ପ୍ରଶସ୍ତେଽହନି ଯଜ୍ଞୀଯେ ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧିମତ୍। କାରଯାମାସ ଶର୍ଯାତିର୍ଯଜ୍ଞାଯତନମୁତ୍ତମମ୍
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ, ଶର୍ୟାତି ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରାଇଲେ।
ତତ୍ରୈନଂ ଚ୍ଯଵନୋ ରାଜନ୍ଯାଜଯାମାସ ଭାର୍ଗଵଃ। ଅଦ୍ଭୁତାନି ଚ ତତ୍ରାସନ୍ଯାନି ତାନି ନିବୋଧ ମେ
ସେଠାରେ ଭାର୍ଗବ ଚ୍ୟବନ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରାଇଲେ; ଏଠି କିଛି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଲା—ସେଗୁଡିକୁ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।
ଅଗୃହ୍ଣାଚ୍ଚ୍ଯଵନଃ ସୋମମଶ୍ଵିନୋର୍ଦେଵଯୋସ୍ତଦା। ତମିନ୍ଦ୍ରୋ ଵାରଯାମାସ ଗୃହ୍ଣାନଂ ସ ତଯୋର୍ଗ୍ରହମ୍
ସେ ସମୟରେ ଚ୍ୟବନ ଦେଉଳ ଯମଜ ଅଶ୍ୱିନୀକୁ ସୋମ ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ସୋମ ଦେବାରେ ବାଘା ଦେଲେ।
ଉଭାଵେତୌ ନ ସୋମାର୍ହୌ ନାସତ୍ଯାଵିତି ମେ ମତିଃ। ଭିଷଜୌ ଦିଵି ଦେଵାନାଂ କର୍ମଣା ତେନ ନାର୍ହତଃ
ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଅଶ୍ୱିନୀ ସୋମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି—ମୋ ମନେ ଏଭଳି। ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଚିକିତ୍ସକ, ଏହି କାରଣରୁ ସେମାନେ ଏହାର ଅଧିକାରୀ ନୁହନ୍ତି।
ମାଵମଂସ୍ଥା ମହାତ୍ମାନୌ ରୂପଦ୍ରଵିଣଵତ୍ତରୌ। ଯୌ ଚକ୍ରତୁର୍ମାଂ ମଧଵନ୍ଵୃନ୍ଦାରକମିଵାଜରମ୍
ଏହି ଦୁଇଁ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିବାନି, ସେମାନେ ରୂପ ଓ ଧନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେମାନେ ମୋତେ ମଧୁଙ୍କ ସହ ବନ୍ଦାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶଶ୍ୱତ ଶିଶୁ ପରି ଅଜର କରିଥିଲେ।
ଋତେ ତ୍ଵାଂ ଵିବୁଧାଂଶ୍ଚାନ୍ଯାନ୍କଥଂ ଵୈ ନାର୍ହତଃ ସଵମ୍। ଅଶ୍ଵିନାଵପି ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ଦେଵୌ ଵିଦ୍ଧି ପୁରଂଦର
ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ କିପରି ସୋମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ? ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବତା—ଏହି କଥା ଜାଣ, ପୁରନ୍ଦର।
ଚିକିତ୍ସକୌ କର୍ମକରୌ କାମରୂପସମନ୍ଵିତୌ। ଲୋକେ ଚରନ୍ତୌ ମର୍ତ୍ଯାନାଂ କଥଂ ସୋମମିହାର୍ହତଃ
ସେମାନେ ଚିକିତ୍ସକ, କାମ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ଏହି ଲୋକରେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରନ୍ତି—ସେମାନେ କିପରି ସୋମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ?
