ମଯାଽଟନ୍ତ୍ଯେହ ଵଲ୍ମୀକେ ଦୃଷ୍ଟଂ ସତ୍ଵମଭିଜ୍ଵଲତ୍। ଖଦ୍ଯୋତଵଦଭିଜ୍ଞାତଂ ତନ୍ମଯା ଵିଦ୍ଧମନ୍ତିକାତ୍
ମୁଁ ଏଠାରେ ପିପିଲିକା ଗୁହା ପାଖରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦେଖିଲି, ଯାହା ଜୁଗନ୍ତି ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ମୁଁ ଏହାକୁ ଚିହ୍ନି ପାଖରୁ ଘାତ କରିଲି।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଲ୍ମୀକଂ ଶର୍ଯାତିସ୍ତୂର୍ଣମଭ୍ଯଯାତ୍। ତତ୍ରାପଶଯ୍ତ୍ତପୋଵୃଦ୍ଧଂ ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯସମପ୍ରଭମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶର୍ୟାତି ତୁରନ୍ତ ପିପିଲିକା ଗୁହା ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଏକ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ।
ଅଯାଚଦଥ ସୈନ୍ଯାର୍ଥଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ। ଅଜ୍ଞାନାଦ୍ବାଲଯା ଯତ୍ତେ କୃତଂ ତତ୍କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି
ତାଲେ ରାଜା ହାତ ଜୋଡି ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ଝିଅ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଶିଶୁସ୍ୱଭାବରୁ ଯେଉଁ କାମ କରିଛି, ତାହାକୁ ଦୟାକରି କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମକୁ ସହଯୋଗ କରନ୍ତୁ।"
ତତୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହୀପାଲଂ ଚ୍ଯଵନୋ ଭାର୍ଗଵସ୍ତଦା। ଅପମାନାଦହଂ ଵିଦ୍ଧୋ ହ୍ଯନଯା ଦର୍ପପୂର୍ଣଯା
ତେବେ ଭୃଗୁବଂଶଜ ଚ୍ୟବନ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ଅଭିମାନିନୀ ଝିଅ ମୋତେ ଅପମାନ କରିଛି।"
ରୂପୌଦାର୍ଯସମାଯୁକ୍ତାଂ ଲୋଭମୋହବଲାତ୍କୃତାମ୍। ତାମେଵ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯାହଂ ରାଜନ୍ଦୁହିତରଂ ତଵ। କ୍ଷଂସ୍ଯାମୀତି ମହୀପାଲ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
ସେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉଦାରତାର ମାଲିକିନୀ, କିନ୍ତୁ ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ପଡି କାମ କରିଛି। ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା, ମୁଁ ତୁମ ଝିଅକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବି ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା ତାକୁ କ୍ଷମା କରିବି—ଏହି କଥା ସତ୍ୟ।
ଋଷେର୍ଵଚନମାଜ୍ଞାଯ ଶର୍ଯାତିରଵିଚାରଯନ୍। ଦଦୌ ଦୁହିତରଂ ତସ୍ମୈ ଚ୍ଯଵନାଯ ମହାତ୍ମନେ
ତପସ୍ବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶର୍ୟାତି କିଛି ଭାବିଲେ ନାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ମହାତ୍ମା ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଚ ତାଂ କନ୍ଯାଂ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରସସାଦ ହ। ପ୍ରାପ୍ତପ୍ରସାଦୌ ରାଜା ଵୈ ସସୈନ୍ଯଃ ପୁରମାଵ୍ରଜତ୍
ତାହା ପରେ, ଭଗବାନ ଚ୍ୟବନ ଝିଅକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ସେନା ଶାନ୍ତିରେ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ସୁକନ୍ଯାଽପି ପତିଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ତପସ୍ଵିନମନିନ୍ଦିତା। ନିତ୍ଯଂ ପର୍ଯଚରତ୍ପ୍ରୀତ୍ଯା ତପସା ନିଯମେନ ଚ
