ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଗତେ ଵିପ୍ରେ ଛଦ୍ମନୋପେତ୍ଯ ତକ୍ଷକଃ। ତଂ ନୃପଂ ନୃପତିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପିତରଂ ଧାର୍ମିକଂ ତଵ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ତକ୍ଷକ ଚତୁରତାରେ ତୁମ ପିତା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରାସାଦସ୍ଥଂ ଯତ୍ତମପି ଦଗ୍ଧଵାନ୍ଵିଷଵହ୍ନିନା। ତତସ୍ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ଵିଜଯାଯାଭିଷେଚିତଃ
ସେ ରାଜା ମହଳରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତକ୍ଷକ ତାଙ୍କୁ ବିଷର ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଦେଲେ। ତାପରେ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ତୁମେ ବିଜୟ ପାଇଁ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ।
ଏତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୁତଂ ଚାପି ଯଥାଵନ୍ନୃପସତ୍ତମ। ଅସ୍ମାଭିର୍ନିଖିଲଂ ସର୍ଵଂ କଥିତଂ ତେଽତିଦାରୁଣମ୍
ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହା ଆମେ ଦେଖିଛୁ ଓ ଶୁଣିଛୁ, ସେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ତୁମକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦେଲୁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୈତଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାର୍ଥିଵସ୍ଯ ପରାଭଵମ୍। ଅସ୍ଯ ଚର୍ଷେରୁଦଙ୍କସ୍ଯ ଵିଧତ୍ସ୍ଵ ଯଦନନ୍ତରମ୍
ହେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଅପମାନ ଶୁଣି, ଏବେ ଋଷି ଉତଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା ଉଚିତ, ତାହା କର।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ସ ରାଜା ଜନମେଜଯଃ। ଉଵାଚ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵାନିଦଂ ଵାକ୍ଯମରିଦମଃ
ଏହି ସମୟରେ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାଜା ଜନମେଜୟ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅଥ ତତ୍କଥିତଂ କେନ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ତଦ୍ଵନସ୍ପତୌ। ଆଶ୍ଚର୍ଯଭୂତଂ ଲୋକସ୍ଯ ଭସ୍ମରାଶୀକୃତଂ ତଦା
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା, ଗଛଟି ଭସ୍ମ ହୋଇଯିବା ବିଷୟରେ, ଏହା କିଏ କହିଥିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଇଥିଲା?
ଯଦ୍ଵୃକ୍ଷଂ ଜୀଵଯାମାସ କାଶ୍ଯପସ୍ତକ୍ଷକେଣ ଵୈ। ନୂନଂ ମନ୍ତ୍ରୈର୍ହତଵିଷୋ ନ ପ୍ରଣଶ୍ଯେତ କାଶ୍ଯପାତ୍
ଯେ ଗଛଟିକୁ କାଶ୍ୟପ ତକ୍ଷକଙ୍କ କାମୁଡ଼ିବା ପରେ ପୁଣି ଜୀବନ୍ତ କରିଥିଲେ—ନିଶ୍ଚୟ, ମନ୍ତ୍ରବଳରେ ବିଷ ନଷ୍ଟ ହେଲା ପରେ, କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ କିଛି କ୍ଷତି ହୁଏନା।
ଚିନ୍ତଯାମାସ ପାପାତ୍ମା ମନସା ପନ୍ନଗାଧମଃ। ଦଷ୍ଟଂ ଯଦି ମଯା ଵିପ୍ରଃ ପାର୍ଥିଵଂ ଜୀଵଯିଷ୍ଯତି
ପାପମନା ବେଶ୍ୟ ନାଗ ମନରେ ଭାବିଲା: 'ଯଦି ମୁଁ ଯାହାକୁ କାମୁଡ଼ିଛି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କୁ ପୁଣି ଜୀବନ୍ତ କରିଦେବେ—'
ତକ୍ଷକଃ ସଂହତଵିଷୋ ଲୋକେ ଯାସ୍ଯତି ହାସ୍ଯତାମ୍। ଵିଚିନ୍ତ୍ଯୈଵଂ କୃତା ତେନ ଧ୍ରୁଵଂ ତୁଷ୍ଟିର୍ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ଵୈ
'ତେବେ ଏହି ତକ୍ଷକଙ୍କ ବିଷ ଅସରକ୍ଷମ ଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହସ୍ୟସ୍ପଦ ହେଇଯିବ।' ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲା।
ଭଵିଷ୍ଯତି ହ୍ଯୁପାଯେନ ଯସ୍ଯ ଦାସ୍ଯାମି ଯାତନାମ୍। ଏକଂ ତୁ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ନିର୍ଜନେ ଵନେ
'କିଛି ଉପାୟରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବି; କିନ୍ତୁ ଏହି ନିର୍ଜନ ଜଙ୍ଗଲରେ କଣ ଘଟିଲା, ଏହା ମୁଁ ଏକଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।'
ସଂଵାଦଂ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କାଶ୍ଯପସ୍ଯ ଚ କସ୍ତଦା। ଶ୍ରୁତଵାନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାଂଶ୍ଚାପି ଭଵତ୍ସୁ କଥମାଗତମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ଯ ଵିଧାସ୍ଯେଽହଂ ପନ୍ନଗାନ୍ତକରୀଂ ମତିମ୍
