ରୂପେଣ ଵଯସା ଚୈଵ ଭଦନେନ ମଦେନ ଚ। ବଭଞ୍ଜ ଵନଵୃକ୍ଷାଣାଂ ଶାଖାଃ ପରମପୁଷ୍ପିତାଃ
ସେ ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଯୁବାବସ୍ଥା, ମଧୁରତା ଓ ଗର୍ବରେ, ଜଙ୍ଗଲ ଗଛମାନଙ୍କର ଫୁଲ ଭରା ଡାଳଗୁଡିକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ତାଂ ସଖୀରହିତାମେକାମେକଵସ୍ତ୍ରାମଲଂକୃତାମ୍। ଦଦର୍ଶ ଭାର୍ଗଵୋ ଧମାଂଶ୍ଚରନ୍ତୀମିଵ ଵିଦ୍ଯୁତମ୍
ବୃଗୁ ବଂଶର ଏହି ତପସ୍ବୀ, ସୁକନ୍ୟାକୁ ଏକା, ସଖୀମାନେ ବିନା, ଏକ ଜଣେ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ମେଘର ଆଲୋକ ପରି ଚାଲିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ତାଂ ପଶ୍ଯମାନୋ ଵିଜନେ ସ ରେମେ ପରମଦ୍ଯୁତିଃ। କ୍ଷାମକଣ୍ଠଶ୍ଚ ଵିପ୍ରର୍ଷିସ୍ତପୋବଲସମନ୍ଵିତଃ। ତାମାବଭାଷେକଲ୍ଯାଣୀଂ ସା ଚାସ୍ଯ ନ ଶୃଣୋତି ଵୈ
ସେ ଅକେଳା ସ୍ଥାନରେ ତାକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତପସ୍ବୀ, ପତଳା ଗଳା ଓ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଥିବା, ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ ଝିଅକୁ କିଛି କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ସୁକନ୍ଯା ଵଲ୍ମୀକେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭାର୍ଗଵଚକ୍ଷୁଷୀ। କୌତୂହଲାତ୍କଣ୍ଟକେନ ବୁଦ୍ଧିମୋହବଲାତ୍କୃତା। କିଂନୁ ଖଲ୍ଵିଦମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନିର୍ବିଭେଦାସ୍ଯ ଲୋଚନେ
ତାପରେ, ସୁକନ୍ୟା ଭୂମିକରେ ବୃଗୁ ବଂଶର ତପସ୍ବୀକୁ ଦେଖି, ଉତ୍ସୁକତା ଓ ଭ୍ରମରେ, 'ଏହା କଣ?' କହି, କଣ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁକୁ ଖୋଇଦେଲେ।
ଅକ୍ରୁଦ୍ଧ୍ଯତ୍ସ ତଥା ଵିଦ୍ଧେ ନେତ୍ରେ ପରମମନ୍ଯୁମାନ୍। ତତଃ ଶର୍ଯାତିସୈନ୍ଯସ୍ଯ ଶକୃନ୍ମୂତ୍ରେ ସମାଵୃଣୋତ୍
ଏଭଳି ଚକ୍ଷୁ ଘାତ ହେଲା ପରେ ମଧ୍ୟ, ସେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ରାଗରେ ଶର୍ୟାତିଙ୍କ ସେନାର ପ୍ରସ୍ରାବ ଓ ମଳ ଅଟକାଇଦେଲେ।
ତତୋ ରୁଦ୍ଧେ ଶକୃନ୍ମୂତ୍ରେ ସୈନ୍ଯମାସୀତ୍ସୁଦୁଃଖିତମ୍। ତଥାଗତମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍ସ ପାର୍ଥିଵଃ
ପ୍ରସ୍ରାବ ଓ ମଳ ଅଟକି ଯିବାରୁ, ସେନା ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡିଗଲା; ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ତପୋନିତ୍ଯସ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ରୋଷଣସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ। କେନାପକୃତମଦ୍ଯେହ ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଜ୍ଞାତଂ ଵା ଯଦି ଵାଽଜ୍ଞାତଂ ତଦ୍ଦ୍ରୁତଂ ବ୍ରୂତ ମାଚିରମ୍
ସେ ତପସ୍ୟାରେ ନିରତ ଓ ବୃଦ୍ଧ, ବିଶେଷ କ୍ରୋଧିତ, ବୃଗୁ ବଂଶର ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ କିଏ ଅପମାନ କଲା? ଜଣା ହେଉ କି ଅଜଣା, ଶୀଘ୍ର କହ।
ତମୂଚୁଃ ସୈନିକାଃ ସର୍ଵେ ନ ଵିଦ୍ମୋଽପକୃତଂ ଵଯମ୍। ସର୍ଵୋପାଯୈର୍ଯଥାକାମଂ ଭଵାଂସ୍ତଦଧିଗଚ୍ଛତୁ
ସେନାମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ କିଏ ଅପମାନ କଲେ ଜଣିନାହିଁ। ଆପଣ ଯେଉଁ ପ୍ରକାର ଚାହିଁଛନ୍ତି, ତାହା ଖୋଜନ୍ତୁ।'
ତତଃ ସ ପୃଥିଵୀପାଲଃ ସାମ୍ନା ଚୋଗ୍ରେଣ ଚ ସ୍ଵଯମ୍। ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍ସୁହୃଦ୍ଵର୍ଗଂ ପର୍ଯଜାନନ୍ନ ଚୈଵ ତେ
ତାପରେ ଏହି ଭୂମିର ଶାସକ ନିଜେ ମୃଦୁ ଓ କଠୋର ଭାବରେ ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଜଣିଲେ ନାହିଁ।