ସୁକନ୍ୟା, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା, ତାଙ୍କ ତପସ୍ବୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପାଇ ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତି, ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମରେ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ଅଗ୍ନୀନାମତୀଥୀନାଂ ଚ ଶୁଶ୍ରୂଷୁନସୂଯିକା। ସମାରାଧଯତ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଚ୍ଯଵନଂ ସା ଶୁଭାନନା
ଅଗ୍ନି ଓ ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ସେବା କରିବାରେ ଉତ୍ସୁକ, ଇର୍ଷ୍ୟାରହିତ ଏହି ଶୁଭ ମୁହଁ ଥିବା ସୁକନ୍ୟା ଶୀଘ୍ର ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଦେଲେ।
କସ୍ଯ ଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ତ୍ରିଦଶାଵଶ୍ଵିନୌ ନୃପ। କୃତାଭିଷେକାଂ ଵିଵୃତାଂ ସୁକନ୍ଯାଂ ତାମପଶ୍ଯତାମ୍
କିଛି ସମୟ ପରେ, ରାଜା, ଦେବମାନ୍ୟ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ସୁକନ୍ୟାଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ଓ ଶୋଭାମୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦର୍ଶନୀଯାଙ୍ଗୀଂ ଦେଵରାଜସୁତାମିଵ। ଊଚତୁଃ ସମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ନାସତ୍ଯାଵଶ୍ଵିନାଵିଦମ୍
ସେଉଁଠି, ଦେବରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା ପରି ଶୋଭାମୟ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ସୁକନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ—
କସ୍ଯ ତ୍ଵମସି ଵାମୋରୁ ଵନେଽସ୍ମିନ୍କିଂ କରୋଷି ଚ। ଇଚ୍ଛାଵ ଭଦ୍ରେ ଜ୍ଞାତୁଂ ତ୍ଵାଂ ତତ୍ଵମାଖ୍ଯାହି ଶୋଭନେ
"ହେ ସୁନ୍ଦର ଜଂଘା ଥିବା ମହିଳା, ତୁମେ କିଏ ଏବଂ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ କଣ କରୁଛ? ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ, ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମ ସତ୍ୟ ଚରିତ୍ର କହ।"
ତତଃ ସୁକନ୍ଯା ସଂଵୀତା ତାଵୁଵାଚ ସୁରୋତ୍ତମୌ। ଶର୍ଯାତିତନଯାଂ ଵିତ୍ତଂ ଭାର୍ଯାଂ ମାଂ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ଚ
ତେବେ ସୁକନ୍ୟା ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ଢାକି, ସେଇ ଦୁଇ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଶର୍ୟାତିଙ୍କ ଝିଅ ଏବଂ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ।"
ନାମ୍ନା ଚାହଂ ସୁକନ୍ଯେତି ନୃଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା। ସାଽହଂସର୍ଵାତ୍ମନା ନିତ୍ଯଂ ଭର୍ତାରମନୁଵର୍ତିନୀ
"ମୋ ନାମ ସୁକନ୍ୟା, ଏହି ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମୁଁ ସଦା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନରୁ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ।"
ଅଥାଶ୍ଵିନୌ ପ୍ରହସ୍ଯୈତାମବ୍ରୂତାଂ ପୁନରେଵ ତୁ। କଥଂ ତ୍ଵମସି କଲ୍ଯାଣି ପିତ୍ରା ଦତ୍ତାଽଽଗତା ଵନେ
ତେବେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ହସି ଆଉଥରେ ପଚାରିଲେ, "ହେ ଶୁଭେ, କିପରି ତୁମେ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଆସିଛ?"