'ସେ ସମୟରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଏହି ମାର୍ଗରେ ପନ୍ନଗରାଜ ଓ କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଆଲୋଚନା ଶୁଣିଥିଲେ କିମ୍ବା ଦେଖିଥିଲେ? ଏହା ଶୁଣି, ମୁଁ ସର୍ପନାଶ ପାଇଁ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବି।'
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ଯଥାସ୍ମାକଂ ଯେନ ତତ୍କଥିତଂ ପୁରା। ସମାଗତଂ ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚାଧ୍ଵନି
ହେ ରାଜା, ଆମେ ପୂର୍ବେ କିପରି ଏହି କଥା ଶୁଣିଥିଲୁ, ଏବଂ କିପରି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପନ୍ନଗରାଜଙ୍କର ମାର୍ଗରେ ମିଳନ ହୋଇଥିଲା, ତାହା ଶୁଣ।
ତସ୍ମିନ୍ଵୃକ୍ଷେ ନରଃ କଶ୍ଚିଦିନ୍ଧନାର୍ଥାଯ ପାର୍ଥିଵ। ଵିଚିନ୍ଵନ୍ପୂର୍ଵମାରୂଢଃ ଶୁଷ୍କଶାଖାଵନସ୍ପତୌ
ସେ ଗଛଟିରେ ଜଳାଣି ଖୋଜିବାକୁ କିଛି ଲୋକ ଚଢ଼ିଥିଲେ, ରାଜା। ଗଛର ଶାଖାଗୁଡ଼ିକ ଶୁଖିଗଲା ଥିଲେ।
ନ ବୁଧ୍ଯେତାମୁଭୌ ତୌ ଚ ନଗସ୍ଥଂ ପନ୍ନଗଦ୍ଵିଜୌ। ସହ ତେନୈଵ ଵୃକ୍ଷେଣ ଭସ୍ମୀଭୂତୋଽଭଵନ୍ନୃପ
ସେ ଗଛରେ ଥିବା ସାପ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଇଜଣେ ସେ ଲୋକଟିକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିଭଳି, ସେମାନେ ଏବଂ ଗଛଟି ସହିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା, ରାଜା।
ଦ୍ଵିଜପ୍ରଭାଵାଦ୍ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵ୍ଯଜୀଵତ୍ସ ଵନସ୍ପତିଃ। ତେନାଗମ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଂସାଽସ୍ମାସୁ ନିଵେଦିତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଗଛଟି ବଞ୍ଚିଗଲା, ରାଜେନ୍ଦ୍ର। ପରେ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ଏକ ଲୋକ ଆମକୁ ଏହି କଥା ଜଣାଇଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯଥା ଵୃତ୍ତଂ ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ତକ୍ଷକସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ଚ। ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୁତଂ ଚ ଯତ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ଵିଧତ୍ସ୍ଵ ଯଦନନ୍ତରମ୍
ତକ୍ଷକ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ଯେପରି ଦେଖାଯାଇଥିଲା ଓ ଶୁଣାଯାଇଥିଲା, ସେ ସବୁ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ମନ୍ତ୍ରିଣାଂ ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ରାଜା ଜନମେଜଯଃ। ପର୍ଯତପ୍ଯତ ଦୁଃଖାର୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯପିଂଷତ୍କରଂ କରେ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଜନମେଯୟ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ହାତ ମୁହଁରେ ରଖିଲେ।
ନିଃଶ୍ଵାସମୁଷ୍ଣମସକୃଦ୍ଦୀର୍ଘଂ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ। ମୁମୋଚାଶ୍ରୂଣି ଚ ତଦା ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରରୁଦନ୍ନୃପଃ
ପଦ୍ମନୟନ ରାଜା ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ତାପସ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ୱାସ ଆଉ ଆଉ ଛାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିଲା।
ଉଵାଚ ଚ ମହୀପାଲୋ ଦୁଃଖଶୋକସମନ୍ଵିତଃ। ଦୁର୍ଧରଂ ବାଷ୍ପମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାପୋ ଯଥାଵିଧି
ମହୀପତି ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଭରିଗଲେ, କଷ୍ଟରେ ଲୁହ ଛାଡ଼ି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, କଥା କହିଲେ।
ମୁହୂର୍ତମିଵ ଚ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ନୃପଃ। ଅମର୍ଷୀ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵାନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