ଆନାହାର୍ତଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ସୈନ୍ଯମନୁଖାର୍ଦିତମ୍। ପିତରଂ ଦୁଃଖିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁକନ୍ଯେଦମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସେନା ଅନ୍ତ୍ରା ଅଟକି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ରହିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ପିତା ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସୁକନ୍ୟା ଏହି କଥା କହିଲେ।
ମଯାଽଟନ୍ତ୍ଯେହ ଵଲ୍ମୀକେ ଦୃଷ୍ଟଂ ସତ୍ଵମଭିଜ୍ଵଲତ୍। ଖଦ୍ଯୋତଵଦଭିଜ୍ଞାତଂ ତନ୍ମଯା ଵିଦ୍ଧମନ୍ତିକାତ୍
ମୁଁ ଏଠାରେ ପିପିଲିକା ଗୁହା ପାଖରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦେଖିଲି, ଯାହା ଜୁଗନ୍ତି ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ମୁଁ ଏହାକୁ ଚିହ୍ନି ପାଖରୁ ଘାତ କରିଲି।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଲ୍ମୀକଂ ଶର୍ଯାତିସ୍ତୂର୍ଣମଭ୍ଯଯାତ୍। ତତ୍ରାପଶଯ୍ତ୍ତପୋଵୃଦ୍ଧଂ ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯସମପ୍ରଭମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶର୍ୟାତି ତୁରନ୍ତ ପିପିଲିକା ଗୁହା ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଏକ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ।
ଅଯାଚଦଥ ସୈନ୍ଯାର୍ଥଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ। ଅଜ୍ଞାନାଦ୍ବାଲଯା ଯତ୍ତେ କୃତଂ ତତ୍କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି
ତାଲେ ରାଜା ହାତ ଜୋଡି ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ଝିଅ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଶିଶୁସ୍ୱଭାବରୁ ଯେଉଁ କାମ କରିଛି, ତାହାକୁ ଦୟାକରି କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମକୁ ସହଯୋଗ କରନ୍ତୁ।"
ତତୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହୀପାଲଂ ଚ୍ଯଵନୋ ଭାର୍ଗଵସ୍ତଦା। ଅପମାନାଦହଂ ଵିଦ୍ଧୋ ହ୍ଯନଯା ଦର୍ପପୂର୍ଣଯା
ତେବେ ଭୃଗୁବଂଶଜ ଚ୍ୟବନ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ଅଭିମାନିନୀ ଝିଅ ମୋତେ ଅପମାନ କରିଛି।"
ରୂପୌଦାର୍ଯସମାଯୁକ୍ତାଂ ଲୋଭମୋହବଲାତ୍କୃତାମ୍। ତାମେଵ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯାହଂ ରାଜନ୍ଦୁହିତରଂ ତଵ। କ୍ଷଂସ୍ଯାମୀତି ମହୀପାଲ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
ସେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉଦାରତାର ମାଲିକିନୀ, କିନ୍ତୁ ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ପଡି କାମ କରିଛି। ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା, ମୁଁ ତୁମ ଝିଅକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବି ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା ତାକୁ କ୍ଷମା କରିବି—ଏହି କଥା ସତ୍ୟ।
ଋଷେର୍ଵଚନମାଜ୍ଞାଯ ଶର୍ଯାତିରଵିଚାରଯନ୍। ଦଦୌ ଦୁହିତରଂ ତସ୍ମୈ ଚ୍ଯଵନାଯ ମହାତ୍ମନେ
ତପସ୍ବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶର୍ୟାତି କିଛି ଭାବିଲେ ନାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ମହାତ୍ମା ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଚ ତାଂ କନ୍ଯାଂ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରସସାଦ ହ। ପ୍ରାପ୍ତପ୍ରସାଦୌ ରାଜା ଵୈ ସସୈନ୍ଯଃ ପୁରମାଵ୍ରଜତ୍
