ସା ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ତୁ ତାନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତୁଲ୍ଯରୂପଧରାନ୍ସ୍ଥିତାନ୍। ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଦେଵୀ ଵଵ୍ରେ ସ୍ଵକଂ ପତିମ୍
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକେ ଭଳି ରୂପରେ ଦେଖି, ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ଭାବି, ଦେବୀ ତାଙ୍କର ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ବାଛିଲେ।
ଲବ୍ଧ୍ଵା ତୁ ଚ୍ଯଵନୋ ଭାର୍ଯାଂଵଯୋରୂପଂ ଚ ଵାଞ୍ଛିତମ୍। ହୃଷ୍ଟୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜାସ୍ତୌ ନାସତ୍ଯାଵିଦଂ ଵଚଃ
ଚ୍ୟବନ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ଆପେକ୍ଷିତ ରୂପ ପାଇ, ବଡ଼ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ଦୁଇ ନାସତ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯଥାଽହଂ ରୂପସଂପନ୍ନୋ ଵଯସା ଚ ସମନ୍ଵିତଃ। କୃତୋ ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଵୃଦ୍ଧଃ ସନ୍ଭାର୍ଯାଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ତଵାନିମାମ୍
ମୁଁ ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ ଥିଲି, ତଥାପି ତୁମେ ମୋତେ ଯୁବକ ଏବଂ ରୂପଶୀଳୀ କରିଦେଲ। ଏହି ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ମିଳିଲା।
ତସ୍ମାଦ୍ଯୁଵାଂ କରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରୀତ୍ଯାଽହଂ ସୋମପୀଥିନୌ। ମିଷତୋ ଦେଵରାଜସ୍ଯ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ଵାମ୍
ଏହିପାଇଁ, ମୋର ପ୍ରେମରୁ, ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସୋମପାନ କରିବା ଅଧିକାର ଦେବି, ଦେବରାଜଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମଧ୍ୟ। ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ହୃଷ୍ଟମନସୌ ଦିଵଂ ତୌ ପ୍ରତିଜଗ୍ମତୁଃ। ଚ୍ଯଵନଶ୍ଚ ସୁକନ୍ଯା ଚ ସୁରାଵିଵ ଵିଜହ୍ରତୁଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଦୁଇଜଣ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଚ୍ୟବନ ଓ ସୁକନ୍ୟା ଦେବତାମାନେ ଭଳି ଆନନ୍ଦ କରିଲେ।
ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଶର୍ଯାତିର୍ଵଯସ୍ଥଂ ଚ୍ଯଵନଂ କୃତମ୍। ସୁହୃଷ୍ଟଃ ସେନଯା ସାର୍ଧମୁପାଯାଦ୍ଭାର୍ଗଵାଶ୍ରମମ୍
ତାପରେ, ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ପୁନଃ ଯୁବକ ହେବା ବିଷୟ ଶୁଣି, ଶର୍ୟାତି ରାଜା ବହୁତ ଖୁସି ହେଇ, ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ଚ୍ଯଵନଂ ଚ ସୁକନ୍ଯାଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵସୁତାଵିଵ। ରେମେ ସଭାର୍ଯଃ ଶର୍ଯାତିଃ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହୀମିଵ
ଚ୍ୟବନ ଓ ସୁକନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଉଳ ଶିଶୁମାନେ ପରି ଦେଖି, ଶର୍ୟାତି ତାଙ୍କର ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ ସହ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ, ମନେ ହେଲା ସେ ପୃଥିବୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି।
ଋଷିଣା ସତ୍କୃତସ୍ତେନ ସଭାର୍ଯଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ। ଉପୋପଵିଷ୍ଟଃ କଲ୍ଯାଣୀଃ କଥାଶ୍ଚକ୍ରେ ମନୋରମାଃ
ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ରାଜା ତାଙ୍କର ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ ସହ ବସି, ଆନନ୍ଦ ଓ ଶୁଭ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅଥୈନଂ ଭାର୍ଗଵୋ ରାଜନ୍ନୁଵାଚ ପରିସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍। ଯାଜଯିଷ୍ଯାମି ରାଜଂସ୍ତ୍ଵାଂ ସଂଭାରାନୁପକଲ୍ପଯ
ତାପରେ ଭାର୍ଗବ ଚ୍ୟବନ ରାଜାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମକୁ ଯଜ୍ଞ କରାଇବି, ରାଜା, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ତିଆରି କର।'