ଏତଦେଵ ତଦା ଵାକ୍ଯମାମ୍ରେଡଯତି ଵାସଵେ। ଅନାଦୃତ୍ଯତତଃ ଶକ୍ରଂ ଗ୍ରହଂ ଜଗ୍ରାହ ଭାର୍ଗଵଃ
ଏହି ଉପରେ ବାସବ ଏହି ଦଳିଲ ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ଭାର୍ଗବ ଚ୍ୟବନ ସୋମ ଅଂଶ ଦେଲେ।
ଗ୍ରହୀଷ୍ଯନ୍ତଂ ତୁ ତଂ ସୋମମଶ୍ଵିନୋରୁତ୍ତମଂ ତଦା। ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ବଲଭିଦ୍ଦେଵ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେତେବେଳେ ଭାର୍ଗବ ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୋମ ଦେବାକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ବଳଶାଳୀ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଆଭ୍ଯାମର୍ତାଯ ସୋମଂ ତ୍ଵଂ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯସି ଯଦି ସ୍ଵଯମ୍। ଵଜ୍ରଂ ତେ ପ୍ରହରିଷ୍ଯାମି ଘୋରରୂପମନୁତ୍ତମମ୍
ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ମଣିଷ ପାଇଁ ସୋମ ଦେବ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପୂର୍ବ ବଜ୍ର ମାରିବି।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ୍ମଯନ୍ନିନ୍ଦ୍ରମଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯସ ଭାର୍ଗଵଃ। ଜଗ୍ରାହ ଵିଧିଵତ୍ସୋମମଶ୍ଵିଭ୍ଯାମୁତ୍ତମଂ ଗ୍ରହମ୍
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଭାର୍ଗବ ହସି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିଧିମତେ ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୋମ ଅଂଶ ଦେଲେ।
ତତୋଽସ୍ମୈ ପ୍ରାହରଦ୍ଵଜ୍ରଂ ଘୋରରୂପଂ ଶଚୀପତିଃ। ତସ୍ଯ ପ୍ରହରତୋ ବାହୁଂ ସ୍ତମ୍ଭଯାମାସ ଭାର୍ଗଵଃ
ତାପରେ ଶଚୀଙ୍କ ପତି ଭୟଙ୍କର ବଜ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ; କିନ୍ତୁ ଭାର୍ଗବ ତାଙ୍କ ହାତକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲେ।
ତଂ ସ୍ତମ୍ଭଯିତ୍ଵା ଚ୍ଯଵନୋ ଜୁହୁଵେ ମନ୍ତ୍ରତୋଽନଲମ୍। କୃତ୍ଯାର୍ଥୀ ସୁମହାତେଜା ଦେଵଂ ହିଂସିତୁମୁଦ୍ଯତଃ
ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର କରି, ଚ୍ୟବନ ନିଜ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଅଗ୍ନିକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ, ଦେବତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ।
ତତଃ କୃତ୍ଯାଽଥ ସଂଜଜ୍ଞେ ମୁନେସ୍ତସ୍ଯ ତପୋବଲାତ୍। ମଦୋ ନାମ ମହାଵୀର୍ଯୋ ବୃହତ୍କାଯୋ ମହାସୁରଃ
ତାପରେ ମୁନିଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, କୃତ୍ୟା ନାମକ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା—ମଦ ନାମର, ବହୁତ ପ୍ରଭଳ ଓ ବଡ଼ ଦେହ ଥିବା ଏକ ମହା ଅସୁର।
ଶରୀରଂ ଯସ୍ ନିର୍ଦେଷ୍ଟୁମଶକ୍ଯଂ ତୁ ସୁରାସୁରୈଃ। ତସ୍ଯାସ୍ଯମଭଵଦ୍ଧୋରଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରଦଶନଂ ମହତ୍
ତାଙ୍କର ଦେହଟିଏ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଥିଲା, ଯାହାକୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେଠିରେ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ବଡ଼ ଭୟଜନକ ଥିଲା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ଦାନ୍ତ ଥିଲା।