ତାହା ପରେ, ଭଗବାନ ଚ୍ୟବନ ଝିଅକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ସେନା ଶାନ୍ତିରେ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ସୁକନ୍ଯାଽପି ପତିଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ତପସ୍ଵିନମନିନ୍ଦିତା। ନିତ୍ଯଂ ପର୍ଯଚରତ୍ପ୍ରୀତ୍ଯା ତପସା ନିଯମେନ ଚ
ସୁକନ୍ୟା, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା, ତାଙ୍କ ତପସ୍ବୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପାଇ ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତି, ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମରେ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ଅଗ୍ନୀନାମତୀଥୀନାଂ ଚ ଶୁଶ୍ରୂଷୁନସୂଯିକା। ସମାରାଧଯତ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଚ୍ଯଵନଂ ସା ଶୁଭାନନା
ଅଗ୍ନି ଓ ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ସେବା କରିବାରେ ଉତ୍ସୁକ, ଇର୍ଷ୍ୟାରହିତ ଏହି ଶୁଭ ମୁହଁ ଥିବା ସୁକନ୍ୟା ଶୀଘ୍ର ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଦେଲେ।
କସ୍ଯ ଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ତ୍ରିଦଶାଵଶ୍ଵିନୌ ନୃପ। କୃତାଭିଷେକାଂ ଵିଵୃତାଂ ସୁକନ୍ଯାଂ ତାମପଶ୍ଯତାମ୍
କିଛି ସମୟ ପରେ, ରାଜା, ଦେବମାନ୍ୟ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ସୁକନ୍ୟାଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ଓ ଶୋଭାମୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦର୍ଶନୀଯାଙ୍ଗୀଂ ଦେଵରାଜସୁତାମିଵ। ଊଚତୁଃ ସମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ନାସତ୍ଯାଵଶ୍ଵିନାଵିଦମ୍
ସେଉଁଠି, ଦେବରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା ପରି ଶୋଭାମୟ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ସୁକନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ—
କସ୍ଯ ତ୍ଵମସି ଵାମୋରୁ ଵନେଽସ୍ମିନ୍କିଂ କରୋଷି ଚ। ଇଚ୍ଛାଵ ଭଦ୍ରେ ଜ୍ଞାତୁଂ ତ୍ଵାଂ ତତ୍ଵମାଖ୍ଯାହି ଶୋଭନେ
"ହେ ସୁନ୍ଦର ଜଂଘା ଥିବା ମହିଳା, ତୁମେ କିଏ ଏବଂ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ କଣ କରୁଛ? ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ, ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମ ସତ୍ୟ ଚରିତ୍ର କହ।"
ତତଃ ସୁକନ୍ଯା ସଂଵୀତା ତାଵୁଵାଚ ସୁରୋତ୍ତମୌ। ଶର୍ଯାତିତନଯାଂ ଵିତ୍ତଂ ଭାର୍ଯାଂ ମାଂ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ଚ
ତେବେ ସୁକନ୍ୟା ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ଢାକି, ସେଇ ଦୁଇ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଶର୍ୟାତିଙ୍କ ଝିଅ ଏବଂ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ।"
ନାମ୍ନା ଚାହଂ ସୁକନ୍ଯେତି ନୃଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା। ସାଽହଂସର୍ଵାତ୍ମନା ନିତ୍ଯଂ ଭର୍ତାରମନୁଵର୍ତିନୀ
"ମୋ ନାମ ସୁକନ୍ୟା, ଏହି ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମୁଁ ସଦା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନରୁ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ।"
ଅଥାଶ୍ଵିନୌ ପ୍ରହସ୍ଯୈତାମବ୍ରୂତାଂ ପୁନରେଵ ତୁ। କଥଂ ତ୍ଵମସି କଲ୍ଯାଣି ପିତ୍ରା ଦତ୍ତାଽଽଗତା ଵନେ
ତେବେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ହସି ଆଉଥରେ ପଚାରିଲେ, "ହେ ଶୁଭେ, କିପରି ତୁମେ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଆସିଛ?"