ତତଃ ପରମସଂହୃଷ୍ଟଃ ଶର୍ଯାତିରଵନୀପତିଃ। ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ମହାରାଜ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯପୂଜଯତ୍
ତାପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହୋଇ, ଶର୍ୟାତି ରାଜା ଚ୍ୟବନଙ୍କ କଥାକୁ ଆଦର ସହିତ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ପ୍ରଶସ୍ତେଽହନି ଯଜ୍ଞୀଯେ ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧିମତ୍। କାରଯାମାସ ଶର୍ଯାତିର୍ଯଜ୍ଞାଯତନମୁତ୍ତମମ୍
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ, ଶର୍ୟାତି ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରାଇଲେ।
ତତ୍ରୈନଂ ଚ୍ଯଵନୋ ରାଜନ୍ଯାଜଯାମାସ ଭାର୍ଗଵଃ। ଅଦ୍ଭୁତାନି ଚ ତତ୍ରାସନ୍ଯାନି ତାନି ନିବୋଧ ମେ
ସେଠାରେ ଭାର୍ଗବ ଚ୍ୟବନ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରାଇଲେ; ଏଠି କିଛି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଲା—ସେଗୁଡିକୁ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।
ଅଗୃହ୍ଣାଚ୍ଚ୍ଯଵନଃ ସୋମମଶ୍ଵିନୋର୍ଦେଵଯୋସ୍ତଦା। ତମିନ୍ଦ୍ରୋ ଵାରଯାମାସ ଗୃହ୍ଣାନଂ ସ ତଯୋର୍ଗ୍ରହମ୍
ସେ ସମୟରେ ଚ୍ୟବନ ଦେଉଳ ଯମଜ ଅଶ୍ୱିନୀକୁ ସୋମ ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ସୋମ ଦେବାରେ ବାଘା ଦେଲେ।
ଉଭାଵେତୌ ନ ସୋମାର୍ହୌ ନାସତ୍ଯାଵିତି ମେ ମତିଃ। ଭିଷଜୌ ଦିଵି ଦେଵାନାଂ କର୍ମଣା ତେନ ନାର୍ହତଃ
ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଅଶ୍ୱିନୀ ସୋମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି—ମୋ ମନେ ଏଭଳି। ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଚିକିତ୍ସକ, ଏହି କାରଣରୁ ସେମାନେ ଏହାର ଅଧିକାରୀ ନୁହନ୍ତି।
ମାଵମଂସ୍ଥା ମହାତ୍ମାନୌ ରୂପଦ୍ରଵିଣଵତ୍ତରୌ। ଯୌ ଚକ୍ରତୁର୍ମାଂ ମଧଵନ୍ଵୃନ୍ଦାରକମିଵାଜରମ୍
ଏହି ଦୁଇଁ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିବାନି, ସେମାନେ ରୂପ ଓ ଧନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେମାନେ ମୋତେ ମଧୁଙ୍କ ସହ ବନ୍ଦାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶଶ୍ୱତ ଶିଶୁ ପରି ଅଜର କରିଥିଲେ।
ଋତେ ତ୍ଵାଂ ଵିବୁଧାଂଶ୍ଚାନ୍ଯାନ୍କଥଂ ଵୈ ନାର୍ହତଃ ସଵମ୍। ଅଶ୍ଵିନାଵପି ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ଦେଵୌ ଵିଦ୍ଧି ପୁରଂଦର
ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ କିପରି ସୋମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ? ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବତା—ଏହି କଥା ଜାଣ, ପୁରନ୍ଦର।
ଚିକିତ୍ସକୌ କର୍ମକରୌ କାମରୂପସମନ୍ଵିତୌ। ଲୋକେ ଚରନ୍ତୌ ମର୍ତ୍ଯାନାଂ କଥଂ ସୋମମିହାର୍ହତଃ
ସେମାନେ ଚିକିତ୍ସକ, କାମ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ଏହି ଲୋକରେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରନ୍ତି—ସେମାନେ କିପରି ସୋମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ?
ଏତଦେଵ ତଦା ଵାକ୍ଯମାମ୍ରେଡଯତି ଵାସଵେ। ଅନାଦୃତ୍ଯତତଃ ଶକ୍ରଂ ଗ୍ରହଂ ଜଗ୍ରାହ ଭାର୍ଗଵଃ
ଏହି ଉପରେ ବାସବ ଏହି ଦଳିଲ ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ଭାର୍ଗବ ଚ୍ୟବନ ସୋମ ଅଂଶ ଦେଲେ।
ଗ୍ରହୀଷ୍ଯନ୍ତଂ ତୁ ତଂ ସୋମମଶ୍ଵିନୋରୁତ୍ତମଂ ତଦା। ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ବଲଭିଦ୍ଦେଵ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେତେବେଳେ ଭାର୍ଗବ ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୋମ ଦେବାକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ବଳଶାଳୀ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଆଭ୍ଯାମର୍ତାଯ ସୋମଂ ତ୍ଵଂ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯସି ଯଦି ସ୍ଵଯମ୍। ଵଜ୍ରଂ ତେ ପ୍ରହରିଷ୍ଯାମି ଘୋରରୂପମନୁତ୍ତମମ୍
ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ମଣିଷ ପାଇଁ ସୋମ ଦେବ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପୂର୍ବ ବଜ୍ର ମାରିବି।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ୍ମଯନ୍ନିନ୍ଦ୍ରମଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯସ ଭାର୍ଗଵଃ। ଜଗ୍ରାହ ଵିଧିଵତ୍ସୋମମଶ୍ଵିଭ୍ଯାମୁତ୍ତମଂ ଗ୍ରହମ୍