ଭ୍ରାଜସେଽସ୍ମିନ୍ଵନେ ଭୀରୁ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସୌଦାମନୀ ଯଥା। ନ ଦେଵେଷ୍ଵପି ତୁଲ୍ଯାଂ ହି ତ୍ଵଯା ପଶ୍ଯାଵ ଭାମିନି
"ହେ ଭୟଭିତା, ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ତୁମେ ବିଦ୍ୟୁତ ଭଳି ଚମକୁଛ। ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପରି ଶୋଭାମୟ ନୁହଁନ୍ତି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।"
ଅନାଭରଣସଂପନ୍ନା ପରମାମ୍ବରଵର୍ଜିତା। ଶୋଭଯସ୍ଯଧିକଂ ଭଦ୍ରେ ଵନମପ୍ଯନଲଂକୃତା
"ତୁମେ ଗହନା ବିନା, ସାଧାରଣ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଅଧିକ ଶୋଭା ଦେଉଛ, ହେ ଭଦ୍ରେ।"
ସର୍ଵାଭରଣସଂପନନା ପରମାମ୍ଵରଧାରିଣୀ। ଶୋଭେଥାସ୍ତ୍ଵନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗି ନ ତ୍ଵେଵଂ ମଲପଙ୍କିନୀ
"ସମସ୍ତ ଗହନା ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଲେ, ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା, ତୁମେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭା ପାଇବ। କିନ୍ତୁ ଏଭଳି ଧୁଳି ଓ ମଳରେ ଢାକା ଅବସ୍ଥାରେ ତାହା ହେବ ନାହିଁ।"
କସ୍ମାଦେଵଂଵିଧା ଭୂତ୍ଵା ଜରାଜର୍ଜରିତଂ ପତିମ୍। ତ୍ଵମୁପାସ୍ସେ ହ କଲ୍ଯାଣି କାମଭୋଗବହିଷ୍କୃତମ୍
ଏମିତି ଦେହ ଥିବା ସତ୍ୱେ, ବୟସରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିବା, ସମସ୍ତ କାମ ଭୋଗରୁ ବଞ୍ଚିତ ଏହି ବୃଦ୍ଧ ପତିଙ୍କୁ କାହିଁକି ତୁମେ ସେବା କରୁଛ, ହେ ଶୁଭେ?
ଅସମର୍ଥଂ ପରିତ୍ରାଣେ ପୋଷଣେ ତୁ ଶୁଚିସ୍ମିତେ। ସା ତ୍ଵଂ ଚ୍ଯଵନମୁତ୍ସୃଜ୍ଯଵରଯସ୍ଵୈକମାଵଯୋଃ
ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କିମ୍ବା ପୋଷଣ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ, ହେ ହସନ୍ତି ମୁହଁ ଥିବା ଶୁଭେ। ତେଣୁ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଆମ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ଯାହାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେଠିକୁ ପତି ବାଛ।
ପତ୍ଯର୍ଥଂ ଦେଵଗର୍ଭାଭେ ମା ଵୃଥା ଯୌଵନଂ କୃଥାଃ। ଏଵମୁକ୍ତା ସୁକନ୍ଯାଽପି ସୁରୌ ତାଵିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ପତି ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଯୌବନକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରନି। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସୁକନ୍ୟା ସେଇ ଦୁଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ରତାଽହଂ ଚ୍ଯଵନେ ପତ୍ଯୌ ମୈଵଂ ମାଂ ପର୍ଯଶଙ୍କତମ୍। ତାଵବ୍ରୂତାଂ ପୁନସ୍ତ୍ଵେନାମାଵାଂ ଦେଵଭିଷଗ୍ଵରୌ
ମୁଁ ମୋ ପତି ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତି ରଖିଛି, ଏପରି ଭାବେ ମୋପାଇଁ ସନ୍ଦେହ କରନି। ତାପରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ, 'ଆମେ ଦେବ ଚିକିତ୍ସକ ଅଟୁଟ ଭାଇ।'
ଯୁଵାନଂ ରୂପସଂପନ୍ନଂ କରିଷ୍ଯାଵଃ ପତିଂ ତଵ। ତତସ୍ତସ୍ଯାଵଯୋଶ୍ଚୈଵ ଵୃଣୀଷ୍ଵାନ୍ଯତମଂ ପତିମ୍। ଏତେନ ସମଯେନୈନମାମନ୍ତ୍ରଯ ପତିଂ ଶୁଭେ
ଆମେ ତୁମର ପତିଙ୍କୁ ଯୁବକ ଏବଂ ରୂପରେ ଶୋଭିତ କରିଦେବୁ। ତାପରେ ଆମେ ତିନିଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ଯାହାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେଠିକୁ ପତି ବାଛ। ଏହି ଶର୍ତ୍ତରେ, ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହ।
