଵସୁଧାଧିପଃ
ଏହିପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭାରତବଂଶର ସିଂହ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତ ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାମାନେକୁ ଡାକିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯସଂପନ୍ନଃ କାର୍ଯସଂପତ୍କରଂ ଵଚଃ। ଯୋ ମେ ହିଂସିତଵାଂସ୍ତାତଂ ତକ୍ଷକଃ ସ ଦୁରାତ୍ମଵାନ୍
ବାକ୍ଚାତୁର ରାଜା କଥା କହିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର କାମ ସଫଳ କରିବ—'ଯିଏ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ହନନ କରିଛି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ତକ୍ଷକ...'
ପ୍ରତିକୁର୍ଯାଂ ଯଥା ତସ୍ଯ ତଦ୍ଭଵନ୍ତୋ ବ୍ରୁଵନ୍ତୁ ମେ। ଅପି ତତ୍କର୍ମ ଵିଦିତଂ ଭଵତାଂ ଯେନ ପନ୍ନଗମ୍
ମୁଁ କେମିତି ସେଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି? ଆପଣମାନେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ସେ ସାପ କିପରି ଦୋଷୀ ହେଲା, ଆପଣମାନେ ଜାଣନ୍ତି କି?
ତକ୍ଷକଂ ସଂପ୍ରଦୀପ୍ତେଽଗ୍ନୌ ପ୍ରକ୍ଷିପେଯଂ ସବାନ୍ଧଵମ୍। ଯଥା ତେନ ପିତା ମହ୍ଯଂ ପୂର୍ଵଂ ଦଗ୍ଧୋ ଵିଷାଗ୍ନିନା।। ତଥାଽହମପି ତଂ ପାପଂ ଦଗ୍ଧୁମିଚ୍ଛାମି ପନ୍ନଗମ୍
ମୁଁ ଚାହେଁ ଟକ୍ଷକଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପରିବାର ସହିତ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ନିକ୍ଷେପ କରିବାକୁ। ଯେପରି ମୋର ପିତାଙ୍କୁ ସାପର ବିଷ ଅଗ୍ନିରେ ପୂର୍ବେ ପୁଡ଼ିଦେଲା, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେହି ପାପୀ ସାପକୁ ପୁଡ଼ିଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
ଅସ୍ତି ରାଜନ୍ମହାତ୍ସତ୍ରଂ ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ଦେଵନିର୍ମିତମ୍। ସର୍ଵସତ୍ରମିତି ଖ୍ଯାତଂ ପୁରାଣେ ପରିପଠ୍ଯତେ
ହେ ରାଜା, ତୁମ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଅଛି, ଯାହାକୁ ପୁରାଣରେ 'ସର୍ବସତ୍ର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଆହର୍ତା ତସ୍ଯ ସତ୍ରସ୍ଯ ତ୍ଵନ୍ନାନ୍ଯୋଽସ୍ତି ନରାଧିପ। ଇତି ପୌରାଣିକାଃ ପ୍ରାହୁରସ୍ମାକଂ ଚାସ୍ତି ସ କ୍ରତୁଃ
ପୁରାତନ କଥାନୁସାରେ, ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ। ଆମ ପାଖରେ ଏହି କ୍ରତୁ ଅଛି।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ରାଜର୍ଷିର୍ମେନେ ଦଗ୍ଧଂ ହି ତକ୍ଷକମ୍। ହୁତାଶନମୁଖେ ଦୀପ୍ତେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟମିତି ସତ୍ତମ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ରାଜା ଋଷି ବିଶ୍ୱାସ କଲେ ଯେ ଟକ୍ଷକ ନିଶ୍ଚୟ ଅଗ୍ନିର ମୁଖରେ ପଡ଼ି ପୁଡ଼ିଗଲେ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମନ୍ତ୍ରଵିଦସ୍ତାନ୍ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣାଂସ୍ତଦା। ଆହରିଷ୍ଯାମି ତତ୍ସତ୍ରଂ ସଂଭାରାଃ ସଂଭ୍ରିଯନ୍ତୁ ମେ
ତାପରେ ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସେହି ଯଜ୍ଞ କରିବି, ମୋ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ଯୋଗାଉ।'
ତତସ୍ତ ଋତ୍ଵିଜସ୍ତସ୍ଯ ଶାସ୍ତ୍ରତୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ। ତଂ ଦେଶଂ ମାପଯାମାସୁର୍ଯଜ୍ଞାଯତନକାରଣାତ୍
ତାପରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଯଜ୍ଞ କରାଉଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ଠିକ୍ ଭାବେ ସେଠି ଜାଗା ମାପିଲେ।
ଯଥାଵଦ୍ଵେଦଵିଦ୍ଵାଂସଃ ସର୍ଵେ ବୁଦ୍ଧେଃ ପରଂଗତାଃ। ଋଦ୍ଧ୍ଯା ପରମଯା ଯୁକ୍ତମିଷ୍ଟଂ ଦ୍ଵିଜଗଣୈର୍ଯୁତମ୍
ସମସ୍ତ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଉଚ୍ଚ ବୁଦ୍ଧି ଓ ବଡ଼ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ପ୍ରଭୂତଧନଧାନ୍ଯାଢ୍ଯମୃତ୍ଵିଗ୍ଭିଃ ସୁନିଷେଵିତମ୍। ନିର୍ମାଯ ଚାପି ଵିଧିଵଦ୍ଯଜ୍ଞାଯତନମୀପ୍ସିତମ୍
ଏହି ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର, ଯଜ୍ଞ କରାଉଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଠିକ୍ ଭାବେ ସେବା କରୁଥିଲେ। ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଚାହିଁଥିବା ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥଳ ତିଆରି ହେଲା।
ରାଜାନଂ ଦୀକ୍ଷଯାମାସୁଃ ସର୍ପସତ୍ରାପ୍ତଯେ ତଦା। ଇଦଂ ଚାସୀତ୍ତତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ସର୍ପସତ୍ରେ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାପରେ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ସର୍ପସତ୍ର ପୂରଣ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷା ଦେଲେ। ଏହି ଘଟଣା ସର୍ପସତ୍ରରେ ପ୍ରଥମେ ଘଟିଥିଲା।