ହନୁରେକା ସ୍ଥିତା ତ୍ଵସ୍ଯ ଭୂମାଵେକା ଦିଵଂ ଗତା। ଚତସ୍ରଶ୍ଚାଯତା ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂଶତମ୍
ତାଙ୍କର ଏକ ଜଡ଼ା ଭୂମିରେ ରହିଥିଲା, ଅନ୍ୟଟି ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିଲା। ଚାରିଟି ଲମ୍ବା ଦାନ୍ତ ଏକ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ବିସ୍ତାରିତ ଥିଲା।
ଇତରେ ତସ୍ଯ ଦଶନା ବଭୂଵୁର୍ଦଶଯୋଜନାଃ। ପ୍ରାସାଦଶିଖରାକାରାଃ ଶୂଲାଗ୍ରସମଦର୍ଶନାଃ
ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଦଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଥିଲା, ପ୍ରାସାଦର ଚୂଡ଼ା ଭଳି ଆକୃତି ଥିଲା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ମୁଣ୍ଡର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ବାହୂ ପରିଘସଂକାଶାଵାଯତାଵଯୁତଂ ସମୌ। ନେତ୍ରେ ରଵିଶଶିପ୍ରଖ୍ଯେ ଵକ୍ରଂ କାଲାଗ୍ନିସଂନିଭମ୍
ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ବାହୁ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଭାରି ଓ ଲମ୍ବା ଥିଲା। ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଆଖି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବାଙ୍କା ଓ କାଳାଗ୍ନି ସମାନ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଲେଲିହଞ୍ଜିହ୍ଵଯା ଵକ୍ରଂ ଵିଦ୍ଯୁଚ୍ଚପଲଲୋଲଯା। ଵ୍ଯାତ୍ତାନନୋ ଘୋରଦୃଷ୍ଟିର୍ଗ୍ରସନ୍ନିଵ ଜଗଦ୍ବଲାତ୍
ତାଙ୍କର ଜିଭ ହେଉଛି ବାଙ୍କା ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ଚଞ୍ଚଳ, ମୁହଁ ବଡ଼ ଖୋଲା, ଦୃଷ୍ଟି ଭୟଙ୍କର। ସେ ଶକ୍ତିବଳରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଗିଲିଯିବା ପ୍ରତିତି ହେଉଥିଲେ।
ସ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯନ୍ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶତକ୍ରତୁମୁପାଦ୍ରଵତ୍। ମହତା ଘୋରରୂପେଣ ଲୋକାଞ୍ଶବ୍ଦେନ ନାଦଯତ୍
ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଓ ବଡ଼ ଗର୍ଜନରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉପ୍ରେ ଧ୍ୱନି ହେଲା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଘୋରଵଦନଂ ମଦଂ ଦେଵଃ ଶତକ୍ରତୁଃ। ଆଯାନ୍ତଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯନ୍ତଂ ଵ୍ଯାତ୍ତାନନମିଵାନ୍ତକମ୍
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ଦେବତା ଶତକ୍ରତୁ ମଦରେ ମତ୍ତ ହେଲେ। ସେ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଆସୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଖୋଲା ଥିଲା।
ଭଯାତ୍ସଂସ୍ତମ୍ଭିତଭୁଜଃ ସୃକ୍ଵିଣୀ ଲେଲିହନ୍ମୁହୁଃ। ତତୋଽଵ୍ରଵୀଦ୍ଦେଵରାଜଶ୍ଚ୍ଯଵନଂ ଭଯପୀଡିତଃ
ଭୟରେ ତାଙ୍କର ବାହୁ ଜଡ଼ିଗଲା, ତାଙ୍କର ଠୋଠ ଦେଖିବାକୁ ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ଚୁଷୁଥିଲେ। ଏହିପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଭୟରେ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୋମାର୍ହାଵଶ୍ଵିନାଵେତାଵଦ୍ଯ ପ୍ରଭୃତି ଭାର୍ଗଵ। ଭଵିଷ୍ଯତଃ ସତ୍ଯମେତଦ୍ଵଚୋ ଵିପ୍ର ପ୍ରସୀଦ ମେ
ଏହିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଭାର୍ଗବ, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ସୋମ ପାନର ଅଧିକାରୀ ହେବେ। ଏହା ସତ୍ୟ କଥା, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରସାଦ ଚାହେଁ।
ନ ତେ ମିଥ୍ଯା ସମାରମ୍ଭୋ ଭଵତ୍ଵେଷ ପରୋ ଵିଧିଃ। ଜାନାମି ଚାହଂ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ନ ମିଥ୍ଯା ତ୍ଵଂ କରିଷ୍ଯସି
ତୁମର ଉଦ୍ୟମ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉନାହିଁ; ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିର୍ଣ୍ଣୟ। ମୁଁ ଜାଣେ, ମହାମୁନି, ତୁମେ କେବେ ମିଥ୍ୟା କାମ କରିବେ ନାହିଁ।
ସୋମପାଵଶ୍ଵିନାଵେତୌ ଯଥା ଵାଦ୍ଯ କୃତୌ ତ୍ଵଯା। `ତଥୈଵ ମାମପି ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଶ୍ରେଯସା ଯୋକ୍ତୁମର୍ହସି
ଯେପରି ତୁମେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ସୋମ ପାନର ଅଧିକାର ଦେଲ, ଏହିପରି ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଦିଅ।
ଭୂଯ ଏଵ ତୁ ତେ ଵୀର୍ଯଂ ପ୍ରକାଶେଦିତି ଭାର୍ଗଵ। ସୁକନ୍ଯାଯାଃ ପିତୁଶ୍ଚାସ୍ଯ ଲୋକେ କୀର୍ତିଃ ପ୍ରଥେଦିତି
ଏହିପରି, ଭାର୍ଗବ, ତୁମର ପ୍ରଭାବ ପୁଣିଥରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସୁକନ୍ୟାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଚାଲିଯାଉ।
ଅତୋ ମଯୈତଦ୍ଵିହିତଂ ତଵ ଵୀର୍ଯପ୍ରକାଶନମ୍। ତସ୍ମାନ୍ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ମେ ଭଵତ୍ଵେଵଂ ଯଥେଚ୍ଛସି
ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ତୁମର ପ୍ରଭାବ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛି। ତେଣୁ ମୋତେ ପ୍ରସାଦ କର, ଯେପରି ତୁମ ଇଚ୍ଛା।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ଯ ଶକ୍ରେଣ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସ ମନ୍ଯୁର୍ଵ୍ଯଗମଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ସୁମୋଚ ଚ ପୁରଂଦରମ୍
ଏପରି ଶକ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ମହାତ୍ମା ଚ୍ୟବନ ତୁରନ୍ତ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ିଲେ ଏବଂ ପୁରନ୍ଦରକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ।
ମଦଂ ଚ ଵ୍ଯଭଜଦ୍ରାଜନ୍ପାନେ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଅକ୍ଷେଷୁ ମୃଗଯାଯାଂ ଚ ପୂର୍ଵସୃଷ୍ଟଂ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୁନି ଏହି ମଦକୁ ପୁନିପୁନି ପାନ, ନାରୀ, ଦାୟାଁ ଓ ଶିକାର ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟନ କଲେ, ଯେପରି ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଥିଲା।
ତଦା ମଦଂ ଵିନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଶକ୍ରଂ ସଂତର୍ପ୍ଯ ଚେନ୍ଦୁନା। ଅଶ୍ଵିଭ୍ଯାଂ ସହିତାନ୍ଦେଵାନ୍ଯାଜଯିତ୍ଵା ଚ ତଂ ନୃପମ୍
ତାପରେ, ସେ ମଦକୁ ଦୂର କରି, ଶକ୍ରଙ୍କୁ ସୋମ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ। ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଓ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କଲେ।