ସା ତଯୋର୍ଵଚନାଦ୍ରାଜନ୍ନୁପସଂଗମ୍ଯ ଭାର୍ଗଵମ୍। ଉଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ ଯତ୍ତାଭ୍ଯାମୁକ୍ତଂ ଭୃଗୁସୁତଂ ପ୍ରତି
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା, ସେ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଯାହା କୁହାଯାଇଥିଲା, ସେଇ କଥା ଭୃଗୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଚ୍ଯଵନୋ ଭାର୍ଯାମୁଵାଚ କ୍ରିଯତାମିତି। `ସା ଭର୍ତ୍ରା ସମନୁଜ୍ଞାତା କ୍ରିଯତାମିତ୍ଯଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଚ୍ୟବନ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କହିଲେ, 'ଏହା କର।' ପତିଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ସେ କହିଲେ, 'ଏହା କରାଯାଉ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦଶ୍ଵିନୌ ଵାକ୍ଯଂ ତସ୍ଯାସ୍ତତ୍କ୍ରିଯତାମିତି'। ଊଚତୂ ରାଜପୁତ୍ରୀଂ ତାଂ ପତିସ୍ତଵ ଵିଶତ୍ଵପଃ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀଦେବତା କହିଲେ, 'ଏହା କରାଯାଉ।' ସେମାନେ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମର ପତି ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁନ୍ତୁ।'
ତତୋଽମ୍ଭଶ୍ଚ୍ଯଵନଃ ଶୀଘ୍ରଂ ରୂପାର୍ଥୀ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ। ଅଶ୍ଵିନାଵପି ତଦ୍ରାଜନ୍ସରଃ ପ୍ରାଵିଶତାଂ ତଦା
ତାପରେ ଚ୍ୟବନ ରୂପ ପାଇବା ଆଶାରେ ତୁରନ୍ତ ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀଦେବତା ମଧ୍ୟ ସେଇ ପୋଖରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତୋ ମୁହୂର୍ତାଦୁତ୍ତୀର୍ଣାଃ ସର୍ଵେ ତେ ସରସସ୍ତ୍ରଯଃ। ଦିଵ୍ଯରୂପଧରାଃ ସର୍ଵେ ଯୁଵାନୋ ମୃଷ୍ଟକୁଣ୍ଡଲାଃ। ତୁଲ୍ଯଵେଷଧରାଶ୍ଚୈଵ ମନସଃ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନାଃ
ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ, ସେମାନେ ତିନିଜଣ ଏହି ପୋଖରୀରୁ ବାହାରିଲେ। ସମସ୍ତେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଯୁବକ ହେଇଥିଲେ, ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଏକେ ଭଳି ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିଲେ।
ତେଽବ୍ରୁଵନ୍ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ଵୃଣୀଷ୍ଵାନ୍ଯତମଂ ଶୁଭେ। ଅସ୍ମାକମୀପ୍ସିତଂ ଭଦ୍ରେ ପତିତ୍ଵେ ଵରଵର୍ଣିନି
ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି କହିଲେ, 'ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ଆମ ମଧ୍ୟରୁ ଯାହାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେଠିକୁ ବାଛ। ଆମର ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଆମ ମଧ୍ୟରୁ ଏକଙ୍କୁ ପତି ବାଛ।'
ତ୍ଵମଶ୍ଵିନୋରନ୍ଯତରଂ ଚ୍ଯଵନଂ ଵା ଯଶସ୍ଵିନି'। ଯତ୍ର ଵାଽପ୍ଯଭିକାମାଽସି ତଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ସୁଶୋଭନେ
ତୁମେ ଅଶ୍ୱିନୀଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଜଣେ କିମ୍ବା ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ବାଛିପାର, ହେ ପ୍ରସିଦ୍ଧା। ତୁମ ଯାହାପାଇଁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ସେଠିକୁ ବାଛ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।