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଭାର୍ଗବ ହସି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିଧିମତେ ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୋମ ଅଂଶ ଦେଲେ।
ତତୋଽସ୍ମୈ ପ୍ରାହରଦ୍ଵଜ୍ରଂ ଘୋରରୂପଂ ଶଚୀପତିଃ। ତସ୍ଯ ପ୍ରହରତୋ ବାହୁଂ ସ୍ତମ୍ଭଯାମାସ ଭାର୍ଗଵଃ
ତାପରେ ଶଚୀଙ୍କ ପତି ଭୟଙ୍କର ବଜ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ; କିନ୍ତୁ ଭାର୍ଗବ ତାଙ୍କ ହାତକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲେ।
ତଂ ସ୍ତମ୍ଭଯିତ୍ଵା ଚ୍ଯଵନୋ ଜୁହୁଵେ ମନ୍ତ୍ରତୋଽନଲମ୍। କୃତ୍ଯାର୍ଥୀ ସୁମହାତେଜା ଦେଵଂ ହିଂସିତୁମୁଦ୍ଯତଃ
ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର କରି, ଚ୍ୟବନ ନିଜ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଅଗ୍ନିକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ, ଦେବତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ।
ତତଃ କୃତ୍ଯାଽଥ ସଂଜଜ୍ଞେ ମୁନେସ୍ତସ୍ଯ ତପୋବଲାତ୍। ମଦୋ ନାମ ମହାଵୀର୍ଯୋ ବୃହତ୍କାଯୋ ମହାସୁରଃ
ତାପରେ ମୁନିଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, କୃତ୍ୟା ନାମକ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା—ମଦ ନାମର, ବହୁତ ପ୍ରଭଳ ଓ ବଡ଼ ଦେହ ଥିବା ଏକ ମହା ଅସୁର।
ଶରୀରଂ ଯସ୍ ନିର୍ଦେଷ୍ଟୁମଶକ୍ଯଂ ତୁ ସୁରାସୁରୈଃ। ତସ୍ଯାସ୍ଯମଭଵଦ୍ଧୋରଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରଦଶନଂ ମହତ୍
ତାଙ୍କର ଦେହଟିଏ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଥିଲା, ଯାହାକୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେଠିରେ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ବଡ଼ ଭୟଜନକ ଥିଲା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ଦାନ୍ତ ଥିଲା।
ହନୁରେକା ସ୍ଥିତା ତ୍ଵସ୍ଯ ଭୂମାଵେକା ଦିଵଂ ଗତା। ଚତସ୍ରଶ୍ଚାଯତା ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂଶତମ୍
ତାଙ୍କର ଏକ ଜଡ଼ା ଭୂମିରେ ରହିଥିଲା, ଅନ୍ୟଟି ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିଲା। ଚାରିଟି ଲମ୍ବା ଦାନ୍ତ ଏକ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ବିସ୍ତାରିତ ଥିଲା।
ଇତରେ ତସ୍ଯ ଦଶନା ବଭୂଵୁର୍ଦଶଯୋଜନାଃ। ପ୍ରାସାଦଶିଖରାକାରାଃ ଶୂଲାଗ୍ରସମଦର୍ଶନାଃ
ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଦଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଥିଲା, ପ୍ରାସାଦର ଚୂଡ଼ା ଭଳି ଆକୃତି ଥିଲା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ମୁଣ୍ଡର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ବାହୂ ପରିଘସଂକାଶାଵାଯତାଵଯୁତଂ ସମୌ। ନେତ୍ରେ ରଵିଶଶିପ୍ରଖ୍ଯେ ଵକ୍ରଂ କାଲାଗ୍ନିସଂନିଭମ୍
ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ବାହୁ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଭାରି ଓ ଲମ୍ବା ଥିଲା। ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଆଖି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବାଙ୍କା ଓ କାଳାଗ୍ନି ସମାନ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଲେଲିହଞ୍ଜିହ୍ଵଯା ଵକ୍ରଂ ଵିଦ୍ଯୁଚ୍ଚପଲଲୋଲଯା। ଵ୍ଯାତ୍ତାନନୋ ଘୋରଦୃଷ୍ଟିର୍ଗ୍ରସନ୍ନିଵ ଜଗଦ୍ବଲାତ୍
ତାଙ୍କର ଜିଭ ହେଉଛି ବାଙ୍କା ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ଚଞ୍ଚଳ, ମୁହଁ ବଡ଼ ଖୋଲା, ଦୃଷ୍ଟି ଭୟଙ୍କର। ସେ ଶକ୍ତିବଳରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଗିଲିଯିବା ପ୍ରତିତି ହେଉଥିଲେ।
ସ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯନ୍ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶତକ୍ରତୁମୁପାଦ୍ରଵତ୍। ମହତା ଘୋରରୂପେଣ ଲୋକାଞ୍ଶବ୍ଦେନ ନାଦଯତ୍
ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଓ ବଡ଼ ଗର୍ଜନରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉପ୍ରେ ଧ୍ୱନି ହେଲା।