ଭ୍ରାଜସେଽସ୍ମିନ୍ଵନେ ଭୀରୁ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସୌଦାମନୀ ଯଥା। ନ ଦେଵେଷ୍ଵପି ତୁଲ୍ଯାଂ ହି ତ୍ଵଯା ପଶ୍ଯାଵ ଭାମିନି
"ହେ ଭୟଭିତା, ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ତୁମେ ବିଦ୍ୟୁତ ଭଳି ଚମକୁଛ। ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପରି ଶୋଭାମୟ ନୁହଁନ୍ତି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।"
ଅନାଭରଣସଂପନ୍ନା ପରମାମ୍ବରଵର୍ଜିତା। ଶୋଭଯସ୍ଯଧିକଂ ଭଦ୍ରେ ଵନମପ୍ଯନଲଂକୃତା
"ତୁମେ ଗହନା ବିନା, ସାଧାରଣ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଅଧିକ ଶୋଭା ଦେଉଛ, ହେ ଭଦ୍ରେ।"
ସର୍ଵାଭରଣସଂପନନା ପରମାମ୍ଵରଧାରିଣୀ। ଶୋଭେଥାସ୍ତ୍ଵନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗି ନ ତ୍ଵେଵଂ ମଲପଙ୍କିନୀ
"ସମସ୍ତ ଗହନା ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଲେ, ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା, ତୁମେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭା ପାଇବ। କିନ୍ତୁ ଏଭଳି ଧୁଳି ଓ ମଳରେ ଢାକା ଅବସ୍ଥାରେ ତାହା ହେବ ନାହିଁ।"
କସ୍ମାଦେଵଂଵିଧା ଭୂତ୍ଵା ଜରାଜର୍ଜରିତଂ ପତିମ୍। ତ୍ଵମୁପାସ୍ସେ ହ କଲ୍ଯାଣି କାମଭୋଗବହିଷ୍କୃତମ୍
ଏମିତି ଦେହ ଥିବା ସତ୍ୱେ, ବୟସରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିବା, ସମସ୍ତ କାମ ଭୋଗରୁ ବଞ୍ଚିତ ଏହି ବୃଦ୍ଧ ପତିଙ୍କୁ କାହିଁକି ତୁମେ ସେବା କରୁଛ, ହେ ଶୁଭେ?
ଅସମର୍ଥଂ ପରିତ୍ରାଣେ ପୋଷଣେ ତୁ ଶୁଚିସ୍ମିତେ। ସା ତ୍ଵଂ ଚ୍ଯଵନମୁତ୍ସୃଜ୍ଯଵରଯସ୍ଵୈକମାଵଯୋଃ
ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କିମ୍ବା ପୋଷଣ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ, ହେ ହସନ୍ତି ମୁହଁ ଥିବା ଶୁଭେ। ତେଣୁ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଆମ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ଯାହାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେଠିକୁ ପତି ବାଛ।