କିଛି ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି, ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦ୍ଭଵତାଂ ଵାକ୍ଯଂ ପିତୁର୍ମେ ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ପ୍ରତି। ନିଶ୍ଚିତେଯଂ ମମ ମତିର୍ଯା ଚ ତାଂ ମେ ନିବୋଧତ। ଅନନ୍ତରଂ ଚ ମନ୍ଯେଽହଂ ତକ୍ଷକାଯ ଦୁରାତ୍ମନେ
ମୋ ପିତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ତୁମେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ମୋ ମନ ଏବେ ଦୃଢ଼ ହୋଇଛି—ମୁଁ କଣ କରିବି, ଏହା ଶୁଣ। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ପରେ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତିକର୍ତଵ୍ଯମିତ୍ଯେଵଂ ଯେନ ମେ ହିଂସିତଃ ପିତା। ଶୃଙ୍ଗିଣଂ ହେତୁମାତ୍ରଂ ଯଃ କୃତ୍ଵା ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଚ ପାର୍ଥିଵମ୍
ଯିଏ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ହନନ କରିଛି, ତାହାକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଦରକାର। ଶୃଙ୍ଗିକୁ କେବଳ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଦାହ କରାଇଥିଲେ।
ଇଯଂ ଦୁରାତ୍ମତା ତସ୍ଯ କାଶ୍ଯପଂ ଯୋ ନ୍ଯଵର୍ତଯତ୍। ଯଦ୍ଯାଗଚ୍ଛେତ୍ସ ଵୈ ଵିପ୍ରୋ ନନୁ ଜୀଵେତ୍ପିତା ମମ
ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତା ଯେ, କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଥାନ୍ତି, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପିତା ବଞ୍ଚିଯାନ୍ତେ।
ପରିହୀଯେତ କିଂ ତସ୍ଯ ଯଦି ଜୀଵେତ୍ସ ପାର୍ଥିଵଃ। କାଶ୍ଯପସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ମନ୍ତ୍ରିଣାଂ ଵିନଯେନ ଚ
କାଶ୍ୟପଙ୍କର କୃପା ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ପରାମର୍ଶରେ ରାଜା ବଞ୍ଚିଯାନ୍ତି, ତେବେ ତକ୍ଷକଙ୍କ କଣ ହାନି ହୋଇଯାଏ?
ସ ତୁ ଵାରିତଵାନ୍ମୋହାତ୍କାଶ୍ଯପଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମମ୍। ସଂଜିଜୀଵଯିଷୁଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାଜାନମପରାଜିତମ୍
କିନ୍ତୁ ମୂଢ଼ତାରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଲେ, ଯିଏ ଅଜୟ ରାଜାଙ୍କୁ ପୁନଃଜୀବନ ଦେବାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ମହାନତିକ୍ରମୋ ହ୍ଯେଷ ତକ୍ଷକସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ଯୋଽଦଦଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ମା ନୃପଂ ଜୀଵଯେଦିତି
ଏହି ତକ୍ଷକଙ୍କର ବଡ଼ ଅପରାଧ—ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବେ ନାହିଁ।
ଉତ୍ତଙ୍କସ୍ଯ ପ୍ରିଯଂ କର୍ତୁମାତ୍ମନଶ୍ଚ ମହତ୍ପ୍ରିଯମ୍। ଭଵତାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଗଚ୍ଛାମ୍ଯପଚିତିଂ ପିତୁଃ
ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ, ମୋ ପାଇଁ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାର କରିବାକୁ, ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ମନ୍ତ୍ରିଭିଶ୍ଚାନୁମୀଦିତଃ। ଆରୁରୋହ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ସ ସର୍ପସତ୍ରାଯ ପାର୍ଥିଵଃ
ଏଭଳି କହି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହଯୋଗ କରିବା ପରେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜା ସର୍ପଯଜ୍ଞ କରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମନ୍ଭରତଶାର୍ଦୂଲୋ ରାଜା ପାରିକ୍ଷିତସ୍ତଦା। ପୁରୋହିତମଥାହୂଯ ଋତ୍ଵିଜୋ ଵସୁଧାଧିପଃ
ଏହିପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭାରତବଂଶର ସିଂହ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତ ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାମାନେକୁ ଡାକିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯସଂପନ୍ନଃ କାର୍ଯସଂପତ୍କରଂ ଵଚଃ। ଯୋ ମେ ହିଂସିତଵାଂସ୍ତାତଂ ତକ୍ଷକଃ ସ ଦୁରାତ୍ମଵାନ୍
ବାକ୍ଚାତୁର ରାଜା କଥା କହିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର କାମ ସଫଳ କରିବ—'ଯିଏ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ହନନ କରିଛି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ତକ୍ଷକ...'